Verzuim Langdurige arbeidsongeschiktheid bij vrouwen steeg de afgelopen jaren, maar de redenen daarvoor waren lange tijd onduidelijk. Nieuw onderzoek toont nu een mogelijke oorzaak: twee jaar na de geboorte van een eerste kind is de WIA-instroom opvallend hoog bij vrouwen.
De geschatte stijging in WIA-instroom na de geboorte is veel groter bij moeders met een lagere sociaaleconomische status.
Vrouwen die voor het eerst moeder worden, hebben een relatief grote kans om twee jaar na de bevalling in de WIA te belanden. Dat blijkt uit onderzoek van de Universiteit Leiden. Dat het aantal langdurig arbeidsongeschikte vrouwen de afgelopen jaren is gestegen, was al langer bekend, maar het was nog niet duidelijk waardoor dat kwam.
Voor haar masterscriptie deed Jetske Mooldijk, die Economie van de Publieke Sector studeert, daarom onderzoek naar mogelijke verklaringen. Ze keek naar de WIA-instroom van mannen en vrouwen vanaf vijf jaar voor de geboorte van hun eerste kind tot tien jaar erna. Bij vaders neemt de instroom geleidelijk toe, van 0,57 per duizend mannen vijf jaar voor de geboorte tot 2,56 tien jaar erna. Bij moeders werd een heel ander patroon gesignaleerd. 0,93 nieuwe WIA-uitkeringen per duizend vrouwen vijf jaar voor de geboorte tot 1,37 in het jaar zelf, met een flinke stijging tot 5,6 instroomgevallen per duizend moeders twee jaar erna. „De uitslag verbaasde me. Het lijkt erop dat de periode rond de geboorte een belangrijk moment is voor langdurige uitval. Maar waar het precies misgaat en welke factoren daarbij een rol spelen, weten we nog niet.”
Overigens lijkt de leeftijd waarop een vrouw moeder wordt hier weinig invloed op te hebben. Of moeders bij de geboorte van hun eerste kind nou 25 of 45 waren, de verschillen waren verwaarloosbaar.
Psychische problemen blijken de belangrijkste boosdoener onder nieuwe moeders die in de WIA belanden: ruim 40 procent van de onderzochte vrouwen heeft daarmee te maken. Dat is overigens niet kenmerkend voor nieuwe moeders; bij het toekennen van arbeidsongeschiktheidsuitkeringen aan vrouwen gelden psychische klachten als belangrijkste reden voor uitval.
Een ander opvallend resultaat uit het onderzoek is dat de geschatte stijging in WIA-instroom na de geboorte veel groter is bij moeders met een lagere sociaaleconomische status. Bij laagopgeleide moeders is deze stijging ruim vijf keer zo groot als bij hoogopgeleide moeders. De oorzaken hiervan heeft Mooldijk nog niet kunnen onderzoeken. „Dit zou kunnen komen doordat beroepen met lagere inkomens vaker fysiek en minder flexibel zijn; beide redenen voor uitval. Maar het blijft op dit moment bij beredeneren.”
Eerder onderzoek toonde al aan dat na de geboorte van een eerste kind het inkomen en het aantal gewerkte uren van Nederlandse vrouwen sterk afnemen, terwijl dit bij mannen nauwelijks verandert. Er is echter nog weinig onderzoek gedaan naar een mogelijke correlatie tussen de overgang naar het moederschap en arbeidsongeschiktheid. In andere landen gebeurde dit al wel. Zo liet Zweeds onderzoek zien dat het betaalde ziekteverzuim van moeders na de geboorte van hun eerste kind meer dan verdubbelt ten opzichte van dat van vaders. Belgische cijfers toonden dat moeders tot maar liefst acht jaar na de geboorte 40 procent vaker in een arbeidsongeschiktheidsregeling belanden dan vaders.
Mooldijk: „Omdat de [verzuim]regelingen per land sterk kunnen verschillen, is het lastig om die aantallen door te trekken naar Nederland. Daarom wilde ik eigen onderzoek doen naar de situatie hier.”
Ze werkte met data van het Centraal Bureau voor de Statistiek voor de periode 2006-2023, en keek daarin naar persoonskernmerken, inkomens en het al dan niet ontvangen van een arbeidsongeschiktheidsuitkering. Van de 1,58 miljoen vrouwen die in deze periode hun eerste kind kregen, stroomden er ruim 48.000 de WIA in.
Volgens Mooldijk is de volgende stap om aanvullend kwalitatief onderzoek te gaan doen naar de oorzaken, bijvoorbeeld door middel van interviews en aanvullende gezondheids- en verzuimgegevens. „Er zit een grens aan wat je kunt achterhalen door literatuuronderzoek en data: op een gegeven moment moet je gaan praten met vrouwen, om te achterhalen waarom en hoe ze zijn uitgevallen.”
Dat veel nieuwe moeders langdurig ziek uitvallen hoeft namelijk geen direct verband te hebben met de zwangerschap zelf. „Het zou bijvoorbeeld ook kunnen gaan om klachten die al langer spelen, of om huishoudgerelateerde problemen. Denk aan het feit dat vrouwen tegenwoordig veel meer buitenshuis werken dan vroeger, maar mannen niet evenredig meer zijn gaan zorgen.”
Maar ook institutionele factoren kunnen invloed hebben op hoe vaak jonge moeders uitvallen, zoals verlof- en kinderopvangbeleid en werkgerelateerde factoren, waaronder cao-afspraken en werkcultuur. Mooldijk: „Pas als de precieze oorzaken van uitval bekend zijn, kan er effectief beleid worden gevoerd op mogelijke oplossingen.”
2024 kende de grootste jaarlijkse stijging van het aantal WIA-toekenningen sinds 2006, toen de wet werd ingevoerd. Het aantal toekenningen steeg met 9.400 gevallen, wat het totaal op 69.000 arbeidsongeschiktheidsuitkeringen bracht. De toename is het sterkst onder vrouwen tot 40 jaar.
De WIA zelf ligt momenteel onder vuur, vanwege fouten bij het UWV bij het vaststellen van uitkeringen. Sinds de coronaperiode liep het aantal fouten sterk op. Uit onderzoek van de Algemene Rekenkamer bleek eind vorig jaar dat dit tot tienduizenden verkeerd vastgestelde uitkeringen heeft geleid. In het eindrapport werd gesproken van een ‘onuitvoerbare wet’, vanwege complexe regelgeving en het daarmee samenhangende tekort aan verzekeringsartsen. Sinds 1 september dit jaar is er een vergoedingsregeling, voor mensen van wie de arbeidsongeschiktheidsuitkering door deze problematiek te laag is vastgesteld.
CNV-onderzoek onder duizend werkende moeders toonde in mei al aan dat de helft van de vrouwen die na hun bevalling terugkeren op het werk in het eerste jaar chronisch moe is. Tien procent krijgt een burn-out, 12 procent een depressie en 14 procent meldt zich regelmatig ziek op het werk in het eerste jaar na de geboorte.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie