N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Onderzoek | Pensioenfonds DSM Het pensioenfonds van DSM verwerd van een van de rijkste tot een van de armste Nederlandse pensioenfondsen. Een verklaring daarvoor hield president Edith Schippers achter.
Edith Schippers, VVD-lijsttrekker bij de naderende Eerste Kamerverkiezingen, heeft een vertrouwelijk document over de rol van haar werkgever DSM in de financiële problemen van het DSM-pensioenfonds achtergehouden voor deelnemers in het fonds.
Daardoor weten de gepensioneerden van het chemieconcern niet dat hun achterblijvende pensioenen mede veroorzaakt zijn door lage afdrachten van DSM aan het pensioenfonds.
Voormalig DSM-topman Feike Sijbesma is de enige DSM-werknemer wiens pensioen wel op pijl is gehouden. Hij kreeg in 2016 een extra storting in zijn pensioenpot van 2,2 miljoen euro.
Edith Schippers wil niet zeggen in welke mate zij meedeelt in de naderende bonusronde bij DSM. Het bedrijf heeft tientallen miljoenen uitgetrokken als extra beloning voor het hoge management in verband met de komende fusie tussen DSM en het Zwitserse Firmenich.
Eind maart 2022 zit oud-minister en VVD-kopstuk Edith Schippers aan haar keukentafel, voor een microfoon. Routineus geeft Schippers, president van DSM Europa én bestuurder van het pensioenfonds van het Limburgse chemieconcern, antwoord op een serie vragen. In deze podcast, Belangen in balans, probeert DSM zijn gepensioneerde mijnwerkers en fabrieksmedewerkers voor te bereiden op grote veranderingen bij hun pensioenfonds, dat 8 miljard euro beheert.
Schippers rept met geen woord over de groeiende onvrede onder de 13.000 gepensioneerde werknemers. In plaats daarvan vertelt de topvrouw, die vaak genoemd wordt als opvolger van Mark Rutte als VVD-leider, deemoedig over haar missie: het op peil houden van de koopkracht van de DSM-gepensioneerden, in deze tijd waarin de boodschappen almaar duurder worden.
Ze is ingehuurd voor een „evenwichtige belangenafweging” en „om te zorgen dat de juiste besluiten genomen worden”, zegt ze. „We willen zo open mogelijk zijn”, aldus Schippers, lijsttrekker van de liberalen tijdens de naderende Eerste Kamerverkiezingen.
Acht maanden ná deze podcast, en aan de vooravond van de terugkeer van Schippers in de landelijke politiek, is de situatie geëscaleerd. Schippers heeft inmiddels een openlijk conflict met oud-werknemers van DSM. Uit onderzoek door NRC blijkt dat zij kort na haar aantreden een cruciaal intern document heeft achtergehouden. Dat beschrijft hoe de tekorten in het pensioenfonds grotendeels door DSM zelf zijn veroorzaakt. Ondertussen wacht het hoge management van DSM – waar Edith Schippers deel van uitmaakt – een miljoenenbonus en is de enige die de afgelopen jaren een extra storting in zijn pensioenpot (van 2,2 miljoen euro) heeft gekregen, oud-ceo Feike Sijbesma.
Schippers hield als DSM-president een belangrijk document achter
Op basis van interne documenten, jaarrekeningen en gesprekken met (oud-)personeelsleden en ex-managers van DSM reconstrueerde NRC hoe het pensioenfonds van het ‘sociale bedrijf’ DSM veranderde van een pijler onder het bestaan van duizenden Limburgse oud-mijnwerkers en fabrieksarbeiders in een vehikel waar het bedrijf vooral geen last van wil hebben.
Tot 2005 heeft DSM een van de rijkste ondernemingspensioenfondsen van Nederland. In de pensioenpot van het voormalige staatsbedrijf zit ruim 1 miljard euro meer dan nodig is om alle (oud-)werknemers een comfortabele oude dag te garanderen. En zo wil DSM dat ook. Het chemiebedrijf is voortgekomen uit De Staatsmijnen (DSM) en geldt als een werkgever met een sociaal gezicht, lokaal geworteld. Het heeft weliswaar een beursnotering, maar is wars van Angelsaksische poespas waarbij het rendement van de aandeelhouder domineert. Goed zorgen voor het personeel is het adagium.
Maar als DSM in de eerste jaren van dit millennium in financiële problemen komt omdat de marges in de zware chemische industrie onder druk staan, richt het de blik op het pensioenfonds. DSM heeft geld nodig om te moderniseren en wil dat onder meer betalen door tijdelijk minder af te dragen aan de pensioenpot.
Er is nog een reden dat DSM aan de slag wil met zijn pensioenfonds. Als beursgenoteerd bedrijf moet het de resultaten van het fonds niet alleen aan zijn gepensioneerden, maar ook aan beleggers uitleggen. Dat wordt op de beurs als ouderwets en omslachtig gezien.
In 2006 volgt een ingrijpend besluit: het pensioenfonds wordt op afstand gezet en DSM garandeert de hoogte van de uitkeringen aan de oud-werknemers niet langer. Voortaan voelen gepensioneerden tegenvallers bij het pensioenfonds direct in hun portemonnee.
Andere grote bedrijven zetten in deze jaren vergelijkbare stappen, maar zij tonen meer mededogen met hun gepensioneerden. Stuk voor stuk doen zij een laatste grote storting in hun pensioenfonds om de langetermijnrisico’s voor de werknemers af te dekken. Zoals bank en verzekeraar SNS Reaal. Die stort in 2005 meer dan 100 miljoen euro in zijn pensioenfonds en verdubbelt zo het vermogen alvorens de boedelscheiding wordt gerealiseerd.
DSM heeft op dat moment niet de middelen voor een vergelijkbare geste en sluit een herenakkoord met de werknemers. Er komt geen geld op tafel, maar personeelsdirecteur Jørgen Sørensen, jarenlang de vaste DSM-onderhandelaar met de vakbonden, doet in plaats daarvan in samenspraak met de directie van DSM Nederland een harde belofte: het bedrijf zal bijspringen mocht het fonds ooit in zwaar weer komen. Dat de overeenkomst alleen mondeling is, heeft een groot voordeel: DSM hoeft die niet aan beleggers te melden.
„Wij hebben de onderhandelaars beloofd dat DSM niet met de rug naar het fonds zou gaan staan”, zegt Sørensen terugkijkend. „Die harde toezegging paste bij DSM als sociaal bedrijf. We deden heel veel in Limburg, we ondersteunden fanfares en sociale structuren, we zorgden echt voor al die monteurs en arbeiders die ploegendiensten draaiden in onze fabrieken – ook na hun pensionering. De bonden wisten wat de belofte van de directie waard was.”
DSM blijft ondertussen aan de knoppen zitten, ook al is dat in de nieuwe verhoudingen niet gebruikelijk. Zo blijft de directeur van DSM Nederland na de splitsing gewoon voorzitter van het pensioenfonds, terwijl andere verzelfstandigde fondsen een onafhankelijke bestuurder kiezen. Ook verleent het pensioenfonds in 2006 en 2007 een zogeheten ‘premiekorting’ aan DSM van 99 miljoen euro. Er zit toch meer dan genoeg geld in de pensioenpot, is de heersende opvatting.
Jørgen Sørensen maakt dit niet meer mee. In 2006 gaat hij zelf met pensioen, in de veronderstelling dat hij DSM én het pensioenfonds door de crisis heeft geloodst.
Het tegendeel is waar. De kredietcrisis barst los en in de loop van 2008 is het DSM-pensioenfonds direct technisch failliet: het heeft meer verplichtingen dan bezittingen. Ook andere pensioenfondsen worden zwaar getroffen door de krach op de financiële markten, maar de schade bij DSM is onevenredig groot. In 2005 behoorde het pensioenfonds onbetwist tot de rijkste van Nederland, drie jaar later bungelt de hoeder van de pensioenen van de werknemers van DSM onderaan de lijstjes.
Gepensioneerden voelen dat acuut in hun uitkering. Zij krijgen geen correctie voor inflatie – een van de belangrijkste doelstellingen van het fonds. Het betekent het eerste koopkrachtverlies in decennia voor de ontvangers van een DSM-pensioen. Wat zij nog niet weten: dat zal veertien jaar lang elke keer gebeuren.
De situatie bij DSM zelf is heel anders. De nieuwe strategie blijkt een eclatant succes en vanaf 2008 breken gouden jaren aan. Het bedrijf maakt jaarlijks gemiddeld zo’n 670 miljoen euro winst en ontpopt zich tot beurslieveling. Het koopt voor miljarden aan eigen aandelen in – een verkapte winstuitkering aan aandeelhouders. De beurskoers van DSM stijgt jaarlijks met gemiddeld 14 procent.
De top van DSM profiteert hiervan, omdat zij naast salaris ook aandelen en opties ontvangen, die in waarde meestijgen. Wat hun pensioen betreft is het hoge management solidair met het personeel. De bestuurders hebben dezelfde pensioenregeling als alle werknemers, benadrukt DSM in zijn jaarverslagen.
Maar er blijkt één uitzondering te zijn. Terwijl gewone werknemers en gepensioneerden elk jaar hun koopkracht zien dalen door het uitblijven van inflatiecorrectie, repareert DSM in 2016 wel de persoonlijke pensioenpot van toenmalig topman Feike Sijbesma. Het kwakkelende pensioenfonds is dat jaar dieper in de gevarenzone terechtgekomen. Het dient de verplichte herstelplannen in bij toezichthouder DNB, maar de meest voor de hand liggende manier om de gepensioneerden te helpen – namelijk dat DSM een deel van haar miljoenenwinsten overmaakt naar het pensioenfonds – staat niet in de plannen.
Bestuursvoorzitter Sijbesma laat zich ondertussen voorstaan op de duurzame, inclusieve en sociale koers die hij vaart met DSM. Dat hij de enige in het hele bedrijf is die in 2016 een „eenmalige extra pensioenbijdrage” ontvangt, wordt slechts gemeld in een korte voetnoot in de beloningsparagraaf.
Terwijl gewone werknemers en gepensioneerden elk jaar hun koopkracht zien dalen door het uitblijven van inflatiecorrectie, repareert DSM in 2016 wel de persoonlijke pensioenpot van toenmalig topman Feike Sijbesma
Na vragen van NRC wil het bedrijf de geste toelichten. De pensioenstorting van 2,2 miljoen euro voor Sijbesma, die na zijn tijd bij DSM coronagezant was voor de Nederlandse overheid, heet inmiddels een „beperkte remuneratiecompensatie”, oftewel: een extra beloning. De reden: de constat Source: NRC