Kunstmatige intelligentie Ongehinderd door regulering en verwend met belastingvoordelen, werden Amerikaanse AI-bedrijven de afgelopen jaren een serieuze machtsfactor in de wereld. Dinsdag rekenden kiezers af met die laissez-faire-houding van de regering-Trump, wat leidde tot grote nervositeit op de beurzen.
Datacenters op de Apple Sparks Campus in Sparks. Nevada.
Op de avond van de Amerikaanse midterm-verkiezingen zaten de machtigste technondernemers van het land samen in één zaal. Het moest een feestelijke verkiezingsavond worden, met hapjes, drank en een vertoning van Mozarts opera Figaro’s bruiloft. Maar gaandeweg de avond veranderde de sfeer, noteerde The Wall Street Journal uit de monden van aanwezigen.
Ondanks honderden miljoenen dollars die techbedrijven en ondernemers als Elon Musk doneerden aan techvriendelijke, vaak conservatieve politici, kozen Amerikanen massaal voor kandidaten die kritiek op de snelle groei van kunstmatige intelligentie en datacenters een belangrijk onderdeel van hun campagne maakten. In zowel het nieuwe Huis van Afgevaardigden als de Senaat braken politici door die op korte termijn verregaande regulering van de AI-industrie beloven. In meerdere staten werden gouverneurs verkozen die pleitten voor een moratorium op de ontwikkeling van AI-fabrieken. En in lokale referenda verwierpen kiezers de bouw van nieuwe datacenters in hun omgeving, of legden ze daar verregaande beperkingen aan op. Amerikanen, concludeerde ander opinieonderzoek, wonen nog liever nabij een gevangenis, kerncentrale of methadonkliniek dan naast een datacenter.
Voor het eerst werd AI daarmee een belangrijk verkiezingsthema in het land van Meta, Alphabet, OpenAI, Anthropic en Microsoft. Geheel doorslaggevend was het onderwerp weliswaar niet: voor kiezers waren volgens peilingen de betaalbaarheid van boodschappen en benzine, de oorlog in Iran en corruptie belangrijkere onderwerpen. Maar voor 56 procent van de stemmers waren AI en datacenters wel „belangrijke factoren” bij het bepalen van hun stem.
Dat had direct gevolgen op de beurzen. De Nasdaq verloor donderdag 6,4 procent, op wat de slechtste dag voor de index was sinds de coronapandemie. Op één dag verdampte 3.200 miljard dollar aan beurswaarde, voornamelijk van de techbedrijven wier aandelenkoersen onderuit gingen. Vrijdag volgden ook de Aziatische beurzen, waar net als in de VS vooral tech- en chipbedrijven geraakt werden. Is de AI-bubbel aan het barsten, vroeg een beurscommentator van de Financial Times zich af? Zeker wist zij het ook niet, maar voor haar was duidelijk dat het „feestje” op de financiële markten „onhoudbaar” was.
Wat betekent de politieke doorbraak van AI-kritische politici voor de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie?
Datacenters waren de afgelopen jaren cruciaal voor de razendsnelle ontwikkeling van de technologie achter chatbots als ChatGPT, Gemini en Claude. Zo’n tien jaar geleden ontdekten AI-onderzoekers de combinatie van alsmaar meer rekenkracht en data als succesformule voor AI-modellen. Dat inzicht leidde tot steeds grotere investeringen en zo werd de snelle opkomst van AI-bedrijven mogelijk. Hoe geavanceerd taalmodellen nu ook zijn, de honger naar rekenkracht blijft onverminderd hoog. Uit zijn prospectus, opgesteld in voorbereiding op zijn beursgang, bleek de afgelopen weken dat Anthropic voor bijna 900 miljard dollar aan verplichtingen is aangegaan voor rekenkracht en infrastructuur, die grotendeels doorlopen tot 2045. Daarmee hoopt het bedrijf zich te verzekeren van voldoende capaciteit om nieuwe hoogwaardige AI-modellen te blijven trainen en het groeiende gebruik van Claude door bedrijven en particulieren te faciliteren.
De bouw van nieuwe datacenters zal ook onder Democraten doorgaan. Maar de lat voor nieuwe hyperscalers zal vermoedelijk een stuk hoger komen te liggen. Meta-bestuurder Dina Powell McCormick verwacht dat nieuwe projecten aan meer eisen zullen moeten voldoen dan voorheen, zei ze donderdagmiddag op een techconferentie van The Wall Street Journal. „Het bouwen van nieuwe datacenters in de Verenigde Staten zal heel lastig worden. Er zal voortaan steun nodig zijn van de lokale gemeenschap.”
De ‘eenvoudigste’ manier waarop de onvrede van kiezers AI afremt is doordat staten bijvoorbeeld omgevingsvergunningen kunnen weigeren. Staten gaan daarnaast over de aanleg van elektriteitsnetwerken die nodig zijn voor datacenters.
Volgens Cleanview, dat de uitrol van nieuwe datacenters volgt, bevinden vier op de tien geplande datacenters zich in staten waar de nieuwe gouverneur in campagnetijd een bouwstop steunde. „Het blijft onduidelijk in hoeverre verkozen politici hun beloften zullen waarmaken, hoelang ze een bouwstop zullen volhouden, welke plannen hier last van zullen hebben en met wat voor nieuwe regels er precies zullen komen.”
Een datacenter van OpenAI in aanbouw in Abilene, Texas.
Die nieuwe, harde realiteit leidde donderdag dus al direct tot grote koersdalingen van techbedrijven. Op de Nasdaq werd in één klap de koersstijging van het afgelopen half jaar tenietgedaan. Het grote Nvidia, de chipfabrikant die als poster boy van de AI-gekte geldt, daalde naar een niveau lager dan een jaar geleden. AI-critici verkneukelden zich op sociale media: zien we hier de AI-zeepbel klappen?
Tragere groei van datacenters betekent een tragere groei van nieuwe rekenkracht. Dat zou de groeiplannen van de AI-industrie, die haar technologie als een nutsvoorziening door de samenleving wil verspreiden, flink op de schop kunnen gooien. Dat zal ook het beoogde effect zijn van toekomstige regulering: tijd winnen voor een zachtere landing van AI in de samenleving.
Ook Democratische leiders zullen echter weten dat de investeringen van Big Tech de afgelopen jaren de Amerikaanse economie hebben aangejaagd: de groei van de economie is voor een groot deel te danken aan de opgepompte waarden van AI-bedrijven. Democraten zullen een nieuw evenwicht moeten vinden, zonder zichzelf in de voet te schieten in aanloop naar de presidentsverkiezingen in 2028: afnemende groei kan de economie verzwakken, hoewel veel Amerikanen de afgelopen tijd überhaupt niet de vruchten van de AI-boom plukten.
Toch kan regulering ook een onverwacht positief economisch gevolg hebben, citeerde The New York Times econoom Bernard Yaros. Als de, nu nog oververhitte, investeringen in de AI-infrastructuur dalen, zou dat volgens hem ook de inflatie omlaag kunnen brengen. Op langere termijn zou het bovendien een gezondere AI-sector kunnen opleveren, met duidelijkere spelregels en bredere steun vanuit de samenleving.
Zie het als een raceauto: de Democraten zullen proberen het gaspedaal iets vaker los te laten en op de rem te trappen om veilig de bochten door te komen, nadat Trump de afgelopen jaren dat gaspedaal volledig had ingetrapt. Zijn regering ging vooralsnog all-in op AI, en doet daarmee „de grootste economische gok in de geschiedenis”, concludeerde The Wall Street Journal. De Belgisch-Amerikaanse econoom Stijn van Nieuwerburgh schat de investeringen in AI-infrastructuur van 2025 tot en met 2032 in op ruim 10.000 miljard dollar. Dit jaar maken deze investeringen naar schatting 1,9 procent uit van het Amerikaanse bruto binnenlands product, stelt de bank Goldman Sachs. Dat is het grootste aandeel in de economische groei van de VS van een nieuwe industrie sinds de boom van het spoor eind negentiende eeuw.
Er is een andere belangrijke parallel met die tijd: het groeiende verzet tegen de vertaling van economische omvang in politieke macht. De industrialisering van de VS had in het einde van de negentiende eeuw geleid tot de vorming van ‘trusts’, een soort paraplu’s waar vaak honderden bedrijven onder hingen, die allemaal in handen waren van een kleine groep ultrawelvarende ondernemers. Zij vertaalden hun economische macht ook in politieke invloed. Niet het Witte Huis, constateerde president William McKinley, maar Wall Street had de macht over de economie.
Maar die macht werd na de eeuwwisseling gebroken door de opkomst van politici die in de economische macht een bedreiging van de jonge Amerikaanse democratie zagen. Met strenge ‘anti-trust’-wetten, mededingingsrecht, werden de conglomeraten als US Steel en Standard Oil opgebroken en ingeperkt.
De opkomst van AI-kritische politici doet aan die tijd denken. Onder Democraten circuleren al notities over hoe ze de komende jaren de macht van AI-bedrijven kunnen inperken. Dat richt zich met name op transparantie over wat de modellen kunnen: bijvoorbeeld door bedrijven te dwingen om binnen 48 uur veiligheidsincidenten te melden bij het Congres. Ook zouden labs die in de voorhoede staan van AI-ontwikkeling gedwongen kunnen worden elk jaar een veiligheidsaudit te doen.
Maar zulke federale reguleringen zijn ingewikkelder in te voeren dan beperkingen aan datacenters op staatsniveau. Deels komt dat doordat techbedrijven een machtige lobby hebben – Meta werkt al aan een nieuw team van lobbyisten dat goede banden heeft met Democraten. Zij kunnen bijvoorbeeld wijzen op de banen en economische groei die datacenters zouden opleveren, of op de race met China waarin Amerikaanse bedrijven hun voorsprong willen behouden. Meta-president Powell McCormick zinspeelde donderdag al op nieuwe datacenters in andere landen dan de VS.
Bovendien vertaalt de meerderheid die de Democraten in het Huis en de Senaat hebben veroverd zich niet vanzelfsprekend ook in wetgevende macht. Zelfs als het de partij lukt om eensgezind wetten door beide kamers te krijgen, kunnen ze gevetood worden door president Trump. Die riep tijdens de afgelopen campagne juist op tot méér investeringen in AI en datacenters. Tegenstanders daarvan, zei hij, willen „achtergesteld en arm” worden.
Als Republikeinen in het Congres wetgeving steunen, kan dat Trumps afweging veranderen. Maar in Washington was die partij de afgelopen jaren fel tegenstander van regulering. In het Huis stelden ze zelfs voor om staten te verbieden AI te reguleren, bijvoorbeeld door beperkingen op te leggen aan omgevingsvergunningen of door AI-modellen te belasten. De Senaat verwierp dat voorstel. Maar mogelijk verschuift het standpunt van de partij als de Republikeinen doorkrijgen dat het politiek niet opportuun is een standpunt te verdedigen dat door haar eigen kiezers niet wordt gedeeld, en dat hen zelfs in de armen van AI-kritische Democraten kan duwen. In een politiek verdeeld land kan dan een monsterverbond ontstaan tussen twee kanten die het over vrijwel alles oneens zijn, maar waarvan kiezers steeds meer zeker één ding gemeen hebben: scepsis over de toekomst die AI-bedrijven aan hen opdringen.
Een technicus in een datacenter van Amazon web Services AI in New Carlisle, Indiana.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie