Home

Dit wil de EU veranderen aan lootboxes, dark patterns en proefabonnementen

De Europese Commissie heeft haar voorstel voor de Digital Fairness Act gepresenteerd. Het bevat veel regels om consumenten online beter te beschermen tegen oneerlijke praktijken, waaronder dark patterns, lootboxes en online reclame. Wat zou er precies veranderen?

De Europese Commissie heeft haar voorstel voor de Digital Fairness Act gepresenteerd. Het bevat veel regels om consumenten online beter te beschermen tegen oneerlijke praktijken, waaronder dark patterns, lootboxes en online reclame. Wat zou er precies veranderen?

De Europese Commissie vindt naar eigen zeggen dat de huidige Europese consumentenregels op veel vlakken niet concreet genoeg zijn. Het is bijvoorbeeld niet altijd duidelijk welke commerciële praktijken misleidend zijn en op welke bedrijven en diensten de regels van toepassing zijn. Ook kunnen de regels voor online platforms over wat wel en niet is toegestaan van lidstaat tot lidstaat verschillen.

De Digital Fairness Act (DFA) moet bestaande Europese wetten en regels dan ook vooral concreter maken. Daardoor wordt duidelijker welke praktijken precies misleidend zijn en hoe bedrijven consumenten online moeten beschermen. Ook worden de aparte regels van lidstaten over oneerlijke praktijken zo gelijkgetrokken.

Het wetsvoorstel beslaat veel gebieden. Er staan onder meer regels in om consumenten te beschermen tegen misleidende ontwerpkeuzes (dark patterns), verslavende functies, misleidende prijzen, abonnementsproblemen en in-gameaankopen.

Het toezicht ligt voornamelijk in handen van de nationale toezichthouders. Als een platform in meerdere lidstaten een grote speler is, kan de Europese Commissie het zelf onderzoeken. Lidstaten kunnen bedrijven een boete van maximaal 4 procent van hun wereldwijde jaaromzet opleggen. De Commissie kan boetes van maximaal 6 procent opleggen.

OnderwerpBelangrijkste nieuwe regels in de DFA

• Lootboxes worden verboden voor minderjarigen.

• In-gameaankopen worden voor minderjarigen standaard uitgeschakeld.

• Volwassenen moeten alle in-gameaankopen kunnen uitschakelen.

• Als gebruikers in de wachtrij staan voor een product, moeten ze de prijsontwikkeling en de maximumprijs in real time kunnen zien.

• Influencers moeten gedurende de gehele reclame-uiting in beeld vermelden dat ze reclame maken.

Het voorstel bevat een algemeen Europees verbod op dark patterns. Een dergelijk verbod was al onderdeel van de Digital Services Act, maar die kende wel enkele beperkingen. Zo gelden de DSA-regels alleen voor online platforms en niet voor verkoopsites in het algemeen. Ook kunnen consumenten geen actie ondernemen tegen online platforms op basis van een schending van de DSA-regels, maar dat kan wél op basis van de Digital Fairness Act.

Er bestaat al een Richtlijn oneerlijke handelspraktijken (OHP), die ook op bepaalde dark patterns van toepassing kan zijn, maar die was volgens de Europese Commissie niet concreet genoeg. "Door de huidige OHP-richtlijn te vervangen door een rechtstreeks toepasselijke verordening, wil de Commissie uniforme toepassing in de EU bevorderen", zegt privacyjurist Martijn Poulus van The Data Lawyers tegen Tweakers. "Dit maakt bovendien de weg vrij voor centrale handhaving door de Europese Commissie."

Om de onduidelijkheid weg te halen, komt de EU met een lijst met tien specifieke manipulatietechnieken die in alle situaties verboden zijn. Het gaat daarbij onder andere om vooraf aangevinkte vakjes (pre-ticked boxes), valse urgentiemeldingen, onnodig moeten doorklikken, verborgen kosten en suggestieve bewoordingen die consumenten naar een bepaalde keuze duwen.

Daarnaast bevat het voorstel specifieke bepalingen om 'verslavend ontwerp' tegen te gaan. Het was volgens de Commissie onduidelijk wat precies onder deze noemer viel. In de Digital Fairness Act staan specifieke regels voor verslavende ontwerpkeuzes 'die overmatig of compulsief gebruik van digitale producten aanmoedigen'.

Consumenten moeten onder meer verslavende functies kunnen uitschakelen. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om het automatisch afspelen van een nieuwe video en infinite scrolling. Ook moet er een afmeldmogelijkheid komen voor (push)meldingen en 'streaks', waarbij gebruikers beloond worden voor regelmatig gebruik van de dienst. Dit geldt overigens alleen voor volwassenen. Voor minderjarigen worden verslavende functies verboden, maar dat is een voorstel uit de EU Kids Act. Dat wetsvoorstel is nog niet aangenomen, maar werd in september gepresenteerd door de Europese Commissie.

Poulus noemt deze regels 'ingrijpend'. "Voor het eerst worden heel concreet bepaalde ontwerpkeuzes gereguleerd die gebruikers zo lang mogelijk op een platform moeten houden. Dit raakt rechtstreeks aan de verdienmodellen van sociale media, games en andere digitale diensten."

Verslavingsexpert Jacqueline Krouwel heeft echter bedenkingen bij de effectiviteit van dergelijke maatregelen tegen verslaving. Gebruikers moeten de functie eerst zelf uitschakelen.

"Het is vergelijkbaar met het donorprincipe: iedereen is donor, tenzij je aanstreept dat je dat niet bent. Dat doen ze in de hoop dat je het vergeet en op die manier bij toeval donor bent. Het is voor mensen lastig om zelf hun omgeving te veranderen als het ze nog steeds gepresenteerd wordt", zegt ze tegen Tweakers. "Het vraagt veel zelfbescherming en motivatie. Ik kan me voorstellen dat het wel een start is voor een groter gesprek. Maar veel verandering zal dit voorstel niet teweegbrengen."

Het voorstel bevat nieuwe, concrete beperkingen op verdienmodellen in games. Betaalde lootboxes en pay-to-win-mechanismen zouden voor minderjarigen verboden worden. Betaalde virtuele valuta moeten voor minderjarigen standaard uit staan en mogen alleen met toestemming van ouders worden geactiveerd. Ook volwassenen moeten de optie krijgen om alle in-gameaankopen uit te zetten.

"Voor de game-industrie zijn de beperkingen voor minderjarigen ingrijpend", zegt Poulus. "Betaalde lootboxes en pay-to-win-mechanismen vormen voor sommige games een belangrijk onderdeel van het verdienmodel."

Het voorstel vermeldt niet hoe games moeten controleren of gebruikers minderjarig zijn. Er staat wel dat de leeftijdscontrolesystemen moeten voldoen aan de bepalingen in de EU Kids Act. Volgens die voorgestelde wetgeving is het simpelweg kiezen van een geboortedatum bij het aanmaken van een account niet voldoende. Online diensten moeten een robuuste methode gebruiken, zoals de Europese leeftijdsverificatieapp of een digitale portemonnee.

Daarnaast komt de Commissie met concrete regels voor in-gameaankopen. Bij lootboxes moet bijvoorbeeld duidelijk staan welke items erin zitten en hoe waarschijnlijk het is dat je die krijgt. Ook moet bij alle aankopen de echte prijs getoond worden. Dergelijke regels maakten al deel uit van richtlijnen van de Europese toezichthouders. Die waren gebaseerd op hun interpretatie van het bestaande Europese consumentenrecht. Nu worden de regels expliciet in het Europese wetsvoorstel opgenomen.

De vernieuwde abonnementsregels zijn voor consumenten mogelijk het meest direct voelbaar. Consumenten moeten abonnementen makkelijker kunnen beheren. Zo moeten zij bijvoorbeeld een abonnement eenvoudig kunnen opzeggen.

Daarnaast moeten consumenten een herinnering krijgen als een gratis proefperiode van een abonnement afloopt. Handelaren mogen een gratis proefperiode ook niet automatisch omzetten in een betaald abonnement. Een consument moet voor het verstrijken van de proefperiode uitdrukkelijk en actief toestemming geven voor een verlenging tegen betaling. Dat mag dus niet, zoals nu vaak het geval is, voorafgaand aan het afsluiten van de proefperiode gebeuren.

Als een contract wordt verlengd voor onbepaalde tijd, heeft de consument het recht om het abonnement op ieder moment stop te zetten met een opzegtermijn van maximaal één maand. In Nederland was dat al een verplichting, maar in België geldt nog een maximale opzegtermijn van twee maanden.

Verder hebben consumenten het recht om een menselijke medewerker te spreken als blijkt dat geautomatiseerde klantenservice ineffectief is. Advocaat Martijn Poulus van The Data Lawyers vindt dat opvallend. "Daar hebben in Nederland de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) en de Autoriteit Consument & Markt (ACM) expliciet voor gelobbyd."

Ook privacyjurist Charlotte Meindersma denkt dat de consument het meest zal merken van deze aanscherpingen. "Bij kranten moet je nu bijvoorbeeld nog bellen om het abonnement op te zeggen." Als bedrijven consumenten online een contract laten afsluiten, moeten consumenten het ook online kunnen opzeggen. De opzegdrempel moet met de voorgestelde regels dus worden verlaagd.

Bedrijven moeten wel een stuk transparanter worden over prijzen. Zo moeten bijvoorbeeld de prijsontwikkeling in real time en de maximumprijs getoond worden als een consument voor een product in de wachtrij staat. Een consument die in de wachtrij staat voor een concertticket, moet voortaan kunnen zien dat de prijs van een ticket door grote vraag omhoogschiet.

Ook wil de Europese Commissie minderjarigen en kwetsbare consumenten beschermen tegen gepersonaliseerde prijzen. Die worden volgens het voorstel verboden als ze consumenten schaden. Handelaren mogen bijvoorbeeld geen misbruik maken van een beperking van een klant of een omstandigheid die ervoor zorgt dat het oordeelsvermogen wordt aangetast.

Net als bij dark patterns zijn veel reclameregels uit de DFA al onderdeel van de Digital Services Act. Het gaat bijvoorbeeld om een verbod op gepersonaliseerde reclame op basis van profilering van minderjarigen op online platforms. De DSA geldt alleen voor online platforms, zoals socialemedianetwerken of online marktplaatsen. De Europese Commissie wil dat verbod uitbreiden naar meer handelaren, zoals gewone webshops, appontwikkelaars en advertentiebedrijven.

Influencers moeten al jaren aangeven wanneer ze bijvoorbeeld in een YouTube-video reclame maken, maar daar is de adverteerder nu niet verantwoordelijk voor. Volgens Poulus verandert dat. Bij een overtreding kunnen dus zowel de influencer als de adverteerder beboet worden. "Ook nieuw zijn de specifiekere eisen aan reclamevermeldingen", zegt de advocaat. De vermelding dat het om reclame gaat, moet bijvoorbeeld tijdens de gehele reclame-uiting in beeld zijn.

Het gaat echter nog niet om definitieve wetgeving. "De vraag is hoe de regels er in een uiteindelijke versie uit gaan zien", zegt Poulus. "Daar wordt vanaf nu druk over onderhandeld." Het is bijvoorbeeld vrijwel zeker dat bigtechbedrijven grootschalig gaan lobbyen. Die steken jaarlijks ongeveer 100 miljoen euro in de Europese lobby.

Poulus denkt dat het voorstel het makkelijker maakt om de regels te handhaven. "Vooral doordat bestaande open normen worden aangevuld met concrete verboden. Dat biedt meer rechtszekerheid en maakt handhaving eenvoudiger."

Toch blijft die handhaving volgens Poulus altijd een uitdaging. "Veel problematische praktijken zijn nu ook al verboden, maar komen nog steeds veel voor." Om dat op te lossen, wil de Europese Commissie de bewijspositie van toezichthouders en consumenten versterken. "Zij kunnen onder voorwaarden toegang afdwingen tot bewijs over het ontwerp, de werking en de gedragseffecten van online handelspraktijken."

Volgens Poulus is een andere uitdaging dat de DFA naast andere wetten moet bestaan. "De verhouding tot bestaande wetgeving blijft ingewikkeld. De DFA moet naast de DSA, de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) en de voorgestelde EU Kids Act functioneren. Dat kan leiden tot discussies over welke regels en toezichthouders van toepassing zijn."

Ook de Computer & Communications Industry Association heeft daar kritiek op. Dat is een internationale belangenbehartiger voor de technologie-, software- en telecomsector. De organisatie stelt dat het voorstel de uitvoering van de wet complexer maakt. "Het introduceert overlappende verplichtingen, parallelle handhaving en onnodige complexiteit, nog voordat de huidige regels volledig zijn gehandhaafd."

Ook de International Association of Privacy Professionals, een internationale non-profitstichting voor mensen die werken met privacy en AI-wetgeving, vindt dat het voorstel zaken alleen maar complexer maakt. "Veel van de gebieden die hiermee worden aangepakt, vallen al onder bestaande regels, zoals de AI Act en de DSA." Daardoor kunnen regels overlappen en kan onduidelijkheid ontstaan.

Het voorstel is nog niet definitief. Het wordt nu eerst voorgelegd aan het Europees Parlement en de Raad van de Europese Unie. Die kunnen nog wijzigingen voorstellen. Pas als het parlement en de lidstaten een akkoord over het voorstel hebben bereikt, zal erover worden gestemd. Dat proces kan gemakkelijk nog twee jaar duren.

Redactie: Kevin Krikhaar, Lumen Heijdendael • Eindredactie: Monique van den Boomen

Source: Tweakers.net

Previous

Next