N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Geschiedenis Tussen de oudst bekende dildo en de openlijke verkrijgbaarheid van vibrators nu ligt een eeuwigheid aan taboes en onderdrukte vrouwelijke seksualiteit.
‘Vibrator verkoopt lekker’, kopte Het Parool op 15 september 1995. Nederlandse seksshops en postorderbedrijven verkochten dat jaar „een half miljoen vibrators”, een stijging van 25 procent in twee jaar tijd. „De vibrator is weg uit het verdomhoekje van de postordercatalogus”, schreef de krant. Inmiddels is het gebruik van de vibrator steeds meer genormaliseerd. Je kunt de seksspeeltjes bij de drogist kopen, en als ornament in de kerstboom hangen. Verwacht wordt dat de vibratorverkoop wereldwijd in 2027 goed zal zijn voor een omzet van 24 miljard euro.
SPECIALDe vibrator is het taboe voorbij
Het verhaal van de vibrator begint zo’n 28.000 jaar geleden. Zo oud is de oudste dildo, vervaardigd van siltsteen, gevonden in Hohle Fels in Duitsland, zegt de Amerikaanse seks- en genderhistoricus Hallie Lieberman. Zij schreef het boek Buzz: The Stimulating History of the Sex Toy, waarvoor ze de geschiedenis van onder andere de vibrator ontleedde. Het namaken van de penis, of in elk geval het maken van fallusvormige objecten, is ouder dan het geschreven woord, vertelt ze in een gesprek via Zoom. „Voor de mens kon schrijven of het wiel uitvond, hadden we in feite al dildo’s bedacht.”
Ze citeert Joseph Richardson Parke, chirurg en auteur van het boek Human Sexuality, die in 1912 zei: „De kunstmatige penis is bijna zo oud als de natuurlijke penis.” Bijna.
De eeuwenoude ‘kunstmatige penissen’ werden niet alleen gevonden in Europa, maar ook in Pakistan. Of ze gebruikt werden als seksspeeltje is onduidelijk. Er zijn geen bronnen of bewijzen voor, omdat het geschreven woord nog niet bestond, zegt Lieberman. Gedacht wordt dat ze gebruikt werden in rituelen om meisjes mee te ‘ontmaagden’ of om verschillende goden te eren. Duidelijk is in elk geval, zelfs als er niet mee gemastubeerd werd, dat de penis al sinds het begin van de mensheid „een belangrijke culturele rol” speelt.
De oude Grieken en Romeinen maakten dildo-achtige objecten, Chinese vrouwen werden rond 200 voor Christus zelfs begraven met bronzen exemplaren en ook in de Kamasutra wordt aandacht besteed aan de dildo. Vanaf de middeleeuwen, als de dildo zich heeft verspreid, komt in literatuur steeds vaker aan bod dat mannen zich zorgen maken over deze altijd stijve namaak-penissen. „Een man is in dat opzicht geen match voor een dildo”, zegt Lieberman. Het is om die reden dat de dildo mannen angst aanjoeg.
Die angst had volgens Lieberman in eerste instantie geen betrekking op de vibrator. De eerste vibrators, uit eind 1800, hadden qua vorm niks weg van een penis. Belangrijker nog: ze werden door de makers op de markt gebracht als medische apparaten. Mede daardoor ontstond de mythe dat de vibrator ontwikkeld was om ‘hysterie’ bij vrouwen tegen te gaan. Hysterie, dat van het Griekse woord hystera komt en baarmoeder betekent, was een ziektebeeld dat regelmatig aan vrouwen werd toegeschreven. De baarmoeder zou zich door het lichaam verplaatsen, met hysterie tot gevolg. Ook het idee dat artsen vrouwelijke patiënten tot een hoogtepunt brachten in de behandelkamer om hen van hysterie te verlossen klopt niet, schreef Lieberman in The New York Times in een opiniestuk met de kop (Almost) Everything You Know About the Invention of the Vibrator Is Wrong.
De eerste elektronische vibrator werd gebruikt voor 300 kwaaltjes. De medische wereld zag er geen brood in
De Britse arts Joseph Mortimer Granville bedacht en ontwikkelde rond 1880 de eerste elektronische vibrator, nadat er al verschillende versies waren die werkten op stoom, water of geperste lucht. Hij geloofde dat de zenuwen in het menselijk lichaam een natuurlijke balans hebben die verstoord kon raken, en die door zijn apparaat weer in harmonie konden komen. Zijn apparaat werd gebruikt voor „driehonderd verschillende kwaaltjes”, zegt Lieberman, waaronder hysterie, maar bijvoorbeeld óók constipatie, rugpijn en diabetes.
Er volgden talloze varianten op zijn elektrische vibrator, maar de medische wereld zag er geen heil in. Daardoor veranderde de elektrische vibrator begin 1900 van een product voor in de dokterspraktijk in een product voor consumenten. Van een log apparaat dat niet eigenhandig te bedienen was werd het een handzaam machientje.
De vibrators werden dus niet verkocht als erotisch product, ze lagen in de winkel als massage-apparaat, voor bijvoorbeeld de rug of het hoofd. Toch werden ze waarschijnlijk al vanaf begin twintigste eeuw gebruikt om mee te masturberen, denkt Lieberman. In Amerikaans advertenties werden de (door mannen ontworpen) elektronische apparaten, die er regelmatig uitzagen als een soort boormachine, aangeprezen door vrouwen in laag uitgesneden jurkjes, met teksten die het hebben over „trillende en pulserende vreugde die door de aderen stroomt” na gebruik. Om die reden waren mannen niet zo beducht voor de vibrator. Zolang die niet verkocht werd als seksspeeltje, vormde die geen bedreiging.
In 1948 en 1953, ver voor de seksuele revolutie, publiceerde bioloog en seksuoloog Alfred Kinsey zijn befaamde en invloedrijke Kinsey Reports. Twee onderzoeken, één naar het seksuele gedrag van de man, en vijf jaar later een over het seksuele gedrag van de vrouw. Hij ontdekte een gigantische kloof tussen hoe mensen privé met seks omgaan en hoe ze buitenshuis over seks praten. Seks vóór en buiten het huwelijk bleek gebruikelijk, net als homoseksualiteit en masturbatie. Toch werd, zeker tegenover vrouwen en door mannen, het idee in stand gehouden dat voor vrouwen de enige ‘juiste’ manier om een orgasme te hebben seks met je man was.
Een vrouw ondergaat een ‘Vibro-massage’ in een salon in Parijs, rond 1925. Foto Roger Viollet via Getty Images
Dat was het heersende idee tot 1966, toen Human Sexual Response, een onderzoek van de Amerikaanse seksuologen William Masters en Virginia Johnson, werd gepubliceerd en het publieke gesprek over masturbatie op gang kwam. Voor hun onderzoek naar de lichamelijke reactie van de mens op seks, waarop de CBS-serie Masters of Sex is gebaseerd, observeerden ze masturberende mensen met speciale instrumenten die ze zelf ontwierpen. Zo lieten ze vrouwen masturberen met een vibrator waar een lichtje én een camera op was gemonteerd. Ze ontdekten, tot hun schrik, dat vrouwen tijdens masturbatie niet alleen vaker een orgasme hadden, maar dat ze ook meerdere en intensere orgasmes konden hebben dan tijdens seks met hun man.
„En toen was er wetenschappelijk bewijs dat mannen niet nodig waren voor het seksuele plezier van vrouwen”, zegt Lieberman. De angst voor vibrators sloeg mannen alsnog om het hart. Dit apparaat kon sneller, harder en langer dan zij konden. En het werd alleen maar enger, zegt Lieberman. „Vrouwen bleken, als het zo kon, onverzadigbaar.”
Wie van een partner afhankelijk is voor een orgasme zal nooit vrij zijn
Betty Dodson pionier in de pro-seks feministische beweging
De Amerikaanse Betty Dodson, pionier in de pro-seks feministische beweging, was om die reden pleitbezorger van masturbatie. In haar in 1972 gepubliceerde pamflet Liberating Masturbation schrijft ze over het belang van praten over vrouwelijke masturbatie. „It will be our real Declaration of Independence”, schreef ze. Zij streed tegen de dubbele standaard dat mannen agressief, seksueel polygaam en onafhankelijk mochten zijn, en vrouwen het tegenovergestelde. „De man wil niet dat zijn vrouw masturbeert. Dat is te eng. Ze zou er zomaar achter kunnen komen dat zijn erecte penis in haar vagina niet haar enige bron van genot is.”
Masturbatie moest volgens haar ideeën gezien worden als een op zichzelf staande daad, niet als opstapje naar seks met iemand anders. En pas als vrouwen leerden hoe te masturberen, konden ze de „verlammende seksuele rollen” doorbreken. Want wie afhankelijk is van een partner voor een orgasme, zal nooit echt vrij zijn, betoogde ze.
Dodson predikte vrijheid, niet alleen de vrijheid om te masturberen, maar ook de vrijheid om dat mét vibrator te doen. Zelf had ze de ideale vibrator ontdekt in de Hitachi Magic Wand, die verkocht werd als rugmassage-apparaat. Tijdens masturbatie-workshops die ze in haar appartement gaf deelde ze die ook aan de deelneemsters uit om mee te oefenen. Met deze ‘vibrator’ wordt niet gepenetreerd, de clitoris wordt gestimuleerd. Dat is zinvoller, aangezien driekwart van de vrouwen niet klaarkomt door penetratie alleen. Het stimuleren van de clitoris is dus voor veel vrouwen onmisbaar – de naar de penis gevormde vibrator is volgens Dodson gebaseerd op „een mannen-idee van wat vrouwen willen”.
Maar het zou nog tot in de jaren tachtig duren voordat het seksueel genot van de vrouw en de vibrator daadwerkelijk een maatschappelijk thema werden. De seksuele revolutie van de jaren 60 had de vrouw de pil en andere voorbehoedsmiddelen gebracht, maar als zij meerdere bedpartners had werd zij weggezet als ‘slet Source: NRC