N.B. Het kan zijn dat elementen ontbreken aan deze printversie.
Ieder scheikundig element heeft zijn eigen plek in het Periodiek Systeem. Ieder element heeft ook een bijzonder verhaal.
Radium heeft geleid tot een Nobelprijs, lichtgevende horloges, kwakzalfmiddeltjes en een rechtszaak. Het element, dat een miljoen keer radioactiever is dan uranium, heeft een bewogen geschiedenis.
Het beroemde wetenschapsechtpaar Marie en Pierre Curie ontdekte radium in 1898 in de vorm van radiumchloride. Van dit zout vonden ze sporen in uraniumerts. Radium komt in kleine hoeveelheden voor in de aardkorst en zeewater. Het ontstaat bij het verval van uranium en thorium en wordt vaak aangetroffen in uraniummijnen.
Zuiver radium is een zilverwit metaal, maar het kleurt zwart als het wordt blootgesteld aan lucht. Het reageert namelijk met stikstof in de lucht waarbij een zwart laagje radiumnitride ontstaat.
Pas in 1910 lukte het Marie Curie om puur radium te isoleren uit radiumchloride. In 1911 ontving ze de Nobelprijs voor Scheikunde voor de ontdekking van radium (en polonium) en „de isolatie van radium en de studie van de aard en verbindingen van dit opmerkelijk element”. Haar man was toen al overleden.
Marie en Pierre Curie keken graag naar het zwakke blauwige licht dat radiumchloride bleek uit te stralen. „De gloeiende buizen zagen eruit als vage, sprookjesachtige lichten”, schrijft ze in haar notities. Dit licht ontstaat door het radioactieve verval. Hierbij zendt het materiaal zogeheten ioniserende straling uit die omringend materiaal activeert waardoor het licht gaat uitstralen. Het soort omringende materiaal bepaalt de kleur. Dit leidde tot een van de eerste toepassingen van radium: lichtgevende verf om bijvoorbeeld schakelaars en de wijzers van klokken te laten oplichten.
Al snel nam de populariteit van „wondermiddel” radium toe. Er kwamen allerlei radiumproducten op de markt, van chocolade tot tandpasta en kinderspeelgoed. Kwakzalvers sloegen aan op de vermeende genezende krachten ervan. Radiumcrèmes zouden je jonger maken en radiumwater zou reuma, artritis en impotentie genezen.
Het gevaar van het radioactieve radium kwam pas duidelijk aan het licht in de jaren twintig van de vorige eeuw. In die tijd waren er jonge vrouwelijke fabrieksarbeiders die radiumhoudende verf op de horlogewijzers, klokken en andere apparaten schilderden. Zij kregen veel radium binnen omdat hen verteld werd met hun lippen een fijn puntje te maken aan hun kwasten om netjes te schilderen. Ze wisten niet dat de verf schadelijk was en smeerden het soms zelf op hun nagels en tanden zodat die leuk oplichtten.
Veel van deze vrouwen, de ‘Radium Girls’, kregen stralingsziekte. Dat uitte zich uitte in onder meer zweren, bloedarmoede en botkanker. Sommigen overleden. De bedrijven probeerden dit te verhullen. Een rechtszaak bracht daar een einde aan en zorgde ervoor dat het gevaar van radioactiviteit breder bekend werd. Radiumverf werd nog decennia lang gebruikt, maar onder veiligere omstandigheden.
Tegenwoordig is het gebruik van radium grotendeels verboden. Ook de industrie, waar radium kan dienen als stralingsbron voor een röntgenfoto-achtige techniek voor materiaalscans, gebruikt nu minder gevaarlijke radioactieve materialen. Het wordt nog wel gebruikt bij de behandeling van naar de botten uitgezaaide prostaatkanker.
U kunt ons via dit formulier informeren over taalfouten of feitelijke onjuistheden, dat stellen wij zeer op prijs. Berichten over andere zaken worden niet gelezen.
Source: NRC