N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Corruptie Contacten tussen Europarlementariërs en landen buiten de EU liggen onder een vergrootglas door een corruptieonderzoek in België. Het probleem is veel groter dan deze affaire, blijkt uit een rondgang langs twintig Europarlementariërs en medewerkers.
De Poolse Europarlementariër Radoslaw Sikorski ontvangt jaarlijks 93.000 euro van de Verenigde Arabische Emiraten, blijkt uit onderzoek van NRC.
Regels voor dit soort neveninkomsten zijn er niet, wat risico’s op belangenconflicten vergroot.
Het Europarlement staat open voor beïnvloeding door regimes die hun mensenrechtenblazoen proberen op te poetsen, zo komt naar voren uit een rondgang.
De lichtjes van het reuzenrad weerspiegelen in het zwembad. In de verte ligt het strand aan de Golf, exclusief voor de gasten van Caesars Palace in Dubai. Het hotel biedt volgens de website ‘an escape from the ordinary’. Suites kosten hier normaal gesproken vijfduizend euro voor één nacht. Maar de internationale politici die in november 2021 de Sir Bani Yas-conferentie bijwonen, worden dagenlang gratis in de watten gelegd.
Een van hen is Europarlementariër Radoslaw Sikorski, een christen-democraat. De prominente buitenlandwoordvoerder en voormalig Pools minister van Buitenlandse Zaken, reist zo’n twee keer per jaar naar de Verenigde Arabische Emiraten, voor een kosteloos verblijf in luxe resorts. En dat niet alleen: Sikorski krijgt zelfs betaald van zijn gastheren. Naast zijn salaris als Europarlementariër, van netto 7.646 euro per maand, ontvangt hij jaarlijks nog eens 100.000 dollar (93.000 euro) van de Emiraten, voor het adviseren over de conferentie.
De contacten tussen Europese politici en buitenlandse staten liggen onder een vergrootglas nu een groot omkoopschandaal aan het licht is gekomen. Sinds begin december zitten drie (oud-)Europarlementariërs en medewerkers vast, afkomstig uit de sociaal-democratische fractie. Zij ontvingen volgens de Belgische justitie smeergeld van Marokko en Qatar, om de Europese belangen van die landen veilig te stellen.
Het schandaal is in Brussel ingeslagen als een bom en trilt nog altijd na: vorige week werd opnieuw de immuniteit van twee Europarlementariërs opgeheven in verband met het onderzoek. Maar wie rondvraagt in het Europarlement, hoort ook: het probleem is veel breder dan deze affaire. Het parlement staat open voor beïnvloeding door allerlei autocratische regimes, die in Brussel hun mensenrechtenblazoen proberen op te poetsen, zo komt naar voren uit een rondgang langs twintig Europarlementariërs en medewerkers.
Uit een analyse door NRC van het stemgedrag van Sikorski, blijkt dat hij standpunten inneemt die gunstig zijn voor de Emiraten en haar trouwste bondgenoot Saoedi-Arabië - meestal in lijn met die van zijn christen-democratische groep. Zo steunde Sikorski in het Europees Parlement verzet tegen een stop op wapenleveranties aan die landen, die worden ingezet in een verwoestende oorlog in Jemen. Ook steunde hij een poging een resolutie over Saoedische doodstraffen te verzachten.
Vrijwel alle verdachten in de corruptiezaak die eind vorig jaar aan het licht kwam, zijn gelinkt aan één commissie: die van de mensenrechten. Deze commissie stelt maandelijks resoluties op over mensenrechtenschendingen in andere landen. De resoluties zijn juridisch niet bindend, maar hebben wel een agenderende werking. Het belang daarvan is niet te onderschatten, zegt Claudio Francavilla van Human Rights Watch. „Autocratische regimes willen niet dat hun misdaden in de schijnwerpers komen te staan”, zegt Francavilla. „Een aangetaste reputatie maakt het moeilijker voor deze regeringen om nauwere handelsbetrekkingen met de EU tot stand te brengen. Uiteindelijk treft reputatieschade hen ook in economisch en politiek opzicht. Daarom zijn regeringen die zich misdragen bereid ver te gaan om kritiek te voorkomen.”
Om het Europese mensenrechtenbeleid te beïnvloeden, hebben regeringen steun nodig in het Europees Parlement. Een beproefd instrument daarvoor zijn de ‘vriendschapsgroepen’. Het gaat om informele clubs van Europarlementariërs die buiten de normale procedures om betrekkingen onderhouden met landen buiten de EU. Leden uit zo’n groep reizen geregeld naar het betreffende land, de kosten voor transport en verblijf zijn vaak volledig vergoed.
De Europarlementariërs worden op zulke reizen soms ingezet als pr- vehikel. Zo reisde de hoofdverdachte in de omkoopaffaire, Antonio Panzeri, als voorzitter van het Marokko-comité geregeld naar Marokko. Tijdens zulke bezoeken roemde hij in plaatselijke media de inspanningen van de Marokkaanse regering om de mensenrechten te waarborgen – terwijl er gelijktijdig activisten en journalisten achter de tralies verdwenen.
De betaalde reizen maken parlementariërs kwetsbaar, zegt Tineke Strik, Europarlementariër voor GroenLinks. Tijdens een kennismakingsgesprek met de Marokkaanse EU-ambassadeur eind 2019, bood hij haar een reis aan om zonnepanelen in Marokko te komen bekijken. Strik ging er niet op in. Eind december van hetzelfde jaar ontving ze van de Marokkaanse vertegenwoordiging een pakket luxe producten, met daarin onder meer een dure leren tas en een fles olijfolie. Strik stuurde het pakket terug. Nadat ze vlak daarna in een vergadering kritische vragen stelde over de behandeling van migranten door Marokko, hield het contact op. „Kennelijk”, zegt Strik, „hengelen ze om te kijken wie interesse heeft. Sommige collega’s gaan hier misschien wel op in.”
„Die zijn er zeker”, zegt een Brusselse lobbyist. „Sommige Europarlementariërs staan open voor aanbiedingen, ze vragen er soms zelfs om”, zegt hij. „Ik weet van gesprekken waarin Europarlementariërs lieten vallen dat zij nog een bestemming zochten voor hun familievakantie, of dat hun zoon of dochter een baan zoekt. Er zijn gesprekspartners van buiten de EU die dit nog wel eens willen faciliteren.”
Het aanbieden van (studie)reizen is volgens de lobbyist een manier om steun te verwerven. „Het is niet dat je er directe invloed mee koopt”, zegt hij. „Het is simpelweg een manier om contact op te bouwen, en daarmee een opening te creëren voor beïnvloeding.”
Neem Bahrein, een zeer repressief land in de Golf. Aan het hoofd van de Bahreinse vriendengroep staat de Tsjech Tomás Zdechovsky. Hij bezocht het oliestaatje in 2021 en 2022 en sprak er met regeringsfunctionarissen. Later in 2022 ligt in het parlement een resolutie voor die oproept tot de vrijlating van een mensenrechtenactivist, die volgens internationale waarnemers vastzit op dubieuze gronden en wordt gemarteld. Zdechovsky stelt voor zijn Europese Volkspartij (de christen-democraten) een eigen resolutie op: daarin wordt níet opgeroepen tot vrijlating, in plaats daarvan wordt de Bahreinse dissident beschreven als een voormalig lid van een „terroristische” groep, die de „heersende kalief” van zijn troon wilde stoten. De resolutie haalt het niet, maar trekt wel de aandacht omdat de tekst volledig in lijn is met de visie van de Bahreinse regering.
Zdechovsky zegt in een reactie dat hij met zijn resolutie een „evenwichtig standpunt” wilde innemen over de gevangene. Betaalde bezoekjes aan landen zijn, zegt hij, „een gevestigde vorm van diplomatie”, en op de transparantie die hij daarover geeft is hij „trots”.
Ook de Verenigde Arabische Emiraten hebben een vriendengroep. Met de Spanjaard Antonio López-Istúriz White hebben ze een invloedrijk voorzitter: hij is tevens secretaris-generaal van de christen-democraten, de grootste groep in het Europarlement. Als hij een stemadvies geeft, heeft dat zwaar gewicht.
Deze López-Istúriz White is vaak in de Golfstaat te vinden. Op zulke bezoeken heeft hij het er niet over dat de Emiraten een van de meest onvrije landen ter wereld zijn, waar kritische bloggers in de gevangenis verdwijnen. Of over de oorlog die de Emiraten voeren in Jemen, wat tot de grootste humanitaire crisis van dit moment heeft geleid. Wel roemt de Spanjaard het land consequent om haar „strijd tegen terrorisme”, bijvoorbeeld op een persconferentie die hij in 2017 geeft in Abu Dahbi. In de Emiraten wordt het uitgelegd als goedkeuring voor de oorlogshandelingen in Jemen. Het Europees Parlement „steunt” ons in Jemen, schrijven de kranten na het bezoek.
Maar het bekendste lid van de vriendschapsgroep is Radoslaw Sikorski. Hij is voormalig minister van Buitenlandse Zaken van Polen en duikt regelmatig op in westerse media om te waarschuwen voor de dreiging van Rusland. Ook geniet hij bekendheid vanwege zijn huwelijk met de gelauwerde Amerikaanse journaliste Anne Applebaum. Sikorski staat volgens een overzicht van het Poolse parlement al jaren op de loonlijst van de Emiraten. Hij krijgt 100.000 dollar per jaar van Source: NRC