Het komt vrijwel nooit voor dat een rubberboot met migranten vanaf Nederlandse bodem de open zee opvaart. Maar door strengere controles op Het Kanaal tussen Frankrijk en Engeland zoeken mensensmokkelaars nieuwe routes.
De beelden van gammele rubberboten met tientallen migranten die stuurloos op open zee drijven, zijn niet nieuw. Zelfs op de Noordzee, tussen Frankrijk en Engeland, gaat het regelmatig gruwelijk mis. Maar zelden zien we zulke taferelen zo dichtbij de Nederlandse kust.
Toch was het precies zo'n rubberbootje dat vorige week stuurloos voor de kust van Cadzand werd waargenomen. Op het gammele vaartuig bleken 38 mensen te zitten, onder wie kinderen, die veelal met hun voeten in het water bungelden. Eenmaal aan wal werden ze medisch gecheckt en werd er opvang geregeld. Twee Soedanezen werden aangehouden op verdenking van mensensmokkel.
De boot vertrok vanuit Nederland. De Koninklijke Marechaussee, Kustwacht Nederland en VluchtelingenWerk laten weten dat een incident zoals vorige week bij Cadzand vrijwel nooit voorkomt.
Des te groter zijn de vragen. "Waarom vertrok het bootje vanuit Nederland, waar ging het naartoe, waarom had het geen motor meer?", vraagt een woordvoerder van VluchtelingenWerk zich hardop af. Nederland is doorgaans vooral een eindbestemming van migratieroutes, geen startpunt of knooppunt.
Dat beeld klopt, zegt migratiedeskundige Saskia Bonjour, die verbonden is aan de Universiteit van Amsterdam. Nederland heeft wel te maken met illegale immigratie, maar het gaat dan vooral om mensen die het land binnenkomen. Dat gebeurt voornamelijk over land, of - in mindere mate - via de haven van Rotterdam en Schiphol. "Maar het gebeurde tot nu toe zelden dat mensen vanuit Nederland de oversteek met bootjes waagden", zegt Bonjour.
Wel bevestigt een woordvoerder van de marechaussee naar aanleiding van een eerdere reportage van Nieuwsuur dat er in Nederland steeds vaker rubberboten worden geïmporteerd, die uiteindelijk gebruikt worden voor mensensmokkel. Het gaat soms om hele 'smokkelpakketten' die op bestelling worden samengesteld. Vaak eindigen die pakketten in Frankrijk en België, waar ze voor de overtocht naar het Verenigd Koninkrijk worden gebruikt.
Vrijdag werd duidelijk dat de rubberboot bij Cadzand op weg was naar het VK. Minister Bart van den Brink (Asiel en Migratie) noemt het "zeer verontrustend" dat nu ook een rubberboot vanuit Nederland vertrok. "Dit maakt wel dat we nu veel alerter hierop zijn." De minister zegt dat nog wordt gekeken hoe dit mogelijk was en of er extra maatregelen nodig zijn.
De routes van het Europese vasteland naar de Britse eilanden zijn niet nieuw, zegt hoogleraar Migratiegeschiedenis Marlou Schrover van de Universiteit Leiden. Met name Frankrijk heeft een hele voorgeschiedenis met migratie over het Kanaal richting Engeland. Er zijn gigantische beruchte tentenkampen met migranten bij Calais.
"Tijdens Brexit werd de Britten beloofd dat er iets zou worden gedaan aan de voornamelijk illegale migratie over het Kanaal", zegt Schrover. Maar in de jaren na Brexit nam het aantal illegale oversteken over de smalle zeestraat tussen Frankrijk en Engeland juist drastisch toe.
Dat was voor de Britten reden om de controle over de eigen grenzen fors aan te scherpen en de Fransen onder druk te zetten om hetzelfde te doen. Dat lukte: beide landen spraken af om het toezicht op de eigen grenzen aan te scherpen. Frankrijk zou bovendien iedere migrant terugnemen die op het Kanaal werd onderschept door de Britten.
Het gevolg was vooral dat mensensmokkelaars op zoek gingen naar andere, noordelijker gelegen routes. Bonjour noemt dit fenomeen het waterbedeffect: "Vaak werkt het zo dat als grensbewaking toeneemt, er andere routes worden gezocht." Schrover: "Je kunt je vinger in de dijk steken, maar dan ontstaat elders een gat."
Het is natuurlijk niet te zeggen of de rubberboot bij Cadzand inderdaad een direct gevolg is van de strengere controles in Frankrijk en het VK, benadrukt Bonjour. "Het is veel te vroeg om te spreken over een patroon."
"Maar het is wel heel waarschijnlijk", zegt Schrover, die aangeeft dat migratieroutes constant veranderen door strenger grensbeleid. "In 2008 sloten Silvio Berlusconi van Italië en Muammar Kaddafi van Libië een deal om illegale migratie te beperken. Wat er gebeurde, is dat de illegale migratie over de oostelijke Middellandse Zee toenam." Zo'n verschuiving van illegale migratie leidt er vaak toe dat mensensmokkelaars een gevaarlijkere route kiezen", zegt Schrover. "Er blijft ontzettend veel geld mee te verdienen, dus dat risico nemen ze voor lief."
Het feit dat migranten bereid zijn het risico te nemen, laat volgens haar vooral de wanhoop van die mensen zien. De reden dat migranten vaak vluchten, is het gebrek aan hoop. In Oeganda werd bijvoorbeeld heel goede opvang geregeld voor vluchtelingen uit Soedan en Congo. Maar sinds de Amerikanen USAID - een belangrijk hulpprogramma voor ontwikkelingslanden - hebben teruggedraaid, kwam de stroom vluchtelingen vanuit Oeganda op gang.
Het zal moeten blijken wat het doel was van de boot bij Cadzand. Het OM onderzoekt de zaak en zal de verdachten van mensensmokkel spreken. Maar dat zij bereid waren om heel veel risico te nemen, lijkt wel duidelijk. De route van Nederland richting het VK is immers een stuk gevaarlijker dan die vanuit Frankrijk.
Source: Nu.nl algemeen