Cyberhacks In Europa werden deze week opnieuw koelingen gehackt, nu ook van bloedbanken. Het vliegverkeer werd ontregeld door een golf aan bommeldingen. Experts wijzen naar Rusland, maar dat ontkent.
Koelingen worden leeggehaald in een supermarkt in het Zweedse Sjobo, afgelopen maandag, nadat via een hack de temperatuur is verhoogd tot 50 graden Celsius.
Wie had gedacht dat de koelingen van een bloedbank door kwaadwillenden op afstand op kookstand gezet konden worden?Europa werd in de afgelopen week opnieuw opgeschrikt door een reeks opmerkelijke cyberhacks. Behalve de koelsystemen van drie Franse bloedbanken werden in de nacht van zondag op maandag de koelingen van honderden supermarkten in Europa gemanipuleerd. Steeds is het onduidelijk wie er achter de aanvallen zit, en of en hoe ze verband met elkaar houden.
Eurocommissaris voor Landbouw en Voedselvoorziening Christophe Hansen sprak maandag van een „bewuste poging om de voedselvoorziening van de EU te ontwrichten en het vertrouwen van consumenten daarin te ondermijnen.” Anne Le Hénaff, Franse staatssecretaris voor Digitale Zaken, zei woensdag dat de daders van de koelcellenmanipulatie „naar mijn mening het doel hebben om ons land te destabiliseren”.
Het was sowieso een week van toenemende zorgen over de Europese veiligheid. Gedurende drie dagen werden zo’n 35 Europese vluchten door bommeldingen verstoord. Opnieuw is de afzender onduidelijk en is onbekend of het er een is of meerdere. Ook Ierse media werden vrijdag bedreigd met bomleggingen en de waarschuwing dat „dit pas het begin is”; komende week komt de Europese Raad bijeen in Dublin.
Onzekerheid is in alle gevallen het resultaat. Reizigers waren bang en liepen vertragingen op. Door de hacks van koelingen loopt de schade door weggegooid voedsel in de tientallen miljoenen euro’s.
De cyberaanvallen laten zien hoe kwetsbaar alom gebruikte voorzieningen zijn. In oktober werden ook al honderden supermarkten doelwit; Ahold Delaize liet deze week weten dat de omzet door de cyberaanval met 200 tot 250 miljoen euro gedrukt wordt. Uit een rondgang van Ipsos blijkt dat inmiddels meer dan driekwart van de samenleving zich zorgen maakt over digitale veiligheid.
Passagiers verlaten een Aer Lingus Airbus A320 op de militaire luchthaven van Evreux, nadat hun vlucht vanuit Dublin naar Rome donderdag is omgeleid naar Frankrijk.
Een omgeleid toestel van Ryanair landde donderdag in Sofia.
Een vliegtuig van Finnair werd donderdag geëscorteerd door Italiaanse gevechtsjagers naar het vliegveld van Fiuminico bij Rome.
Een toestel van SAS uit Kopenhagen week dinsdag uit naar Warschau.
In potentie kan iedereen achter cyberaanvallen zitten, het toeschrijven ervan is moeilijk. Het kunnen experimenterende tieners zijn of geheime diensten, cybercriminelen of een wraakzuchtige ex-werknemer. En hacks moedigen mogelijk copycats aan.
Er zijn verschillende manieren om een dader te identificeren. In het simpelste geval wordt de aanval overtuigend opgeëist, dus leveren de daders zelf het bewijs. Deze week waren er twee pro-Russische hackergroepen die op berichtendienst Telegram beweerden verantwoordelijk te zijn voor de koelkasthacks, maar deskundigen twijfelen aan de geloofwaardigheid hiervan.
In een ander scenario maken daders gebruik van een bepaalde methode die niet eerder door een andere aanvaller is gebruikt, „bijvoorbeeld een type kwaadaardige code”, zegt Jos Wetzels. Wetzels is professioneel hacker en adviseert met zijn bedrijf beheerders van kritieke infrastructuur over digitale beveiliging. „Een derde aspect is complexiteit: er zijn bepaalde aanvallen die zo complex zijn, dat ze alleen door statelijke actoren uit te voeren zijn.”
Lege koelingen in een Delhaize-supermarkt in België, afgelopen maandag.
In Ierland werden maandag dertien vestigingen van SuperValu getroffen.
Vriezers in Stockholm zijn leeggehaald na de temperatuurstijging van maandag.
Van een dergelijke complexiteit is in het geval van de koelcellenhacks geen sprake. „Technisch gezien is de aanval vrij simpel, en uit te voeren door praktisch alle partijen”, aldus Wetzels. Toch vermoedt Wetzels een statelijke actor. Ten eerste omdat de daders de koelcellen niet zomaar uitzetten, maar de ontdooistand inschakelden en oprekten. „Dat proces in werking zetten is niet heel ingewikkeld, maar ook niet triviaal, en laat zien dat de daders uit zijn op zo groot mogelijke schade. Een dergelijke intentie zie je niet vaak bij roekeloze tieners.” Ook de schaal van de hack wijst mogelijk die kant op.
Een andere belangrijke aanwijzing die deskundigen noemen is dat er bij de koelcellenhacks geen financieel gewin te behalen is (anders dan bij de hack op de Franse bank Crédit Mutuel Arkéa, ook deze week, waarbij 100 miljoen euro werd buitgemaakt), terwijl de risico’s groot zijn. Wetzels: „Als ze worden opgepakt staat hen mogelijk een terreurproces te wachten.”
„Wil je weten wie erachter zit? Dat kan ik je wel vertellen. Dat is Rusland”, zegt Volodymyr Styran. Hij is speciaal assistent van de voorzitter bij de Oekraïense Staatsdienst voor speciale communicatie en informatiebescherming (SSSCIP). Dat is de dienst die onder andere verantwoordelijk is voor de cyberveiligheid van overheidssystemen.
„Niemand ging achter jullie koelkasten aan omdat ze niets anders te doen hadden. Het is doelgerichte sabotage”, zegt hij. Criminelen hacken om geld te verdienen, vijandelijke staten doen aan surveillance of sabotage. En dan is het volgens hem afstrepen: „De Chinezen hebben er geen enkele baat bij. Iran kan het niets schelen, dat gaat daar geen middelen aan besteden. Het past niet in de Noord-Koreaanse hack-strategie, namelijk crypto stelen om raketprogramma’s mee te financieren. De enige staat die geïnteresseerd is, én al bezig met een campagne om de Europeanen bang te maken en de hulp aan Oekraïne te staken, is Rusland.” En dus concludeert hij, is de actie afkomstig van „de Russische staat, de Russische private sector, een Russische bondgenoot of client state.”
Gevraagd naar Russische betrokkenheid bij de koelkast-hacks, antwoordde de woordvoerder van de Russische president, Dmitri Peskov, donderdag: „Dit zijn absurde beweringen. Zoals altijd zijn er geen argumenten of bewijzen om ze te onderbouwen.”
De golf van schadelijke hacks, juist nu AI aan invloed wint op alle digitale processen, werpt de vraag op of er een verband is. Veiligheidsdeskundige Wetzels: „Ik denk dat de rol van AI hier vrij nihil is. Als je een beetje weet wat je doet op technisch vlak, dan kan je dit prima zonder AI, anders hang je wel erg laag in de hackerhiërarchie.”
De Oekraïense experts die NRC spreekt zien wel degelijk een belangrijke rol voor AI. „Het opzetten van een cyberoperatie kost dankzij AI minuten, in tegenstelling tot weken, zoals voorheen”, zegt Styran. „Je ziet aan de schaal en de snelheid dat hier AI wordt gebruikt.”
Deze week werden ook de Oekraïense noodmeldingendienst en de mailinglist-accounts van Oekraïense media gehackt, waarna ze in het Russisch dreigende berichten over nucleaire, chemische en terreuraanvallen naar hun abonnees stuurden. Die berichten waren door AI geschreven en de aanval is opgeëist door de nog onbekende hacker ‘Hitcore Corp’. (De operatie werd binnen enkele uren vergolden door de Oekraïense hacktivistengroep DC8044, met een hack op het Russische noodcommunicatiesysteem Emercom.)
AI versnelt het werk van hackers in alle fases. Behalve digitale kwetsbaarheden opsporen, vinden veel succesvolle inbraken plaats dankzij social engineering. Volgens Styran is dat de meest voorkomende methode. Kunstmatige intelligentie helpt een hacker snel een profiel te maken van een organisatie en het personeel, waarmee een route naar binnen gepland kan worden. „Vroeger moest je tijd, calorieën en mentale energie besteden aan een inlichtingenanalyse van een doelwit. Nu doet AI zo’n analyse binnen minuten en kun je beginnen.”
Olga Nasiboellina, mede-oprichter van het cybersecuritybedrijf Cyber People, ziet ook dat AI van grote invloed is op de snelheid van dergelijke operaties. Zij biedt zogeheten pentests aan waarmee de veiligheid van een digitaal product getest wordt door het te hacken. „Vroeger kostte een pentest twee of drie weken. Nu kunnen we zo’n test doen binnen één dag”, zegt ze telefonisch. Dat betekent dat óók kwaadwillenden binnen een dag kwetsbaarheden in een systeem kunnen ontdekken.
Geopolitieke spanningen in combinatie met de lagere hackdrempel voor leken, kan komende maanden voor meer disruptie zorgen, waarschuwen de deskundigen. Inge Bryan, een digitaal veiligheidsdeskundige die eerder bij AIVD en politie werkzaam was, zegt: „De aanval op de Europese koelsystemen is intimidatie, bedoeld om onrust te zaaien. De hoop van een mogelijke Russische actor is dat er niet goed wordt gereageerd, dat er bijvoorbeeld plunderingen op waren gevolgd. In Frankrijk is al grote onrust en dit erbij: dat is olie op het vuur.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie