N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Jubileum vriendschapsverdrag Precies zestig jaar na de onhandige omhelzing van Charles de Gaulle en Konrad Adenaur is het zondag aan hun opvolgers Emmanuel Macron en Olaf Scholz om de mythe van de Frans-Duitse liefde nieuw leven in te blazen.
Al is ze kanselier-af, Angela Merkel belt nog af en toe met haar oude makker Emmanuel Macron, zei ze onlangs in een interview. Waaraan ze toevoegde dat de Frans-Duitse verhouding „ook altijd om mensen gaat, al klinkt dat triviaal”. Het is te lezen als een verdekte sneer naar haar opvolger Olaf Scholz, die niet bekendstaat om zijn sociale vaardigheden. Een goede verstaander hoort ook bevestiging van de verstoorde verhouding tussen Parijs en Berlijn sinds Merkels vertrek een jaar geleden.
Merkel sms’te Macron vroeger dagelijks, memoreerden Franse functionarissen eerder al anoniem tegenover persbureau Reuters. Scholz toont veel minder persoonlijke belangstelling voor de Franse president, mopperden ze hardop. „Hij belt niet elke dag.”
Erger, zeggen Fransen: Scholz passeert Parijs op belangrijke dossiers. Zonder enige waarschuwing presenteerde hij een steunpakket om Duitse burgers en bedrijven te compenseren voor de gestegen energieprijzen. Hij bestelde Amerikaanse gevechtsvliegtuigen in plaats van Europese, bezocht China zonder Macron, en lanceerde plannen voor een Europees raketschild – zonder Frankrijk.
In oktober was de maat vol voor de Franse president. Nadat hij voor het eerst in zestig jaar een Frans-Duitse ministerraad had afgeblazen zei Macron in Brussel: „Ik denk dat het niet goed is – voor Duitsland noch Europa – als Duitsland zichzelf isoleert”. Scholz kwam toen gezwind alleen opdraven in Parijs, maar kreeg voor straf geen persconferentie van het Élysée.
Deze zondag zal in de Parijse Sorbonne echter alles in het werk worden gesteld om de mythe van het Frans-Duitse liefdeskoppel als hoeksteen van de Europese eenheid af te stoffen. Alles om te laten zien dat de relatie van dit tweespan gelijkwaardig is en niet draait om opportunisme maar om de emotionele bereidheid om bij elkaar te blijven.
Op 22 januari is het immers precies zestig jaar geleden dat Frankrijk en Duitsland een verdrag tekenden voor intensivering van hun samenwerking, en daarmee een einde markeerden van een lange periode van wantrouwen en animositeit. Na het tekenen van het verdrag omhelsde de boomlange Franse president Charles De Gaulle (72) de tengere Konrad Adenauer (87) en gaf hem een zoen. De Duitse kanselier reageerde wat onhandig, schreven de kranten in 1963, maar revancheerde zich met een pakkerd op de Franse wang.
Dat ging de boeken in als een symbolisch moment – maar het was niet hol. Nadat De Gaulle en Adenauer zo’n honderd uur hadden gesproken en veertig brieven hadden uitgewisseld was er sprake van grote wederzijdse waardering, die je vriendschap zou kunnen noemen. De betrekkingen waren werkelijk warm.
Sindsdien is er veel veranderd. Zo breidde de EU fors uit. Duitsland liet Frankrijk op economisch vlak ver achter zich. Donald Trump joeg Europa vanuit Washington de stuipen op het lijf. China werd een rivaal van niveau. Rusland viel Oekraïne binnen en zette het Duitse zelfbeeld op zijn kop.
Tekenend voor de huidige verhoudingen was de toespraak waarin kanselier Scholz afgelopen augustus zijn visie op Europa ontvouwde. Hij hield die in Praag en zei letterlijk: „Europa beweegt oostwaarts.” In Parijs hoorden ze: Duitsland ligt in het midden van Europa, en de rest – ook Frankrijk – is periferie.
„Scholz refereerde niet eens aan de Frans-Duitse tandem”, zegt de Zwitserse analist Joseph de Weck aan de telefoon vanuit Parijs. „Merkel zou in zo’n toespraak zeker Frankrijk respect hebben betoond. Scholz is niet anti-Europees, maar zet het belang van Duitsland duidelijk voorop.”
Scholz is sowieso veel bouder dan zijn voorganger, meent De Weck. Anders dan Merkel, die zowel in haar denken als in haar acties heel inschikkelijk was, toont Scholz assertiviteit en leiderschap. Voorbeelden zijn de bouw van terminals voor vloeibaar gas, zijn uitgaven aan defensie en het opzetten van het raketschild. „Hij heeft heel duidelijke ideeën en houdt daaraan vast”, aldus De Weck. „Dat hij soms weifelend overkomt, is grotendeels spel – hij leidt immers een lastige coalitie.”
Scholz had ook even tijd nodig om te beseffen dat het niet handig is om Macron te bruuskeren. Daarvan is hij nu wel doordrongen, denkt De Weck, maar van persoonlijke chemie tussen beide heren is geen sprake. Sommige commentatoren wijten dat aan de verschillende temperamenten van de mannen (Macron flamboyant en Scholz stijf), maar volgens De Weck lijken ze juist (te) veel op elkaar. „Ze zijn beiden zeer zelfingenomen, betweters.” Daarbij zou Macron (45) zich in 2017 als junior hebben moeten inlikken bij Merkel en verwacht hij nu dat Scholz hem het hof maakt. Maar Scholz (64) is veel ouder en ziet zichzelf na een heel leven in de politiek ook als de senior.
Toch zullen beide leiders zondag hun beste beentje voorzetten om de mythe van Adenauer en De Gaulle in leven te houden, denkt De Weck. Die mythe is deels een leugen, zegt hij. „Vroeger bepaalden Frankrijk en Duitsland samen de koers van het schip Europa. Dat is niet meer zo. Maar het is nog wel zo dat als ze allebei een andere kant op willen, het schip de haven niet verlaat. Bovendien is de ‘as’ cruciaal voor het rechtvaardigen van controversiële besluiten, zoals [invoering van] de euro. De mythe heeft nog steeds een belangrijke functie.”
Dat beaamt Frankrijk-expert Tara Varma, aan de telefoon vanuit Washington. „Het debat in de EU is flink verbreed, steeds meer lidstaten praten mee, maar de initiatieven komen nog altijdvoornamelijk uit het Frans-Duitse overleg. Parijs en Berlijn beginnen vaak tegenover elkaar, maar vinden elkaar traditioneel in het midden. Ook daarom is deze tandem nog steeds belangrijk.”
Hun persoonlijke relatie moeten we nog niet opgeven. Merkel en Macron waren ook niet meteen makkers
De huidige relatiecrisis moet niet worden overdreven, vindt Varma. „Ze is niet de eerste en ze zal niet de laatste zijn.” Maar omdat deze crisis „behoorlijk groot” is, vindt Varma dat beide leiders zondag niet kunnen wegkomen met een mooi, symbolisch plaatje. „Er moeten concrete resultaten worden gepresenteerd. En ik verwacht dat ze dat kunnen.”
Er zijn immers voldoende gemeenschappelijke belangen: bescherming van de Europese industrie tegen concurrentie uit de VS en China, de energietransitie, Europese autonomie op het gebied van defensie, steun voor Oekraïne. Daarover zullen zondag de nodige woorden worden gewisseld als Macron en Scholz elkaar weer treffen bij de uitgestelde ministerraad en het jubileum in de Sorbonne.
Enig ongemak is niet uit te sluiten. Macron staat bekend als een politiek knuffeldier, terwijl Scholz in Duitsland vanwege zijn mechanische verschijning Scholzomat wordt genoemd. Lichaamstaal is zeker iets om zondag op te letten, maar daaraan moet niet te veel belang worden gehecht, zegt Varma. „De persoonlijke dynamiek is niet het grootste probleem.”
Die persoonlijke relatie moeten we bovendien nog niet opgeven. Merkel en Macron waren ook geen makkers vanaf het eerste uur. „Ik ben klaar met het opruimen van jouw scherven”, beet Merkel Macron in 2019 bijvoorbeeld toe bij een diner. „Telkens moet ik eerst de kopjes lijmen die jij hebt gebroken voordat we samen thee kunnen drinken.”
U kunt ons via dit formulier informeren over taalfouten of feitelijke onjuistheden, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken worden niet gelezen.
Source: NRC