Precies 25 jaar geleden bracht Microsoft de allereerste XBOX uit. Het was het begin van een consolemerk dat bij vlagen goed presteerde, maar nooit écht dominant is geworden. XBOX staat bekend om zijn ijzersterke exclusieve games, zoals Halo en Gears of War, maar kon marktleider Sony nooit écht naar de kroon steken.
Precies 25 jaar geleden bracht Microsoft de allereerste XBOX uit. Het was het begin van een consolemerk dat bij vlagen goed presteerde, maar nooit écht dominant is geworden. XBOX staat bekend om zijn ijzersterke exclusieve games, zoals Halo en Gears of War, maar kon marktleider Sony nooit écht naar de kroon steken.De toekomst van team groen is bovendien onzeker. Eigenaar Microsoft snijdt flink in het personeelsbestand, sluit studio's, schrapt game na game en past de strategie stevig aan. Hoe is dat zo gekomen?
Microsoft bracht de originele XBOX op 15 november 2001 uit in de Verenigde Staten. Het bedrijf was toen de onmiskenbare marktleider op de pc-markt, maar zag een dreiging: de immens populaire PlayStation 2. Met zijn ondersteuning voor cd's en dvd's kon Sony daarmee weleens tornen aan Microsofts Windows-dominantie, zo was de gedachte.
Wel was de filosofie van Microsoft fors anders. Consoles waren in die tijd vaak volledig op maat gemaakte hardware, maar de XBOX was eigenlijk gewoon een pc. Hij gebruikte een Intel Pentium III-cpu en een gpu van Nvidia en draaide een soort aangepaste versie van Windows 2000.
Hij gebruikte bovendien DirectX, de grafische programmeerinterface die veel ontwikkelaars ook gebruiken bij de ontwikkeling van pc-games. Daar komt de naam XBOX ook vandaan: een doos waarop DirectX draait.
De originele XBOX kon niet tippen aan de gevestigde orde van Nintendo en vooral Sony, maar is toch een bescheiden succes te noemen. Dat is onder andere te danken aan de ijzersterke exclusieve games van Microsoft. Denk aan Halo: Combat Evolved en zijn opvolger Halo 2.
Daarbij hielp XBOX Live. Onlinemultiplayer was bij de release daarvan in 2002 niet nieuw, maar bestond vooral op de pc en was een stuk minder gelikt. XBOX Live bood voor het eerst een centrale plek waar je een gamertag kon uitkiezen, vrienden kon maken en samen online games kon spelen. Dat was wel tegen betaling, een aanpak die Sony en Nintendo later overnamen.
Tegelijkertijd investeerde Microsoft fors in het XBOX-merk. Het bedrijf probeerde een hoop studio's op te kopen om zijn console tot een succes te maken. Dat begon natuurlijk bij Bungie, dat de eerdergenoemde Halo-games ontwikkelde. Het bedrijf probeerde in de jaren daarop ook EA, Square Enix en zelfs Nintendo over te nemen, maar die plannen vielen in het water.
In 2002 wist de techgigant wel Rare op de kop te tikken. Tot dusver was die studio vooral bekend om zijn games voor Nintendo-platforms, zoals GoldenEye 007, Perfect Dark en Banjo-Kazooie. Grote studio's overnemen is nog altijd de modus operandi van XBOX. Het bedrijf zet zelden nieuwe gamestudio's op, maar kocht de afgelopen jaren bijvoorbeeld Bethesda en Activision. Daarop gaan we zo dieper in.
Alles bij elkaar kon de originele XBOX nog niet tornen aan de machtspositie van Sony: de XBOX ging 24 miljoen keer over de toonbank, ten opzichte van 160 miljoen PS2's. Maar de toon was gezet en de volgende generatie kon toen weleens een stuk spannender worden.
Die nieuwe generatie verscheen een stuk sneller dan je zou denken. Microsoft bracht zijn tweede console, de XBOX 360, al op 22 november 2005 uit. Voor wie aan het meetellen is: dat is iets meer dan vier jaar na de release van het origineel.
Die release was niet voor niets zo snel. De techgigant wilde zijn nieuwe console koste wat het kost eerder uitbrengen dan de PlayStation 3. Dat lukte: de XBOX 360 verscheen een jaar eerder dan zijn grote concurrent. Microsoft pakte daarmee meteen een flinke voorsprong.
Toch verliep dat niet geheel vlekkeloos. Zoals Microsoft later zelf erkende, had het bedrijf de ontwikkelfase van de XBOX 360 nogal afgeraffeld om Sony te verslaan. Microsoft liet de productie opschroeven terwijl de console nog in ontwikkeling was. Zeker in het begin waren de yields om te janken. Slechts de helft van de geproduceerde consoles werkte; de rest werd op een hoopje gegooid.
Toch lukte het Microsoft om de productieproblemen te verhelpen en de console op 22 november 2005 op de markt te brengen. De vraag naar de nieuwe XBOX was groot en de console bleek dan ook al gauw een verkoopsucces. Zelfs de PlayStation 3 wist daarin geen verandering te brengen, mede vanwege zijn torenhoge verkoopprijs van minstens 500 euro. Toch doemde in de verte een probleem op.
Enkele maanden na de release verschenen berichten over kapotte XBOX 360-consoles. Gamers kregen als ze hun spelcomputer opstartten drie rode, knipperende lampjes te zien aan de voorkant van hun console. Die gaven een hardwarefout aan, die gebruikers zelf niet konden oplossen. De enige oplossing: de console laten vervangen door Microsoft.
In eerste instantie dacht Microsoft nog dat de zogenaamde Red Ring of Death een klein probleem was bij een beperkt aantal consoles. Dat viel vies tegen. Volgens schattingen van garantieverlener SquareTrade had bijna een kwart van alle XBOX 360-consoles er last van. Een enquête van Game Informer sprak zelfs over ruim de helft.
Uiteindelijk bleken productiefouten in de gebruikte ATI-gpu de oorzaak. In een documentaire deelde Microsoft daarover eindelijk details. Het bleek te gaan om breuken in soldeerbumps, die de gpu verbinden met het onderliggende substraat.
De beruchte Red Ring of Death werd in 2010 (grotendeels) verholpen met een vernieuwd XBOX 360-model, maar de schade was behoorlijk. Naar schatting heeft het probleem Microsoft zo'n 1,3 miljard euro gekost, mede doordat het bedrijf de garantietermijn van de console flink moest verlengen.
Alsnog was de XBOX 360 gerust een succesverhaal te noemen. Tot op heden is het de succesvolste XBOX-generatie ooit, met zo'n 84 miljoen verkochte exemplaren. De vroege release en moeizame PS3-release zullen daaraan hebben bijgedragen.
Toch heeft Microsoft deze generatie net niet gewonnen. Uiteindelijk ging de PS3 iéts vaker over de toonbank, dankzij een flinke comeback aan het einde van zijn levenscyclus. De Nintendo Wii was de échte winnaar van deze generatie, met ruim 100 miljoen verkochte consoles.
Waar de XBOX 360 een vliegende start beleefde, struikelde zijn opvolger in de startblokken. Microsoft kondigde zijn nieuwe console in 2013 aan tijdens een inmiddels beruchte E3-presentatie en kon meteen rekenen op de nodige kritiek.
Het bedrijf zag zijn toekomstige console namelijk niet zozeer als een gameplatform, maar als een volledig entertainmentproduct. De gameconsole kreeg daarmee allerlei nieuwe functies mee, zoals opties om live-tv te kijken. Microsoft was bovendien van plan om allerlei controversiële wijzigingen door te voeren, zoals agressieve drm en een verwarrend always-onlinebeleid.
Sony was 'team groen' op iedere mogelijke manier te slim af. Dat bedrijf legde een grote nadruk op games en voerde juist geen controversiële beleidswijzigingen door. De kers op de taart: de PlayStation 4 was 100 euro goedkoper, vooral doordat Sony geen dure Kinect-camera meeleverde.
Bij voorbaat was al duidelijk dat Microsoft een moeizame generatie tegemoet zou gaan en dat pakte ook zo uit. De techgigant draaide veel van zijn controversieelste standpunten terug, maar eigenlijk was dat al te laat. De PlayStation 4 rekende genadeloos hard af met de XBOX One.
Toch heeft Microsoft deze generatie nog een beetje weten te redden, bijvoorbeeld met de release van XBOX Game Pass. Met die abonnementsdienst krijgen gamers voor een maandelijks (of jaarlijks) bedrag toegang tot een hoop games.
Zeker in de begindagen was XBOX Game Pass een zeer goede deal. Dat kwam mede door behoorlijk agressieve promoacties van Microsoft. Gamers konden hun bestaande XBOX Live-abonnementen voor 1 euro omzetten naar Game Pass Ultimate. Ook de XBOX One X, bij zijn release in 2017 de krachtigste console op de markt, zette wat zoden aan de dijk.
De XBOX One kon nooit écht bekomen van zijn valse start. Naar schatting ging de console 58 miljoen keer over de toonbank. Dat is fors minder dan zijn voorganger en ruwweg de helft van het aantal verkochte PlayStation 4-consoles.
Met die flater komen we aan bij de huidige consolegeneratie. XBOX kondigde zijn nieuwe consolegeneratie in december 2019 aan. Op papier had team groen ditmaal alles in huis om een flinke klap uit te delen aan Sony.
Zeker de XBOX Series X was op papier de krachtigste console op de markt, met een grotere gpu dan de PlayStation 5. Met de minder krachtige Series S had de consoleboer daarnaast een optie voor mensen die minder willen uitgeven aan een console.
Bovendien had Microsoft zijn lesje wel geleerd met de XBOX One: de Series X en S waren weer bedoeld voor gamers, zonder nutteloze entertainmentfuncties. Zo werden beide consoles volledig achterwaarts compatibel met games voor alle voorgaande XBOX-consoles.
Tegelijkertijd zette het consolemerk vol in op zijn eerdergenoemde abonnementsdienst: XBOX Game Pass. Het bedrijf sloot de ene na de andere deal en kocht zelfs de nodige studio's op om zijn Game Pass-aanbod mee te spekken.
Dat begon met Bethesda-moederbedrijf ZeniMax in 2020. Moederbedrijf Microsoft telde daar 7,5 miljard dollar voor neer. Zo kreeg het een hoop iconische studio's en gamefranchises in handen: The Elder Scrolls, Fallout, Wolfenstein, DOOM, Quake, Dishonored, Prey, het toekomstige Starfield en meer.
Het was toen een van de grootste deals in de gaminggeschiedenis, maar een andere XBOX-overname overschaduwde die al gauw. Microsoft wilde Activision Blizzard overnemen voor een bedrag van maar liefst 68,7 miljard dollar. Het bedrijf zou daarmee bekende franchises als Diablo en (World of) Warcraft binnenhengelen, maar de echte klapper was natuurlijk Call of Duty.
Deze overname was zo simpel nog niet. Er volgde een maandenlange strijd, waarin overheden wereldwijd hun zorgen uitspraken over de Activision Blizzard-overname. Microsoft moest concessies doen aan de Britse marktautoriteiten en de EU. Ook moest het zich voor de rechtbank verantwoorden nadat de Amerikaanse FTC probeerde een stokje te steken voor de deal.
Na 21 maanden wist Microsoft de deal eindelijk te voltrekken. Dat gebeurde wel na de nodige beloftes aan toezichthouders: Call of Duty zou beschikbaar blijven op andere consoleplatforms en cloudgamingrechten gingen naar Ubisoft.
Maar met een flink arsenaal aan iconische gamestudio's liet Microsoft zien nu écht te willen afrekenen met Sony. Het besloot bovendien zijn koers iets om te gooien. Het bedrijf wilde steeds meer zijn XBOX-merk omtoveren tot een ecosysteem.
Consoles, pc's en zelfs telefoons zouden allemaal een XBOX worden, die laatste via cloudgaming. Microsoft bracht al langer Windows-versies uit van al zijn XBOX-firstpartygames, waardoor de console zelf steeds minder nodig werd om Microsofts exclusives te kunnen spelen.
De afgelopen jaren experimenteerde XBOX zelfs door enkele van zijn firstpartygames uit te brengen op de PlayStation 5. De noodzaak van een XBOX-console nam steeds verder af, terwijl grote concurrent Sony juist aan de weg timmerde met exclusieve games.
Dat had effect: Sony ging er ook bij deze generatie vandoor met de trofee. Naar schatting heeft Sony bijna honderd miljoen PS5-consoles verkocht, terwijl Microsoft blijft steken op ruwweg 35 miljoen XBOX Series-exemplaren. Daarmee verliest het bedrijf niet alleen van zijn grote concurrent Sony, maar ook van Nintendo, dat met de Switch zijn eigen koers vaart.
In februari vertrok XBOX-ceo Phil Spencer, nadat hij jarenlang aan het roer stond van de consolemaker. Microsofts voormalige AI-baas Asha Sharma volgde hem op en gooide meteen het roer om.
Sindsdien snoeit XBOX flink in zijn personeelsbestand om zijn kosten te drukken en de winstmarge te vergroten. In juni kondigde het bedrijf de grootste ontslagronde ooit in de game-industrie aan: 3200 banen zouden verloren gaan, verdeeld over alle afdelingen en studio's die onder de XBOX-vlag varen.
Het bedrijf sloot of verkocht bovendien meerdere studio's. Zo worden Double Fine, Undead Labs en Compulsion zelfstandig of worden ze ondergebracht bij nieuwe eigenaren. XBOX zou ook Ninja Theory verkopen, de studio achter Senua, maar sluit die nu waarschijnlijk.
Ook Dishonored-maker Arkane ligt op het hakblok. De studio moest uiterlijk deze week een koper vinden en gaat anders dicht. Volgens de bekende gamejournalist Jason Schreier hebben meerdere bedrijven interesse in Arkane, dus misschien is dat laatste nog te voorkomen. Opvallend genoeg zou Ubisoft onder de gegadigden vallen, terwijl dat bedrijf zelf grote ontslagrondes doorvoert en de komende jaren 100 miljoen euro wil besparen.
Intussen werkt Microsoft gestaag door aan de volgende XBOX, die de codenaam Project Helix draagt. Het bedrijf lijkt het ditmaal over een compleet andere boeg te gooien. De voorgaande versies leken al een beetje op een pc, maar de volgende XBOX lijkt er vrij letterlijk een te worden.
Meerdere bronnen claimen dat op de volgende XBOX gewoon Windows draait en je er dus ook pc-games op kan spelen. De fabrikant zelf erkent al dat ook andere gamewinkels beschikbaar komen op de console, waaronder vermoedelijk Steam. Daar staat tegenover dat de XBOX Helix waarschijnlijk erg duur gaat worden. XBOX-baas Asha Sharma spreekt al over een 'premiumervaring' en lijkt daarmee voor te sorteren op een gigaprijskaartje.
Ook de gamestrategie gaat de komende jaren op de schop. Het bedrijf bracht zijn games in toenemende mate ook uit voor de PS5, maar het komt voorzichtig daarop terug. Daarbij verlegt het de focus ook naar de grootste franchises in de XBOX-stal. Denk bijvoorbeeld aan The Elder Scrolls, Fallout en meer.
Microsoft kondigde al met veel bombarie aan dat Obsidian werkt aan een nieuwe Fallout-titel. Bethesda kondigde na vele jaren eindelijk de naam van The Elder Scrolls VI aan: Sentinel. Volgens insiders laat een release van die game wel nog minstens twee jaar op zich wachten.
Zo is de toekomst van XBOX dus bijzonder onzeker. Het bedrijf voelt zich genoodzaakt om flink te snijden in zijn personeelsbestand, studio's te sluiten en zijn releasestrategie te herzien. Tegelijkertijd lijkt de volgende XBOX de duurste ooit te worden – net als de PS6 – en wordt die in feite meer een pc dan een echte console. Of het consolemerk de volgende 25 jaar gaat overleven, valt dus nog te bezien.
Redactie: Daan van Monsjou • Eindredactie: Marger Verschuur
The Elder Scrolls VI heeft eindelijk een naam, maar laat nog even op zich wachten.
Source: Tweakers.net