N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Nieuwe president De landelijke verkiezingen aanstaande zaterdag in Nigeria bepalen niet alleen de toekomst van Afrika’s volkrijkste land, maar ook, stellen deskundigen, die van de regio. ,,Je hebt een grote broer nodig die voor stabiliteit zorgt.”
Met amper een week te gaan voordat Nigerianen zijn opvolger kiezen, zag president Muhammadu Buhari zich zondag genoodzaakt toch nog één keer het volk toe te spreken. Net als een paar dagen eerder, nadat in verschillende steden gewelddadige protesten uitbraken vanwege aanhoudende brandstof- en cashtekorten. Houd nog even vol, las de 80-jarige president, die de laatste jaren vooral schitterde door afwezigheid, van een papiertje. „Als God het wil, is er licht aan het einde van de tunnel.”
Buhari’s opmerking ging niet zozeer over de landelijke verkiezingen die deze zaterdag plaatsvinden, maar over beleid dat hij op de valreep nog goedkeurde: het plots vervangen van de briefjes van 200, 500 en 1000 Naira – ter waarde van een halve, één en twee euro - door de Nigeriaanse Centrale Bank. Nigerianen kregen honderd dagen om hun oude geld in te wisselen. Maar van de nieuwe briefjes zijn er veel te weinig.
Voor zijn landgenoten, die inmiddels de nacht doorbrengen voor pinautomaten en op verschillende plaatsen uit wanhoop (en woede) banken in brand staken, moeten Buhari’s woorden als een cynische grap hebben gevoeld. Sinds de voormalige militaire dictator in 2015 democratisch aan de macht kwam, zakte Nigeria weg in de een na de andere crisis. Nu, met zijn ene voet al buiten de deur, lonkt geen licht, maar een afgrond.
In een jaar waarin tal van landen op het Afrikaanse continent naar de stembus gaan, is het Nigeria waar alle ogen op zijn gericht. Want iedereen weet: wat er in ‘de Reus van Afrika’ gebeurt, met zijn zo’n 215 miljoen inwoners, wordt door heel West-Afrika gevoeld. Vooral nu democratieën elders onder druk staan, door staatsgrepen en leiders die het niet nauw nemen met vastgelegde termijnlimieten.
„Je hebt een grote broer in de regio nodig die iedereen in het gareel houdt”, zegt Oluwole Ojewole, analist bij het Institute for Security Studies in Dakar, Senegal. „Veel landen kijken naar Nigeria als het land dat voor stabiliteit kan zorgen. Dat deed het in Sierra Leone en Liberia toen die uit hun burgeroorlogen kwamen. En in Gambia, waar de dictator Yahyah Jammeh [in 2016] weigerde te vertrekken tot Nigeria dreigde troepen te sturen.”
Maar de laatste jaren, zegt Ojewole, zelf Nigeriaan, raakte zijn land te zeer opgeslokt door de malaise waarin het verkeert. „Als je vastloopt in je eigen onveiligheid en in je eigen uitdagingen, dan wordt leiderschap in de regio erg moeilijk.”
Hoewel het olierijke Nigeria ook voor Buhari kampte met hardnekkige problemen, zoals de alles doordringende corruptie die hij destijds beloofde te zullen uitroeien, raakte de economie in zijn acht jaar aan de leiding in vrije val. De naira stortte in, de staatsschuld explodeerde, de jeugdwerkloosheid liep op tot 42 procent, en de olie-inkomsten kelderden. Meer dan de helft van de Nigerianen leeft in armoede.
Tegelijk werd het land steeds onveiliger. Terroriseerden jihadisten van Boko Haram al sinds 2009 het noordoosten van Nigeria, inmiddels wordt het noordwesten onveilig gemaakt door bandieten en hun florerende ontvoeringsindustrie, terwijl separatisten huishouden in de olierijke delta en boeren en herders elders botsen over gebrek aan land.
In aanloop naar de verkiezingen nam het geweld flink toe. Begin deze week nog werden acht agenten gedood, vermoedelijk door separatisten. Niet lang daarvoor kwam het beveiligingsteam van een van de vice-presidentskandidaten onder vuur: drie mensen overleefden niet. Ook brak op verschillende plekken geweld uit tussen supporters van de verschillende partijen. De angst voor geweld kan Nigerianen straks bij de stembus weghouden.
Er staat veel op het spel. Niet eerder sinds in 1999 een einde kwam aan de militaire dictatuur was het zo spannend. Ditmaal geen gelopen race tussen de twee grote partijen die Nigeria de afgelopen decennia afwisselend en met evenveel mismanagement regeerden – de All Progressives Congress en de Peoples Democratic Party. Een derde kandidaat heeft zich ontpopt tot de grote verrassing: Peter Obi van de kleine Labour Party.
Hoe hoger de opkomst, voorspellen peilingen, hoe groter zijn kansen. De 61-jarige zakenman en oud-gouverneur van de zuidelijke deelstaat Anambra groeide in enkele maanden uit tot de hoop van Nigerianen die snakken naar een breuk met het op geld en loyaliteit gebaseerde systeem dat de afgelopen decennia dezelfde oude politieke elite aan de macht hield. En waar zijn rivalen, de 70-jarige Bola Tinubu van de APC en de 76-jarige Atiku Abubakar van de PDP, het gezicht van zijn.
Vooral onder jonge Nigerianen doen Obi’s beloftes van zuinigheid en een afgeslankt bestuur het goed. Juist zij kunnen straks het verschil maken: 70 procent van de Nigerianen is jonger dan 30 jaar. „Dit is Nigeria’s eerste echt democratische electoraat”, zegt Leena Koni Hoffmann, associate fellow bij de Britse denktank Chatham House. „Anders dan de generaties voor hen zijn ze niet opgegroeid onder een militaire dictatuur.”
Ze lijken vastbesloten deze verkiezingen van zich te laten horen. Een recordaantal van zo’n tien miljoen nieuwe stemmers liet zich de afgelopen maanden registreren. Daarvan is bijna 80 procent tussen de 18 en 34 jaar. Van de 93,5 miljoen mensen die straks mogen stemmen, vormen jongeren de grootste groep. Zij verschijnen massaal bij Obi’s bijeenkomsten en vormen zijn online campagneleger.
„Het voelt alsof we allemaal een beetje voor het presidentschap gaan via Peter Obi”, zegt Arome Famous, een 40-jarige chauffeur uit Abuja. Verkiezingen liet hij tot nu toe aan zich voorbij gaan. „Al die lui zijn corrupt.” Maar Obi is anders, zegt Famous, die het in zijn gebruikelijke praatjes met klanten de afgelopen maanden niet naliet te vragen of ze zich wel voor de verkiezingen hadden geregistreerd. „Obi geeft ons hoop.”
Vlak voor het einde van zijn termijn besloot president Muhammadu Buhari drie bankbiljettten te laten vervangen. De chaotische operatie leidde tot lange rijen bij geldautomaten en geweld tegen bankgebouwen.
Foto Patrick Meinhardt/AFP
In verschillende peilingen gaat de ‘derde’ kandidaat nu voorop. Maar analisten zijn sceptisch: de katholieke Obi maakt weinig kans in het overwegend islamitische noorden, waar getalsmatig de grootste kiezersgroep zit. Anders dan de geoliede partijmachines (en diepe zakken) van de APC en PDP heeft de Labour Party nauwelijks een landelijke voetafdruk.
Een meerderheid van de stemmen krijgen is bovendien niet genoeg: de winnaar moet ook minimaal 25 procent van de stemmen voor zich winnen in tweederde van de in totaal 36 staten. Haalt niemand dat, dan is een tweede ronde nodig. Zover kwam het nog nooit, maar nu is dat ineens een plausibel, en volgens sommigen zelfs aannemelijk scenario.
Nigerianen stemmen zaterdag niet alleen voor een nieuwe president en vice-president, maar ook voor nieuwe leden van de Senaat en het Huis van Afgevaardigden.
Op 11 maart volgen verkiezingen in de deelstaten voor nieuwe gouverneurs en lokale parlementen.
In totaal zijn bijna 177.000 stemlocaties opgetuigd, verspreid over heel het land. Nigerianen kunnen kiezen tussen 18 presidentskandidaten. Als een tweede ronde nodig is, dan moet deze binnen drie weken plaatsvinden.
Alles hangt af van de opkomst, die in Nigeria notoir laag is. Bij de laatste verkiezingen in 2019 kwam amper een derde van de kiezers opdagen. Vooral jongeren lieten het afweten, gedesillusioneerd door de keuze, de lange rijen, het geweld dat vaak uitbreekt en het gesjoemel dat de verkiezingen is gaan kenmerken. Dat laatste is nu moeilijker gemaakt: kiezers worden zaterdag aan de hand van hun biometrische gegevens gecontroleerd en de uitslagen digitaal geüpload.
Ook de nieuwe bankbiljetten maken de verkiezingen eerlijker, betoogt president Buhari. Zo zou het nu moeilijker moeten zijn voor kandidaten en hun partijen om met een zak geld stemmen te kopen bij vooral het arme deel van de bevolking – ook gangbare praktijk. Of dat ook zo uitpakt, moet nog blijken. Vooralsnog is het Nigeria’s grotendeels informele economie en zijn van contant geld afhankelijke bevolking die lijdt.
Voor Koni Hoffman van Chatham House is de presidentsrace, ongeacht de uitkomst, hoopgevend. „Dat het een week van tevoren nog alle kanten kan opgaan, is een teken van leven van onze democratie. Zelfs als zij faalde, bewijst dit dat Nigerianen nog s Source: NRC