Transnationale repressie De Chinese politiebureaus die enkele jaren geleden ook in Nederland opdoken zijn gesloten, maar via een netwerk van verenigingen en informanten worden Chinezen wereldwijd in de gaten gehouden. Nieuw onderzoek brengt dit netwerk in kaart.
Een beveiliger houdt de wacht terwijl de leiders van de Communistische Partij van China eind oktober in Beijing achter gesloten deuren de vijfde plenaire zitting van het 20e Centraal Comité openen.
De lokale overheden van minstens tien regio’s in China hebben over de hele wereld een fijnmazig surveillancenetwerk opgebouwd om Chinezen in het buitenland onder controle te houden. Ook in Nederland zijn deze netwerken actief. Dat blijkt uit onderzoek van de internationale ngo Safeguard Defenders, dat vrijdag is verschenen.
Volgens de onderzoekers schenden deze netwerken de nationale soevereiniteit van de staten waarin zij opereren, omdat zij buiten afspraken met het gastland om overheidsgezag uitoefenen.
Safeguard Defenders bracht in 2022 het nieuws naar buiten dat er in Nederland en tal van andere landen Chinese politiebureaus zijn gevestigd. Daarop ontstond er ophef over de vraag wat die bureaus deden: werden zij gebruikt om bijvoorbeeld dissidenten en minderheden als Tibetanen en Oeigoeren te intimideren? Dat kon toen niet overtuigend worden aangetoond. Of waren dit, zoals de Chinese ambassade zei, onschuldige contactpunten waar Chinezen in het buitenland administratieve zaken konden regelen, zoals de verlenging van hun Chinese rijbewijs?
Op last van toenmalig minister Wopke Hoekstra (Buitenlandse Zaken, CDA) heeft de Chinese ambassade in Den Haag de bureaus in Amsterdam en Rotterdam toen formeel gesloten.
Nu, vier jaar later, publiceert Safeguard Defenders uitgebreid vervolgonderzoek dat de structuur achter deze bureaus minutieus in kaart brengt. De ngo brengt daarmee een mechanisme in kaart dat onder specialisten in grote lijnen bekend was, maar waarover weinig overzicht bestond. Uit het onderzoek wordt duidelijk dat het surveillanceapparaat sinds 2022 niet is afgebroken, maar juist verder is uitgebreid. Het draagt nu alleen niet meer het etiket ‘politiebureaus’.
Het is nooit om fysieke politiebureaus gegaan, nuanceren de onderzoekers. Dat bleek in 2022 bijvoorbeeld in Rotterdam, waar het adres dat zij hadden gevonden voor het bureau naar een portiekflat leidde waaraan niets bijzonders was te zien. De ngo spreekt nu over „verbindingspunten” tussen lokale Chinese overheden en Chinese verenigingen en individuen in het buitenland, die de facto optreden als een verlengstuk van de overheid.
De lokale overheden kopiëren hiermee de rasterstructuur waarmee de Chinese Communistische Partij (CCP) in China alle burgers via buurtcomités volgt en bijstuurt als zij dingen doen of zeggen die onrust kunnen veroorzaken – zoals onderlinge ruzies – of die de partij kunnen schaden. Lokale problemen hoeven zo niet ‘naar boven’ te worden doorgespeeld, maar kunnen op een zo laag mogelijk niveau worden opgelost. Dat betekent dat burgers in hun dagelijks leven door hun eigen buren in de gaten worden gehouden. De comités houden over elk individu een dossier bij.
Dit gebouw aan East Broadway in de New Yorkse wijk Chinatown, waarin op de begane grond het New Wong-restaurant zit, fungeert naar verluidt als een buitenlandse politiepost van China.
Met name sinds 2015 werkt de Federatie van Chinezen in het Buitenland, een uitvoeringsorganisatie van de partij, in opdracht van president Xi Jinping aan een vergelijkbaar netwerk voor de ongeveer 60 miljoen Chinezen buiten China, aldus Safeguard Defenders. De ngo baseert al haar bevindingen op openbare verklaringen van Chinese overheidsorganisaties zelf en heeft er daarvan 1.200 opgenomen in de bronnenlijst bij het rapport.
De keten werkt als volgt: de federatie richt op lokaal niveau, bijvoorbeeld de stad Wenzhou, een organisatie op die contact moet houden met Chinezen die oorspronkelijk uit Wenzhou komen en nu verspreid over de wereld wonen. Die organisatie stuurt in die landen verenigingen aan die zijn opgericht voor Chinezen uit Wenzhou. Zowel de politie als de rechtbanken en de openbaar aanklagers uit Wenzhou kunnen die verenigingen registreren als hun verbindingspunten. Zo kan bijvoorbeeld druk worden uitgeoefend op iemand om terug te keren naar China, als die persoon verdachte is in een strafzaak.
In Chinese media presenteren de lokale afdelingen van de federatie geregeld met trots het netwerk dat zij in het buitenland hebben opgericht. Zij publiceren dan beelden van online bijeenkomsten waarin de verbindingspunten inbellen met de lokale afdeling in China, allen met hun functionarissen op een rijtje achter een tafel en met dezelfde achtergrond in beeld.
Safeguard Defenders verzamelde zo meer dan 1.200 verbindingspunten in 91 landen over de hele wereld. Vanuit die verbindingspunten kan ook weer een „informantenkorps” worden gerund dat „sleutelfiguren” in de gaten houdt, zoals bijvoorbeeld de politiecommandant van de regio Qingtian het omschreef. Zijn informanten, meer dan duizend wereldwijd, hadden minstens vijftien demonstraties in het buitenland weten te voorkomen, rapporteerde hij. Het gaat dan bijvoorbeeld om protesten tegen de onderdrukking van Oeigoeren en Tibetanen of om wakes voor de slachtoffers van het militaire optreden op het Plein van de Hemelse Vrede in 1989.
In februari dit jaar verklaarde de politiecommandant van Li’ao, een wijk in de havenstad Wenzhou, tegenover de lokale tak van de federatie dat hij „de band tussen de politie en Chinezen in het buitenland zou blijven verstevigen”. Op de website van deze lokale tak van de federatie staan ook de namen van veertien „adviseurs” in Nederland.
De onderzoekers benadrukken dat de ‘lange arm’ die ze in hun rapport beschrijven een sterke greep heeft op de diaspora als geheel. „Meestal wordt transnationale repressie beschreven op het niveau van een individueel doelwit. Een dissident die wordt lastiggevallen, een journalist die wordt bedreigd of een familie die bezoek krijgt.” Maar het Chinese systeem „neemt de hele gemeenschap en deelt iedereen hierin een rol toe: sommigen worden in de gaten gehouden en anderen voeren dat uit, waardoor iedereen in het gareel wordt gehouden.”
Overheden die Chinezen willen beschermen zouden publiekelijk kunnen verklaren dat dit netwerk illegaal is en dat zij ertegen zullen optreden. Ze kunnen ook publiekelijk afstand nemen van de verenigingen die erbij betrokken zijn. „Het zal tijd kosten om het klimaat van angst dat de partij al jaren handhaaft weer af te breken.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie