N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Rijzende Sterren Rijzende sterren uit Nederland van wie in 2023 nog veel zullen horen. Negen korte interviews met talenten uit alle richtingen van de kunsten.
Pitou Andreas Terlaak
Ze begon ondergedompeld in klassiek, zocht het als zangeres in folk en waaiert nu uit in de popwereld – ondanks haar gehoorbeschadiging. „Ik hou nu van de subtiliteit in muziek.”
Ze doet het vanaf nu een beetje anders. Pitou Nicolaes (29) was altijd zangeres-met-gitaar, maar dat laatste laat ze voortaan aan iemand anders. Het zingen staat voortaan centraal voor de Amsterdamse, inmiddels woonachtig in Antwerpen. Een kwestie van dingen uit handen durven geven, niet altijd makkelijk voor iemand die graag alles zelf doet.
Waar kijken we naar uit dit culturele seizoen?
Pitou – als artiest laat ze haar achternaam achterwege – werkt al een tijdje aan haar muziekcarrière, maar een album was er nog niet. Dat album, Big Tear, komt in maart uit. „Dit voelt als een album waarop alles wat ik wil samen begint te komen. Ik heb het zelf mede-geproduceerd, het artwork gemaakt, de videoclip. Het voelt alsof ik al mijn sterktes voor het eerst optimaal aan het gebruiken ben. Het voelt veel meer eigen.”
Op haar twee eerdere nogal folky ep’s stonden haar stem en gitaar centraal, dit keer waaiert ze meer uit en zijn haar arrangementen breder en completer. „Ik keek nu per song welk klankbeeld er het best bij paste. Een aantal nummers heeft geen gitaar, maar harp of synths als basis. Dat is een groot verschil met mijn ep’s, die ik op gitaar had geschreven en dan ook maar had opgenomen op gitaar, want ik ging ze toch ook uitvoeren op gitaar. Dat was onbewust het kader waarbinnen ik werkte. Nu ik langer bezig ben, verdwijnt dat en denk ik vaker: wat als ik de akkoorden weglaat en een ander arrangement schrijf?”
Ik werd wakker met een enorme piep in m’n oor die niet meer wegging
Pitou
Pitou groeide op met een grote voorliefde voor klassieke muziek. Vanaf haar tiende zong ze in een klassiek kinderkoor, „redelijk heavy in de klassieke school”. Elke week les, elke maand een studieweekend. Ze zongen op de doop van prinses Amalia, voerden de Matthäus-Passion uit in het Concertgebouw, traden op met het Berliner Philharmoniker. „Grote avonturen voor een klein meisje. Stemmen die samen zingen, daar word ik nog steeds heel gelukkig van.”
Het zorgde er wel voor dat ze qua popmuziek iets in te halen had op leeftijdsgenoten. Op haar achttiende waren haar medestudenten op het conservatorium met bands en artiesten bezig waar zij niets van wist. „Ik ben maar van voren af aan begonnen: met BB King en de Beatles. Ik merkte wel dat ik, omdat ik minder naar pop luisterde, vanuit intuïtie dingen deed die anderen op het conservatorium dan bijzonder vonden. De akkoordenprogressies die ik gebruik zijn niet de standaard popprogressies, bijvoorbeeld. Niet omdat ik nou zo slim ben, maar omdat ik een andere basis heb.”
Haar muziek heeft iets kalms, zachtaardigs. Dat komt mogelijk niet alleen door haar muzikale interesse: Pitou is slechthorend aan haar rechteroor, en heeft in haar goede oor tinnitus: niet aflatend oorsuizen. Ze kreeg op jonge leeftijd een gehoorontsteking, een cholesteatoom, waar ze op haar achtste en tiende aan werd geopereerd om te voorkomen dat het hersenen zou bereiken. Gevolg van die ontsteking was wel een beschadigd trommelvlies. „Aan het feit dat ik niets in stereo hoor ben ik wel gewend.” Grinnikend: „En al mijn vrienden weten dat ze links van mij moeten lopen.”
De tinnitus liep ze op in het Amsterdamse blueshonk Maloe Melo, een van de eerste keren dat ze mee mocht jammen. „Ik baalde er tijdens het spelen al van dat het zo hard was. Iemand zei tegen me dat ik gehoorbescherming moest kopen. Ja shit, dacht ik, dat is ook zo. Ik ben gaan slapen met een briefje naast me met ‘gehoorbescherming kopen!’ om het niet te vergeten. Ik werd wakker met een enorme piep in m’n oor die niet meer wegging. Daar moet je dan mee leren leven.”
„De mens is een redelijk flexibele diersoort. Als ik er over na ga denken kan ik mezelf ongetwijfeld heel depressief maken, dat doe ik dus maar niet. Stilte heeft nu een andere definitie. En ja het heeft mijn muziek op zeker manier wel beïnvloed. Ik denk bijvoorbeeld niet dat ik ineens harde muziek ga maken – ook al vind ik dat wel vet hoor! Maar om zelf te maken hou ik van het zachtere, de subtiliteit in muziek.”
Peter van der Ploeg
21/1 Noorderslag, Groningen; 10-12/3 Grasnapolsky, Scheemda; 15/4 Motel Mozaique Rotterdam; 14/4 Bitterzoet, Amsterdam; 29/4 Merleyn, Nijmegen. Big Tear verschijnt 24/3. Inl: pitoumusic.com
Tina Farifteh Andreas Terlaak
Tina Farifteh onderzoekt in haar foto’s thema’s als ontworteling, migratie en xenofobie. Ze verhuisde naar een dorp in Friesland voor een betaalbaar huis. „In Sexbierum voel ik wat ik mis aan Iran.”
„Kittens zijn zo schattig. Veel mensen smelten als ze op sociale media weer een kattenfilmpje voorbij zien komen. Bij mij werkt dat ook zo. Zó lief. Ze roepen empathie op. Maar hoe kan dat eigenlijk? En hoe kan het dat we wegkijken van de mensen die echt onze empathie nodig hebben: vluchtelingen die met gevaar voor eigen leven een onmogelijke situatie in hun land ontvluchten. Hoe kan het dat we onverschillig zijn geworden voor hun leed?”
Fotograaf en kunstenaar Tina Farifteh (Teheran, 1982) kwam op haar dertiende vanuit Iran naar Nederland en studeerde, na een eerdere studie bedrijfskunde en een carrière in marketing, in 2021 af aan de KABK in Den Haag. Ze won dat jaar verschillende prijzen, waaronder de Talent Award van het Fotofestival Naarden, en in 2022 de tweede prijs voor Storytelling bij De Zilveren Camera. Die prijs ontving ze voor haar indrukwekkende installatie The Flood, waarin we kijken naar enorme schermen met kolkend water, terwijl we stemmen horen van rechts-populistische politici die watermetaforen gebruiken – „asieltsunami” (Wilders), „they’re pouring into our borders”’ (Trump) – en tegelijkertijd somt een monotone robotstem de kale feiten op over vluchtelingen die omkwamen tijdens hun oversteek. „De imposante installatie dwingt de toeschouwer de onverschilligheid van het Westen tegenover de vluchtelingencrisis in het Middellandse Zeegebied onder ogen te komen”, zo oordeelde de jury.
Farifteh werkt op dit moment aan een korte film over empathie, Kitten of vluchteling?, die dit jaar wordt uitgezonden bij de VPRO en wordt geproduceerd door Prospektor. „Ik onderzoek hoe empathie werkt, en hoe dat gevoel wordt beïnvloed door politici of de media. Ik spreek met experts; psychologen, wetenschappers. Zo interviewde ik bioloog Frans de Waal, die me uitlegde dat chimpansees alleen reageren op de pijn en het verdriet dat zich voor hun ogen afspeelt, dat letterlijk binnen hun bereik ligt. Binnen die beperkingen kunnen ze ingrijpen, helpen of troosten.
„Het verschil met mensen is dat wij via fotografie, film, media het leed van de hele wereld kunnen zien. In Iran, in Oekraïne, in Moskou. Maar we kunnen als individu zo weinig doen. Dat zorgt voor machteloosheid en frustratie. We gaan ons afsluiten voor die ellende, worden immuun voor het leed van anderen.”
Dit voorjaar zal Farifteh als curator een expositie met Iraanse kunstenaars samenstellen in de Melkweg Expo in Amsterdam. Ook werkt ze aan een multimediaproject Tina in Sexbierum. „Na mijn afstuderen moest ik kiezen. Wilde ik in Amsterdam blijven, dan moest ik een fulltime baan nemen om dat te betalen. Terwijl ik vol wilde gaan voor het opbouwen van mijn kunstenaarschap. Tijdens de opnames voor The Flood was ik in Friesland geweest, en werd daar verliefd op het prachtige landschap. Fok it, dacht ik, als het in Amsterdam niet kan, dan ga ik op zoek naar een plek met een vette naam en een mooi uitzicht.”
Fok it, dacht ik, als het in Amsterdam niet kan, dan ga ik op zoek naar een plek met een vette naam en een mooi uitzicht
Tina Farifteh
Dat was Sexbierum, waar ze voor twee jaar een huis huurde en waar ze in haar fotografische werk thema’s onderzoekt als ontheemding, ontworteling, empathie, xenofobie. „Wat doe jij hier eigenlijk, vragen de mensen uit het dorp mij. Niet slecht bedoeld hoor, het is een oprechte vraag. Die ik mezelf ook stel: wat doe ik hier? Ik voel op deze plek veel sterker dan in de stad dat ik ontworteld ben. Ineens luister ik weer veel naar Iraanse muziek. Voel ik wat ik mis: de bergen in Iran, de zon, de aarde. Wat het landschap oproept is een heel diep oergevoel, een verlangen naar mijn eigen wortels.”
En als het haar teveel wordt, zegt Farifteh, de informatie over de executies in Iran, of de soms schokkende beelden die ze tegenkomt bij haar onderzoek naar wat empathie is, dan loopt ze naar buiten, de dijk op. „De keiharde wind om mijn kop. Die muur van groen gras. Het eindeloze water. Laatst zakte de zon in de zee terwijl de vo Source: NRC