Home

Belastingdienst overtreedt AVG tien jaar na invoering nog steeds

De Nederlandse Belastingdienst voldoet meer dan tien jaar na invoering van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) nog steeds niet aan de privacywet. De Autoriteit Persoonsgegevens is bang voor mogelijke discriminatie en mensenrechtenschendingen door slechte ict en privacyprocessen bij de fiscus. Zo kan de dienst niet aantonen dat hij algoritmische besluiten controleert en is de beveiliging van persoonsgegevens niet op orde.

  • De Autoriteit Persoonsgegevens stelde de Belastingdienst onder verscherpt toezicht en publiceert nu haar eerste tussenrapport.
  • De Belastingdienst overtreedt de AVG (uit 2016) nog steeds op meerdere punten, zegt de AP.
  • De Belastingdienst zet stappen, maar niet genoeg.
  • Door de potentiële privacyschendingen liggen ook mensenrechtenschendingen op de loer.
  • Dat concludeert de Nederlandse privacytoezichthouder in een kritisch rapport. De AP heeft voor het eerst een 'Staat van de gegevensbescherming bij de Belastingdienst' geschreven. Dat is een voortgangsrapport over hoe het staat met privacy bij de fiscus. Dat rapport is een van de gevolgen van het verscherpte toezicht. De AP besloot daar in 2024 toe, onder andere na de toeslagenaffaire. De Belastingdienst kreeg daar twee miljoenenboetes voor, maar kwam ook vijf jaar onder curatele te staan.

    In het eerste rapport heeft de AP zeer felle kritiek op de Belastingdienst. "De Belastingdienst beschermt persoonsgegevens nog steeds niet goed genoeg. Dat is de teleurstellende conclusie van deze rapportage", begint het rapport. De AP heeft naar eigen zeggen begrip voor de situatie bij de Belastingdienst. Die moet steeds meer overheidstaken vervullen, maar heeft verouderde ict, waardoor dat moeilijker is. "Het belang van gegevensbescherming concurreert dan met beleidswensen van onder meer het kabinet en de Tweede Kamer."

    Toch zegt de AP dat de Belastingdienst op meerdere vlakken veel te weinig doet aan de bescherming van gegevens van Nederlanders. Een van de belangrijkste kritiekpunten is het risico op discriminatie. Dat is juist een punt waar de AP de laatste jaren veel op hamert. Onder andere na de toeslagenaffaire bleek dat privacyschendingen ook grote gevolgen voor mensenrechten kunnen hebben. De AP kijkt daar daarom nauwlettender naar.

    De problemen liggen onder andere bij het gebruik van besluitvormingsalgoritmes. De Belastingdienst heeft zo'n honderd algoritmes in gebruik die bijvoorbeeld vaststellen waar een burger recht op heeft. Ook bepalen ze wie extra controles krijgt – precies de kern van de toeslagenaffaire. Na de toeslagenaffaire kreeg de Belastingdienst twee boetes voor het gebruik van zulke algoritmes. Daarbij gold ook de verplichting om veiligheidsmaatregelen aan die algoritmes te koppelen, maar dat gebeurt amper, concludeert de AP. Halverwege dit jaar had de fiscus nog maar drie van die honderd algoritmes getoetst op rechtmatigheid. Eind 2027 moet dat voor alle algoritmes gebeurd zijn.

    De AP ziet wel dat de Belastingdienst stappen in de goede richting zet, maar noemt ook verbeterpunten. Zo is er meer centrale aansturing van algoritmes, schrijft de toezichthouder.

    Maar perfect is het zeker niet. Bij een kwart van de algoritmes wordt het besluit ofwel niet door een mens gecontroleerd, ofwel weet de Belastingdienst niet of dat gebeurt.

    Overheidsorganisaties kunnen ook AVG-boetes krijgen. Een AVG-boete is een bestuursrechtelijke boete die naar de Nederlandse schatkist gaat. Die gaat dus niet naar het budget van de (chronisch onderbezette) Autoriteit Persoonsgegevens. De AP wil dat ook niet, want dat zou een perverse prikkel kunnen geven om meer of hogere boetes uit te delen.

    Als een instantie zoals de Belastingdienst dus een boete krijgt, gaat die naar de staatskas. Dat voelt een beetje als broekzak-vestzak, maar het ligt genuanceerder. Bij een boete horen ook altijd verplichtingen om verbeteringen door te voeren. Tweakers schreef eerder al een achtergrondartikel over wat er gebeurt als de overheid zichzelf een AVG-boete geeft.

    Een ander heikel punt is de zogenoemde 'digitale datakluis'. Dat is een tijdelijke oplossing uit 2019. De Belastingdienst kreeg toen al kritiek van de AP omdat de dienst persoonsgegevens te lang bewaarde. De Belastingdienst kwam toen zelf met het idee voor een datakluis. Dat is een afgesloten omgeving waarin oude gegevens tijdelijk zouden worden bewaard totdat ze veilig konden worden verwijderd.

    Toen leek die tijdelijke noodmaatregel 'verdedigbaar', schrijft de AP. "Het heeft echter te lang geduurd voordat er iets werd gedaan om de gegevens in de datakluis op te schonen. De noodmaatregel heeft hierdoor ten onrechte een structureel karakter gekregen."

    Opvallend is dat de Belastingdienst pas dit jaar startte met 'het ontwikkelen van een plan van aanpak voor de datakluis'. Het kabinet zei in 2019 echter al dat 'de Belastingdienst bijna aan de AVG voldeed'.

    De AP waarschuwt dat de Belastingdienst slecht omgaat met burgerservicenummers. De fiscus gebruikt die bijvoorbeeld in betalingskenmerken, maar dat betekent dat het bsn bij derde partijen kan terechtkomen. De Belastingdienst stopt daar eind dit jaar pas mee. Daardoor laat een structurele oplossing voor het probleem veel te lang op zich wachten. Bij vorderingen gebruikt de fiscus het bsn nog wel.

    De AP hekelt ook verschillende andere processen die de Belastingdienst voor privacy heeft ingericht. De Belastingdienst heeft geen goed proces voor inzageverzoeken van burgers. Dat is een van de kernpunten van de AVG. Zo is er geen centraal meldpunt en kunnen burgers de verzoeken niet digitaal indienen. Verder logt de fiscus niet goed welke werknemers wanneer toegang tot persoonsgegevens hebben.

    Een ander punt van kritiek is dat de Belastingdienst veel lokale applicaties gebruikt. In de praktijk gaat het om software die niet via een normaal aanbestedingstraject loopt. Daardoor worden die applicaties niet, of in ieder geval niet goed genoeg, getoetst aan bijvoorbeeld de AVG of cybersecurityeisen. "Medio 2026 zijn er nog steeds veel lokaal ontwikkelde applicaties. Het aantal lokaal ontwikkelde applicaties waarin persoonsgegevens worden verwerkt en dat niet voldoet aan de AVG en beveiligingseisen, is dus nog niet tot een minimum beperkt. Dat leidt tot privacyrisico's", schrijft de AP.

    De AP ziet ook een belangrijke rode draad in het werk van de fiscus. De cultuur is daar niet erg privacygezind. De AP sprak met werknemers en leidinggevenden. Daaruit zou blijken dat veel werknemers er moeite mee hebben dat ze een deel van hun werk vanwege de AVG niet zomaar kunnen uitvoeren, of dat de privacywet hen juist tot bepaalde handelingen dwingt.

    Volgens de fiscus moeten privacyregels juist uit intrinsieke motivatie worden nageleefd en niet omdat dat nu eenmaal de regels zijn. Maar dat is lang niet altijd het geval. "De AP observeert in het algemeen dat er binnen de Belastingdienst niet altijd een eenduidige visie lijkt te bestaan op wat er nodig is om persoonsgegevens beter te beschermen."

    Source: Tweakers.net

    Previous

    Next