Illegale IPTV-diensten worden steeds populairder in Nederland. Het aantal Nederlanders dat films en series via zo'n dienst streamt, zou in vijf jaar tijd zijn verdubbeld. Stichting Brein ziet het aanpakken van illegale streaming als topprioriteit, maar worstelt om de kern van het probleem aan te pakken. Daar zijn namelijk grote criminele organisaties bij betrokken, zegt de directeur van de stichting tegen Tweakers.
Illegale IPTV-diensten worden steeds populairder in Nederland. Het aantal Nederlanders dat films en series via zo'n dienst streamt, zou in vijf jaar tijd zijn verdubbeld. Stichting Brein ziet het aanpakken van illegale streaming als topprioriteit, maar worstelt om de kern van het probleem aan te pakken. Daar zijn namelijk grote criminele organisaties bij betrokken, zegt de directeur van de stichting tegen Tweakers.Jarenlang richtte Stichting Brein haar strijd tegen piraterij vooral op torrents. Een aantal jaar geleden verschoof de focus grotendeels naar illegale IPTV-diensten. Films en series downloaden via torrents neemt al jaren af, terwijl illegale streaming lijkt toe te nemen.
De Audiovisual Anti-Piracy Alliance (AAPA) schreef vorige maand in een onderzoek dat 15 procent van de Nederlanders illegale IPTV gebruikt. Dat is bijna een verdubbeling ten opzichte van 2021, toen het volgens de AAPA nog ging om 8 procent. Hiermee staat Nederland in de top 3 van Europese landen met het hoogste percentage gebruikers van illegale IPTV-diensten. In België gaat het om ongeveer 10 procent van alle inwoners.
Helemaal accuraat zijn deze cijfers waarschijnlijk niet. Ze zijn gebaseerd op diverse grootschalige enquêtes van de EU. Het kan dus zijn dat respondenten geen eerlijk antwoord geven op de vraag of ze een illegale dienst afnemen.
Toen Brein-directeur Bastiaan van Ramshorst twee jaar geleden het stokje overnam van Tim Kuik, gaf hij al aan dat hij zich voor een groot deel wil bezighouden met de bestrijding van illegale IPTV-diensten. Tweakers sprak Van Ramshorst over Breins vorderingen in deze strijd, die lang niet iedereen de stichting in dank afneemt.
De Brein-directeur vermoedt dat er twee grote redenen zijn voor de toename van het aantal Nederlanders dat illegale IPTV-diensten gebruikt. Er zijn ten eerste veel Nederlanders geleidelijk overgestapt van torrents naar streaming. Ten tweede zijn er ook veel meer aanbieders. "Door AI en andere automatisering is het makkelijker om een website online te zetten waarmee je illegale IPTV gaat verkopen", verklaart Van Ramshorst.
De meeste aandacht van Brein gaat uit naar deze resellers van IPTV-diensten. De stichting heeft dit jaar al tweehonderd van dergelijke websites offline laten halen via een sommatie of bijvoorbeeld een ex-partebevel. Dat waren er in voorgaande jaren zo rond de vijftig per jaar. "Niet alleen de aanbieders kunnen makkelijker geautomatiseerd websites bouwen en online zetten, maar wij kunnen ook makkelijker geautomatiseerd sites opsporen", zegt Van Ramshorst.
Dat blijft een kat-en-muisspel, geeft de directeur toe. Met hetzelfde gemak zetten de resellers weer nieuwe sites online. Je kunt je dus afvragen in hoeverre deze aanpak effectief is.
Van Ramshorst verwacht dat de aanpak wel afschrikwekkend werkt. Als Brein de eigenaar van een IPTV-site op het spoor is, laat de stichting diegene een onthoudingsverklaring ondertekenen om een rechtszaak te voorkomen. Bij een tweede overtreding moet de eigenaar dan een fikse boete betalen. Dat verkopers die een onthoudingsverklaring ondertekenden opnieuw in de fout gaan, komt volgens Brein niet vaak voor. De beheerders van deze sites zijn alleen vaak anoniem, waardoor een dergelijke aanpak lang niet altijd mogelijk is.
Door de sites van resellers uit de lucht te halen, los je het achterliggende probleem nog niet op. De servers met illegaal verkregen content blijven dan gewoon draaien. "Daar zitten echt criminele organisaties achter en die zie je niet aan de voorkant", zegt Van Ramshorst. "Brein doet vooral civielrechtelijke handhaving. Om achter de criminele organisaties aan te gaan, heb je speciale opsporingsbevoegdheden nodig, bijvoorbeeld om te kunnen tappen."
De criminele organisaties zijn veelal anoniem en bevinden zich vaak in het verre buitenland, bijvoorbeeld in Rusland en China. Wel maken ze gebruik van Europese, vaak Nederlandse, servers om de streams hier te laten draaien. "Nederland is een groot hostingland. Veel criminele partijen huren hostingruimte in bij Nederlandse providers."
Zo staat Nederland al jaren bovenaan de lijst van landen waar het meeste kindermisbruikmateriaal gehost wordt. Brein pleit voor betere know-your-customerregels, zodat hostingpartijen een beter beeld hebben van wie hun serverklanten zijn.
Brein pleit ook voor meer strafrechtelijke actie, onder meer om die Europese servers offline te laten halen. De stichting schaart zich dan ook achter de recente oproep van NPO, Talpa en Tweakers-moederbedrijf DPG Media, die willen dat de politiek meer doet om illegale streaming tegen te gaan.
Er worden volgens Van Ramshorst wel wat upstreamproviders aangepakt, maar lang niet genoeg. Zo is het Brein via rechtszaken al gelukt om sommige streams te laten nullrouten of op een andere manier te laten uitzetten. "Wij vinden het belangrijk dat er strafrechtelijk meer gebeurt, zodat er meer dreiging van uitgaat."
Brein hoopt onder meer op meer grootschalige acties om IPTV-diensten offline te halen, zoals de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD) in 2023 al deed met een dienst met meer dan 1 miljoen abonnees. De opsporingsdienst heeft alleen niet genoeg capaciteit en financiering om consequent hiermee bezig te zijn.
"Ik realiseer me dat er andere vormen van criminaliteit zijn waartegen ook opgetreden moet worden. Maar dit is ook belangrijk. Er wordt in Nederland door criminele organisaties serieus geld met illegale streaming verdiend. Dat is wel anders dan bij eerdere vormen van piraterij."
Hij verwijst daarbij naar het eerdergenoemde rapport van de AAPA, dat stelt dat in Nederland 160 miljoen euro omzet wordt gemaakt met illegale streaming. Dat zou gelijkstaan aan 240 miljoen euro aan gemiste omzet bij legale aanbieders. Daarbij gaan de onderzoekers er wel van uit dat iedereen die illegaal streamt, anders een of meer legale abonnementen zou hebben afgenomen. Je kunt je afvragen in hoeverre dat klopt.
Dat illegaal streamen, eh, illegaal is, mag duidelijk zijn. Maar genoeg afnemers van zulke diensten vinden het gebruik ervan prima te verantwoorden. In de reacties zeggen veel tweakers bijvoorbeeld dat ze illegale IPTV gebruiken vanwege het versnipperde aanbod en de steeds hogere prijzen van legale alternatieven. Dat terwijl partijen als Netflix, Disney+ en HBO Max ieder jaar recordwinsten behalen. Hebben streamingdiensten deze massale terugkeer naar piraterij niet gewoon aan zichzelf te danken?
Niet geheel verrassend vindt Van Ramshorst van niet. "Er zijn ook legale streamingdiensten die geen winst maken en het echt wel lastig hebben om de eindjes aan elkaar te knopen. Daarnaast is het gewoon logisch dat als je iets maakt, je er ook voor betaald wordt."
Hij geeft toe dat het behoorlijk duur is om alles op een legale manier te zien. "Maar je kunt bijvoorbeeld ook via een provider een abonnementsvorm kiezen waarbij je iedere maand wisselt van streamingdienst, dus dat is niet echt een argument."
Stichting Brein benadrukt dat niet alleen de verkopers van illegale IPTV-diensten strafbaar bezig zijn, maar ook gebruikers. Daarvoor wijst Van Ramshorst op een uitspraak van het Europese Hof van Justitie uit 2017. Dat stelde dat ook mediaspelers met IPTV-abonnementen gebruiken inbreuk maakt op auteursrechten.
"De gemiddelde consument weet ook prima dat wat die doet eigenlijk niet mag. Als iemand op straat naar je toe komt en jou vraagt om voor een tientje een fiets te kopen, moeten de alarmbellen ook afgaan."
Nederlandse gebruikers hoeven dus niet bang te zijn voor strafrechtelijke vervolging, maar volgens Van Ramshorst zijn er nog wel andere risico's. Zo riskeren ze natuurlijk om hun geld te verliezen als een dienst volledig offline gaat. Dat komt niet vaak voor, maar gebeurde in 2023 dus wel. Daarnaast zijn er volgens hem al gevallen geweest waarin resellers klanten afpersten via WhatsApp om hun abonnement te verlengen. Ook wijst hij op het risico op malware bij het gebruik van IPTV-apps en -kastjes. Tweakers schreef daarover eerder deze maand een achtergrondverhaal.
In sommige landen riskeren klanten een boete voor illegaal streamen. Daarbij gebruikt de politie bijvoorbeeld de administratie van een ontmantelde illegale dienst om te achterhalen wie de abonnees zijn. In Italië kunnen klanten door de Piracy Shield-wetgeving boetes krijgen die oplopen tot 5000 euro. Ook Frankrijk deelt sinds dit jaar boetes uit aan IPTV-abonnees.
Hoewel steeds meer Nederlanders de IPTV-diensten weten te vinden, pleit Stichting Brein niet voor een soortgelijke aanpak. "Ik zie niet snel gebeuren dat de Nederlandse autoriteiten consumenten gaan aanpakken. Qua prioritering zou ik willen dat het strafrecht wordt ingezet om die aanbieders te pakken. Als je die actief strafrechtelijk aanpakt, wordt het een risico om die diensten aan te bieden en kunnen consumenten moeilijker aan een abonnement komen. Dat is noodzakelijk, want op dit moment krijgen we het gebruik en het aanbod niet omlaag."
Redactie: Kevin Krikhaar • Eindredactie: Marger Verschuur
Source: Tweakers.net