Europese landen kregen de afgelopen dagen op verschillende fronten te maken met sabotageacties. Deskundigen zeggen tegen NU.nl dat het er alle schijn van heeft dat de gehackte koelingen en (valse) bommeldingen bij vliegtuigen het werk zijn van de Russen.
Rusland is al zeker tien jaar bezig met het voeren van een hybride oorlog tegen Europese NAVO-landen. Daarbij maakt het Kremlin geen gebruik van directe, militaire aanvallen, maar wel van sabotageacties, zoals hacks, spionage en aanslagen die worden gepleegd door derden. Die hybride oorlog intensiveerde na de grootschalige Russische invasie van Oekraïne, waarbij NAVO-landen zich achter Kyiv schaarden.
Het Kremlin ontkende bij hoog en bij laag achter de hacks te zitten die koelsystemen in meerdere Europese supermarkten en bij Franse bloedbanken raakten. Maar op internet claimde een aantal Russische hackgroepen verantwoordelijk te zijn voor de aanvallen, meldde BBC News. Ook de valse bommeldingen die deze week bij tientallen Europese vluchten werden gedaan, ruiken naar Russische betrokkenheid. In twee gevallen waren de meldingen afkomstig van een extreemrechtse groep uit Rusland.
Het lastige aan de Russische hybride oorlog is dat het moeilijk is om vast te stellen wie er precies achter zit - laat staan om de betrokkenheid van het Kremlin te bewijzen. Maar zoals de gevleugelde uitspraak luidt: als het loopt als een eend, kwaakt als een eend en eruitziet als een eend, dan is het waarschijnlijk een eend. "De eend zie je hier in alle contouren", zegt inlichtingenexpert Tim Bosch.
De hacks van koelsystemen en de valse bommeldingen passen volgens hem in een patroon. Ook inlichtingenexpert Hugo Vijver zegt dat het hem niets zou verbazen als het Kremlin erachter zit. "Het is eigenlijk al eventjes stil geweest rond Russische hackoperaties, maar dit is precies wat ze kunnen en wat ze al doen", zegt hij. Vijver en Bosch werkten allebei eerder voor de AIVD.
Het is maar de vraag of überhaupt ooit wordt vastgesteld dat Rusland achter deze sabotageacties zit. De Russen zijn er meester in om hun acties te verbloemen, zegt Bosch. "Ze werken vaak met 'wegwerpagenten' (die worden ingehuurd, red.) of steken bewijs in brand", zegt hij. "Zodat de acties niet te herleiden zijn naar het Kremlin."
Wel lijkt het erop dat Russische sabotageacties steeds "fysieker" worden, zegt Bosch. Voorheen bleef het vooral bij hackoperaties en spionageacties, nu worden de voedselsystemen, bloedbanken en luchtvaart geraakt. "Dit merken we echt als samenleving."
Tegelijkertijd is Russische sabotage niets nieuws, ook de 'fysiekere' acties niet. "Dit gebeurt al jaren", zegt Bosch. "Maar toen kwam het vaak niet naar buiten. Nu wordt het wel vaker bekendgemaakt, omdat we er niet meer omheen kunnen dat we met de Russen in conflict zijn."
Het voornaamste doel van Russische sabotageacties is om Europa te verzwakken, zegt Vijver. "Rusland denkt: ik kan alleen maar sterker worden als mijn tegenstander zwakker wordt." Dat kan volgens hem door beïnvloedingsacties en het verspreiden van desinformatie, maar ook door het uitschakelen van kritieke infrastructuur. "Daarmee kun je hele landen in chaos storten." Dat kan er weer toe leiden dat het vertrouwen in de overheid wordt ondermijnd.
Neem het voorbeeld van de supermarkten: de schade bleef daar relatief beperkt. In de meeste gevallen waren de koelingen maar enkele uren buiten gebruik, waardoor er wel wat voedsel verloren ging en winkels financiële schade opliepen, maar er geen sprake was van langdurige verstoringen in de voedselsystemen. Maar de hack legde wel een kwetsbaarheid in ons voedselsysteem bloot.
"Die vriessystemen waren kwetsbaar", zegt Bosch. "Er wordt gekeken waar de zwakheden in de systemen zitten. Nu gaat het nog om koelingen, maar de volgende keer is het misschien een ziekenhuis."
Of de acties van deze week inderdaad van Russische makelij waren, zullen we misschien wel nooit weten. Wel weten we dat het binnen een patroon van escalatie van de hybride oorlog van Rusland past. Het Kremlin lijkt met die oorlog ook steeds meer bereid risico te nemen om de reactie van Europa te testen. Bosch: "Rusland is bij dit soort acties een stuk lomper dan bijvoorbeeld de Chinezen. Het maakt ze niet eens uit dat het gezien wordt dat zij het zijn."
Daarnaast is de timing volgens Vijver opvallend. "Wat ik persoonlijk niet uitsluit, is dat Rusland met deze acties rond de Amerikaanse midterms een boodschap stuurt aan landen in het westen die Oekraïne steunen: wat de uitslag in de VS ook is, denk maar niet dat je van ons af bent."
Source: Nu.nl algemeen