N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Corona op het platteland Rond Nieuwjaar zouden Chinese stedelingen het coronavirus naar het platteland met zijn zwakke zorg brengen, was vooraf de vrees. Nu de ergste besmettingspiek voorbij lijkt, is daar het devies: vergeten, zwijgen en doen alsof er nooit iets gebeurd is.
De 53-jarige mevrouw Wang ziet grauw als ze gaat zitten op een smal houten bankje bij haar huis in haar geboortedorp. Ze is moe, het is koud en er is geen verwarming. Ze draagt een dikke, gewatteerde roze broek en grote, zwart met rood geblokte pantoffels. En een groen schort: straks moet ze de keuken in om voor Chinees Nieuwjaar te koken.
Ze is net die middag teruggekomen van de crematie van haar 88-jarige tante van moederskant in Chaohu, de hoofdplaats in het district met dezelfde naam in de centraal-Chinese provincie Anhui. De uitvaart was snel en simpel. Er was alleen naaste familie bij. Haar tante was al veel langer bedlegerig, ze stierf aan ouderdomskwalen. Officieel tenminste, want ze kreeg er ook corona bij. Dat deed haar uiteindelijk de das om, maar het staat niet op haar overlijdensakte.
Mevrouw Wang vertelt het bijna fluisterend en alleen als ze ziet dat niemand meeluistert. Het noemen van de ziekte voelt in dit dorp als het doorbreken van een taboe: iedereen wil corona zo snel mogelijk vergeten. „Ik ben ook nog een andere tante verloren”, zegt Wang nog wel. „Die was 97 maar nog kerngezond. Ook corona. Maar ook niet officieel.” Dan verdwijnt ze de keuken in.
Toen Chinezen eerder deze maand massaal op reis gingen om Nieuwjaar te vieren bij hun familie op het platteland, sprak zelfs president Xi Jinping zijn zorgen uit. Op het platteland wonen vaak alleen nog ouderen en kleine kinderen. Zouden stedelingen corona mee terugnemen naar de dorpen met hun slechte zorg?
Er zijn inmiddels schrijnende verhalen over hoge sterfte in onder meer de provincie Shanxi en Hebei, maar officiële sterftecijfers die specifiek over het platteland gaan, zijn er nog niet. En misschien komen die er ook wel nooit: vooral op het platteland sterven mensen vaak thuis, zonder ooit getest te zijn.
Ook de man van mevrouw Wang heeft waarschijnlijk corona gehad. Hij weet het alleen niet zeker. „Toen hij ziek werd, waren er nog nauwelijks zelftests te krijgen”, zegt ze. „En wat heeft het voor zin om je te laten testen als je daarna toch niet naar de dokter gaat?” Veel mensen in haar dorp willen niet zomaar geld uitgeven aan een medische behandeling: dat sparen ze liever voor de school van hun kleinkinderen. Dus kruipen ze in bed als ze ziek zijn en hopen er maar het beste van.
Circa 80 procent van de gehele Chinese bevolking zou inmiddels corona hebben gehad, zei de vooraanstaande Chinese epidemioloog Wu Zunyou een week geleden. Waar dat precies op gebaseerd was, is niet duidelijk. Sinds 7 december wordt vrijwel niet meer getest. Andere mechanismen om de aantallen besmettingen te achterhalen, zijn er nauwelijks. Sommige lokale overheden doen een poging gegevens te achterhalen door middel van vragenlijsten.
Maar dat de ziekte zich in China ongekend snel heeft verspreid, is wel waarschijnlijk. China was een vrijwel maagdelijk gebied voor corona toen de overheid op 7 december besloot het zerocovidbeleid los te laten. De meeste mensen waren meer dan een jaar geleden gevaccineerd en waarschijnlijk niet of nauwelijks meer beschermd tegen besmetting. Omikron is ook veel besmettelijker dan eerdere varianten.
Een snelle verspreiding van de ziekte komt de overheid wel goed uit. China kan corona dan ook weer snel achter zich laten en de draad oppakken. In elk geval tot de volgende golf. Dat is hard nodig om de economie weer aan de praat te krijgen.
In het dorp van mevrouw Wang kijkt iedereen nu vooral vooruit. Meneer Hong, die de lampen levert voor grote bouwprojecten, vertelt nog wel hoe moeilijk het in 2022 was om geld te verdienen. Hij werkt in Hefei, de hoofdstad van de provincie Anhui.
„Het was niet moeilijk om opdrachten te krijgen, want er waren genoeg bouwprojecten. Hefei wil de officiële status van eersteklas-stad krijgen, nu is het nog een tweedeklas-stad”, zegt Hong. En daarvoor moet je groeien. „Maar niemand heeft geld om echt voor al die bouwprojecten te betalen. Zelfs de overheid niet”, zegt hij. Zijn baas zat daarom in de aanloop naar Nieuwjaar nog steeds op kantoor, in de hoop nog zo veel mogelijk oude rekeningen betaald te krijgen.
Maar ook dat willen veel mensen vergeten. „Zo erg was het allemaal niet”, zegt een familielid van meneer Hong die in een andere provincie in de bouw werkt. „We hebben het best gered. En als je je een beetje goed beschermt, dan hoeft corona ook helemaal niet zo besmettelijk te zijn”, zegt hij, terwijl hij net als veel dorpelingen geen mondkapje meer draagt. Een vrouw vult aan dat corona op het platteland gewoon minder hevig is. „We hebben hier namelijk veel schonere lucht dan in de steden, dus we worden sneller beter”, meent ze.
Vergeten, zwijgen, doen alsof er nooit iets is gebeurd. Het is weer mogelijk omdat de grootste corona-piek nu achter de rug lijkt. De noodzaak om zo luid mogelijk aan de bel te trekken omdat een ziek familielid anders geen hulp krijgt, lijkt alweer voorbij. Het oude leed wordt opgeborgen en weggestopt en zoveel mogelijk uit het geheugen gegumd.
Hoeveel mensen er ondertussen aan corona zijn gestorven, is nog steeds onduidelijk. Net na het loslaten van het zerocovidbeleid op 7 december meldde China steeds hoogstens vijf doden per dag in het hele land, maar half januari stelde de overheid het cijfer opeens bij naar bijna 60.000 doden. Daar kwamen nog eens 13.000 doden bij voor de week erna. Daarbij gaat het alleen om mensen die officieel aan corona overleden in ziekenhuizen.
Het lijkt een onwaarschijnlijk laag aantal. Het Britse Airfinity, een onderzoeksbureau op het gebied van gezondheidsdata, schat het aantal doden tot 17 januari op zo’n 600.000: ruim acht keer zoveel als wat China zelf telt.
Waar sterven mensen uit het dorp van mevrouw Wang? Als ze ziek worden, moeten ze naar de kleine stad Huanglu, vijf kilometer verder. Vroeger was er een eigen dokter in het dorp, maar die is met pensioen en nooit vervangen.
Het ziekenhuis van Huanglu ligt er verlaten bij op de tweede dag na Nieuwjaar. Meteen rechts na de ingang staan twee witte containers op een grasveldje. Dat is de koortskliniek: iedereen met verhoging moet zich daar eerst melden. Zo wordt voorkomen dat meteen het hele ziekenhuis besmet raakt.
Maar vandaag is er niemand. Er zijn geen patiënten en er zit ook niemand achter het loket. Even verderop, in de hal van het ziekenhuis zelf, zit wel een apotheker. Ook is er een bemand loket waar je je rekeningen kunt betalen: dat moet in China meestal vooraf. „We hebben nu genoeg tests en ibuprofen”, zegt de apotheker. „Maar je krijgt het alleen op recept van de arts, die zit hierachter”, wijst hij op een donkere gang.
De deur van een al wat oudere arts met een vriendelijk gezicht staat open. De dokter draagt een niet meer helemaal witte jas en een wit mutsje. In zijn spreekkamer met betonnen vloer staat een lichtblauw onderzoeksbed, op zijn bureau een bloeddrukmeter en op de vensterbank wat potjes en flesjes.
Ook hij heeft geen patiënten. De meeste mensen vermijden ziekenhuizen aan het begin van Nieuwjaar en komen alleen bij hoge nood. „We hebben genoeg coronatests”, zegt hij, en om dat te onderstrepen komt hij even later terug met drie tests die hij bij de apotheker heeft gehaald. Maar heeft het ziekenhuis ook de capaciteit en de apparatuur om coronapatiënten extra zuurstof te geven? Zijn er specifieke anti-coronamiddelen en zuurstofmeters voorhanden?
Hij deinst achteruit in zijn stoel als blijkt dat hij te maken heeft met een buitenlandse journalist. „We hebben het helemaal niet druk”, zegt hij. „Er waren alleen een paar spoedgevallen, maar dat ging niet om corona”, voegt hij toe. „Als er patiënten met corona zijn, dan sturen we ze naar een groter ziekenhuis in Chaohu.”
Dan wordt hij weggeroepen voor een spoedgeval – echt of denkbeeldig – en komt niet meer terug. Wel verschijnt er een bewaker, die de journalist naar buiten begeleidt en die haar aanwezigheid meldt bij de plaatselijke autoriteiten. Die sturen voor de rest van de dag twee auto’s mee om NRC overal te volgen.
Een nader inkijkje bij het hospitaal mislukt zo, maar het doet wel heel anders aan dan ziekenhuizen en koortsklinieken begin december in Beijing. Daar viel niet te verhullen dat er problemen waren: ze werden zichtbaar overlopen en mensen klaagden. Dat is in dit ziekenhuisje niet zo: er heerst rust en stilte.
Ook de koortskliniek van het Achtste Volksziekenhuis in Chaohu, de hoofdplaats van de regio, ligt er verlaten bij. Ook hier weer witte, tijdelijke containers op een afstandje van het ziekenhui Source: NRC