Elektrisch rijden zit stevig in de lift. Ondanks productie- en leveringsproblemen was 2022 geen uitzondering. Bovendien verschenen er dat jaar een aantal interessante nieuwe modellen, zoals de eerste echte station, de MG5, de gestroomlijnde Ioniq 6 en natuurlijk de Lightyear 0. Tegelijkertijd waren er ook zorgen, bijvoorbeeld over de krappe tweedehandsmarkt, de financieel mogelijk onhaalbare productie van de Sono Sion en het gebrek aan betaalbare instappers. Dat laatste is niet onbelangrijk, want het is immers de bedoeling dat er vanaf 2035 alleen nog maar emissieloze modellen worden verkocht. In Nederland en Vlaanderen gaat dat al rond 2030 in.
In dit artikel kijken we kort terug op het afgelopen jaar, maar vooral vooruit, naar 2023, 2030 en 2035. Welke ontwikkelingen en knelpunten zijn er en wat betekent dat op de korte en middellange termijn? Is de toekomst elektrisch of zit er toch nog iets anders in het vat?
We beginnen met een terugblik op 2022 in cijfers. Zoals blijkt uit de registraties bij de RVO tot en met november 2022 was 25,4 procent van alle nieuwverkopen in Nederland in 2022 een volledig elektrische auto, ofwel bev. Tellen we alle auto's met een stekker mee, dus ook plug-ins, ofwel phev, dan is dat zelfs 35,9 procent. Met waterstofauto's, ofwel fcev, erbij wordt dat 36,2 procent. Daarvan werden er in november slechts twee verkocht, waardoor er nu in totaal 581 op de Nederlandse wegen rijden.
De onderstaande tabel toont het totaal aantal personenwagens per type, het verkochte aantal in de laatst bekende maand en het marktaandeel. Im- en export is hierbij nog niet meegerekend. De laatste jaren worden er beduidend meer EV's geïmporteerd dan geëxporteerd: in november ging het om meer dan 3000 stuks.
Type voertuigTotaal op de wegVerkopen november 2022Aandeel van verkopenDeze cijfers betreffen dus alleen passagiersvoertuigen. Toch is er best veel overlap met bussen, vrachtwagens en zakelijke busjes. In totaal rijden er nu bijna 1500 emissieloze bussen rond, waarvan er 1440 volledig elektrisch zijn en 55 rijden op waterstof. Als we kijken naar busjes en lichte vrachtwagens dan rijden daar nu 13.070 emissieloze modellen van rond, waarvan 13.056 accu-elektrisch en 14 waterstofelektrisch. Van zware trucks van meer dan 3,5 ton zijn er nu 312 emisslozeloze modellen, waarvan 285 accu-elektrisch en 27 waterstofelektrisch. Dat kunnen er op korte termijn wel eens flink wat meer worden, want er komen steeds meer zware trucks met een groot bereik, zoals de net uitgeleverde Tesla Semi en nieuw aangekondigde trucks van Scania en Mercedes-Benz. De Scania's zouden nu 350km bereik halen en die van Mercedes-Benz zelfs 500km. Tesla belooft dat de Semi, leverbaar in twee smaken, een bereik van 480 of 800km heeft.
In Nederland en België gelden een aantal subsidies en vrijstellingen voor elektrische auto's. In Nederland is er in 2023 2950 euro beschikbaar voor een nieuwe en 2000 voor een tweedehands EV. Dure auto's zijn uitgezonderd, want de regeling geldt alleen tot een maximale catalogusprijs van 45.000 euro. Het bijtellingsvoordeel is de laatste jaren al flink afgebouwd en is al sinds 2022, en ook in 2023, 16 procent. Vanaf 2023 geldt dit tot de eerste 30.000 euro, daarboven moet de reguliere 22 procent bijtelling worden betaald. In Vlaanderen is sinds 2020 een zero-emissiepremie afgeschaft. Wel is er voor zakelijke investeringen een aftrekpercentage van 150 procent. Er is nog wel een vrijstelling van de belasting op inverkeerstelling, ofwel biv.
De opmars van EV's is niet alleen een lokaal fenomeen. In de hele Europese Unie stijgen de verkopen. In november 2022 was de Tesla Model Y de best verkochte auto in de EU: er werden er meer van verkocht dan van de Dacia Sandero en de Toyota Yaris. En ook mondiaal is het nu echt merkbaar: 11 procent van alle nieuwe auto's wereldwijd is accu-electrisch. Plug-ins meegerekend heeft 16 procent van alle nieuwe auto's wereldwijd nu een stekker. Ten opzichte van 2021 is de groei zo'n 55 procent. Wie naar de wereldwijde top 10 kijkt, ziet slechts drie bekende modellen: de Tesla Model Y en Model 3 op de eerste twee plekken en de VW ID.4 op plek negen. De rest wordt gevuld door maar liefst zes (!) modellen van het Chinese BYD, wereldwijd de grootste EV-autofabrikant, en de Wuling HongGuang Mini EV. Die laatste is de meest verkochte elektrische auto in China, waarover straks meer. Helemaal verwonderlijk zijn die Chinese modellen niet: China is de grootste automarkt ter wereld.
Als we kort vooruitblikken op 2023, dan staan ons een aantal interessante nieuwe wagens te wachten. Een groot aantal daarvan zijn niet echt nieuw omdat deze al in 2022 werden aangekondigd, maar dat jaar nog niet leverbaar waren. Denk bijvoorbeeld aan de Hyundai Ioniq 6, de Toyota Bz4X en de Opel Astra Electric, waarvan ook een stationuitvoering verschijnt. De Toyota had oorspronkelijk al in 2022 geleverd moeten worden, maar dat werd uitgesteld. In 2023 verschijnt er als het goed is ook een Lexus-versie: de RZ 450e. Ook de in 2022 aangekondigde MG4 moet dit jaar worden uitgeleverd; met een vanafprijs van 30.785 euro en een actieradius van 350 of 450km is dit een relatief betaalbare gezinswagen.
Ook zal de productie van de Tesla Cybertruck in 2023 echt beginnen. Deze werd al eind 2019 aangekondigd en heeft sindsdien de nodige vertraging opgelopen. Er schijnen 1,5 miljoen preorders te zijn. Elektrische pick-uptrucks lijken sowieso enorm populair te zijn in de VS, want de Ford F-150 Lightning heeft ook al 200.000 orders; dat komt neer op een backlog van 3 jaar. Eerder stopte GM al de orders van de Hummer EV, na 90.000 preorders. Een van de elektrische pickups die al uitgeleverd is, is de Rivian R1T, al kent ook die een aardige wachtlijst. Voor Nederland en België is het nog onduidelijk of en wanneer deze modellen zullen arriveren. Hoewel je ook hier steeds meer pick-ups op de weg ziet rijden, is de vraag relatief beperkt.
Andere interessante nieuwkomers zijn onder andere modellen die al eerder elders in de wereld zijn aangekondigd, maar in 2023 mogelijk ook naar Europa komen. Bijvoorbeeld de luxe maar loeidure Lucid Air met een wltp-bereik van tussen de 660 en 837km, afhankelijk van de gekozen versie. Ook staan er diverse Chinese nieuwkomers in de startblokken, onder andere van Nio, Xpeng en ByD. In de VS wordt de Chevrolet Blazer EV verwacht, die een bereik heeft van 480km en 30.000 dollar zou kosten. Van eigen bodem zal de Lightyear Two zijn opwachting maken, maar die wordt pas in 2024 geproduceerd; veel mensen zijn benieuwd hoe dit betaalbare model, met elementen van de Lightyear 0, er uit zal gaan zien.
In juli 2022 hebben alle EU-lidstaten toestemming gegeven voor een voorstel van de Europese Commissie om vanaf 2025 de verkoop van nieuwe auto's met verbrandingsmotor te verbieden. Eind oktober werd dit definitief nadat ook het Europees Parlement en de Raad een voorlopig akkoord bereikt hadden. Formeel moet dit nog worden goedgekeurd door beide organen, maar dat lijkt een formaliteit. Het voorstel was in 2021 ingediend door de Europese Commissie en wordt nu verder uitgewerkt. Ook wordt het tussentijds, in 2026, getoetst. Een aantal Europese landen, waaronder Bulgarije, Italië, Portugal, Roemenië en Slowakije, wilden aanvankelijk inzetten op 2040, maar hebben hun bezwaren uiteindelijk ingetrokken. Uitgaande van een levensduur van ongeveer 15 jaar, zou het verbod van 2035 betekenen dat personenwagens en busjes op fossiele brandstoffen pas in 2050 grotendeels van de weg zullen zijn. Op dat moment moet de uitstoot netto nul zijn. De EU streeft ernaar dit al in 2045 te halen om zo nog wat marge te hebben. Hoewel er kritiek is dat de uitfasering van verbrandingsmotoren in 2035 te snel is, is het dus ook te langzaam; om voor wegtransport netto nul uitstoot te halen zou de uitfasering vervroegd moeten worden.
In België (Vlaanderen) en Nederland is gekozen voor respectievelijk 2029 en 2030 als jaar van de uitfasering van brandstofauto's. Vanaf dat jaar mogen er geen nieuwe benzine- of dieselauto's meer worden verkocht, maar moeten alle nieuwe auto's emissieloos zijn. Auto's op fossiele brandstoffen mogen dan nog wel tweedehands worden verkocht. Als we dezelfde uitgangspunten nemen, zou dat betekenen dat de meeste auto's in Vlaanderen en Nederland in 2045 emissieloos zullen zijn.
Veel mensen twijfelen eraan dat de gestelde doelen onhaalbaar zijn. De prijzen zouden niet genoeg dalen, er zouden niet genoeg grondstoffen zijn en het laadnetwerk zou het niet bij kunnen benen. Dat laatste punt is het meest te overzien: momenteel zijn alle auto's met een stekker, zo'n 500.000 stuks, goed voor 1,3 procent van de elektriciteitsvraag. Met ongeveer twee miljoen EV's in 2030 zou dat ongeveer 5 tot 8 procent zijn. Het betekent natuurlijk wel dat het net verzwaard moet worden en dat slim laden zoveel mogelijk moet worden toegepast. Dat laatste betekent dat het laadvermogen automatisch wordt afgestemd op de vraag en het aanbod van het net: in het geval van een piek in de vraag zal het laden tijdelijk gestopt worden. Dynamische elektriciteitsprijzen sluiten hierop aan: er zijn nu al laadpalen en loadbalancers die, indien gewenst, alleen laden op tijden dat de elektriciteitsprijs laag of negatief is. Nu ste Source: Tweakers.net