N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
In deze gids zet NRC op een rij welke smaken er zijn op het gebied van duurzame voeding en wat de consequenties zijn van keuzes die je maakt in de supermarkt, (boerderij)winkel of op de markt. Al helemaal thuis in de wereld van duurzaam eten? Test dan je kennis met de quiz onderaan.
Ga naar een onderdeel naar keuze:
Die vraag is niet zo eenvoudig te beantwoorden. De term ‘duurzaamheid’ behelst nogal wat: dierenwelzijn, natuur, biodiversiteit, klimaat, eerlijke handel en gezondheid.
Wie duurzaam wil eten stuit vanzelf op dilemma’s. Zo kunnen groentes van ver weg beter zijn dan die uit de verwarmde kas in de buurt. En kan wat goed is voor dierenwelzijn, juist weer nadelig uitpakken voor CO2-uitstoot. Voedingsredacteur Martine Kamsma zette de tegenstrijdigheden op een rijtje.
Niet noodzakelijkerwijs, zei wetenschapper Sander Biesbroek eerder in NRC. Hij zette de mate waarin mensen zich aan de richtlijnen voor goede voeding houden af tegen de CO2-uitstoot van hun voedingspatroon. Hoe ongezonder mensen scoren op eten, hoe groter de ecologische voetafdruk. Gemiddeld, het gaat niet altijd op. Cola bijvoorbeeld stelt qua CO2-uitstoot niet zoveel voor, maar gezond is het niet. En snoep kan een lagere milieu-impact hebben dan noten.
Daar is niets algemeens over te zeggen. Biologisch voedsel is beter voor de bodem, maar verbruikt per kilo weer meer grond. Of bio beter is dan gangbaar hangt onder meer af van de boer, de plaats en het product schreef NRC eerder. De meeste uitstoot van broeikasgassen komt door landgebruik en wat er op de boerderij gebeurt.
Qua duurzaamheid wint een plantaardig dieet het van een voedingspatroon mét vlees. Er is weinig dat zo’n brede schadelijke impact heeft als vlees. Het zou ruim 60 procent aan CO2-uitstoot schelen als de inwoners van de 54 rijkste landen overgaan op voornamelijk plantaardige voeding, blijkt uit onderzoek van Leidse onderzoekers waar NRC in 2022 over schreef. Daarnaast is het voor je eigen gezondheid ook beter om dierlijk voedsel (regelmatig) te vervangen door plantaardige producten.
Kan een béétje vlees nog wel? Ja, zeggen sommige wetenschappers. Het landgebruik met een beetje vlees efficiënter dan wanneer we helemaal geen vlees eten. 10 tot 20 gram dierlijk eiwit per dag, dat is waar onderzoekers van de Wageningen Universiteit op uitkwamen toen ze berekenden hoeveel dierlijke producten we kunnen eten voor een zo duurzaam mogelijk dieet. Ter vergelijking: een hardgekookt eitje bevat iets meer dan 6 gram eiwit, een stuk kipfilet van 125 gram zo’n 29 gram. Duurzamer eten gaat hand in hand met gezonder eten én als de hele wereld duurzaam eet, kunnen in theorie 10 miljard mensen gevoed worden.
En hoe zit het met vlees- en zuivelvervangers? Kun je met een gerust hart nepworsten, vegaburgers en ‘kip’stukjes eten en plantaardige melk drinken? Wordt voor alle soja die daarvoor nodig is geen regenwoud gekapt? Sojaproducten in Nederlandse supermarkten voor menselijke consumptie worden gemaakt van soja uit Canada en Frankrijk, waarvoor geen oerwoud is gekapt. De meeste soja waarvoor bos is gekapt consumeren we via het vlees dat we eten. Voor plantaardige melk geldt: welke soort je ook kiest, zelfs de meest duurzame koemelk leidt tot meer uitstoot, land- en watergebruik dan plantaardige vervangers.
Het zou eenvoudig zijn als er een supermarkt is die op alle facetten van duurzaamheid hoog scoort. Maar welke koploper is op dit gebied, is lastig te zeggen, blijkt uit onderzoek van stichting Questionmark waar NRC in 2021 over schreef. Het assortiment van Ekoplaza is het duurzaamst en Albert Heijn is het meest transparant, volgens de stichting.
Iedere winkel heeft andere speerpunten. Neem eerlijke handel. Oxfam Novib vergeleek hoeveel energie supermarktketens Jumbo, Albert Heijn, Aldi, Lidl en Plus erin steken om uitbuiting van boeren en arbeiders in hun productieketen tegen te gaan. Lidl voert de anti-uitbuitingslijst aan, Aldi bezet de tweede plaats, gevolgd door Jumbo.
Op het gebied van dierenwelzijn valt er bij de supers nog een wereld te winnen volgens ander onderzoek van Questionmark. NRC zette op een rijtje welke supermarkten goed scoren en waarom.
Ruim honderd verschillende keurmerken zijn er te vinden op de pakken, zakken en blikken in de Nederlandse schappen. Er zijn keurmerken die aangeven dat een product ‘goed’ is voor mens, dier of milieu. Ze zijn te vinden op de keurmerkenwijzer van Milieu Centraal, de organisatie die adviseert over duurzaamheid. Download de bijbehorende app voor een snelle zoekwijzer in de winkel.
Meer groente, liefst van dichtbij - dat is het credo als je over wilt stappen op een duurzamer voedingspatroon. Duurzame groenten komen van Nederlandse – of Europese - bodem, niet uit het vliegtuig en niet uit een verwarmde kas. Dit overzicht van het Voedingscentrum laat zien welke groenten altijd een goede keuze zijn en welke in een bepaald seizoen de voorkeur hebben. Overigens maakt transport maar een klein onderdeel uit van de totale uitstoot. De grootste impact ligt op de boerderij en hangt af van hoe het voedsel daar wordt geproduceerd.
Als het om verpakking gaat, is minder niet altijd beter. We zijn geneigd de milieubelasting van verpakkingen te overschatten. Die verpakking bepaalt gemiddeld namelijk 10 procent van de impact van een product, verspilling telt voor 15 procent mee. Een bekend voorbeeld is de komkommer. Verpakt in een plastic hoesje blijft de groente zo’n zeven dagen langer goed. Als je daardoor minder weggooit, is de ingepakte variant duurzamer.
Vaak kun je beter kiezen voor een product verpakt in plastic dan in glas of blik. Waarom dat zo is en welke kanttekeningen hierbij te maken zijn, lees je in dit stuk van een NRC-redacteur die een lesje duurzame verpakkingskunde kreeg.
Voor wie het simpel wil houden, deelde Mariska Joustra van voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal eerder een stelregel in NRC die meestal opgaat: herbruikbare verpakkingen zijn beter dan wegwerp-. O ja, en laat je niet in de luren leggen door de term ‘bioplastic’.
Duurzamer eten betekent ook minder voedsel verspillen. Nederlanders gooien ieder jaar zo’n 34 kilo eten weg. Slecht voo Source: NRC