Militarisering Het Mexicaanse leger is permanent aanwezig in conflictgebieden en is ook economisch erg machtig geworden. Met infrastructuur, toerisme en mijnbouw worden miljarden verdiend. Het leidt ertoe dat vervolging van militairen in Mexico steeds moeilijker wordt.
Een ceremonie op de 203de stichtingsdag van een militaire academie in het Mexicaanse Perote. Het leger heeft in Mexico de laatste jaren veel aan macht gewonnen.
Het is donker in de fabriekshal die onderdeel is van het Museum van het Leger en de Luchtmacht (Mufea) in Mexico-Stad. Het hoge plafond wordt verlicht door de spaarzame zonnestralen die door de glas-in-loodramen naar binnen vallen. Langs de muren staan geweren opgesteld, een zaal verderop worden uniformen van Mexicaanse militairen van de afgelopen eeuwen getoond. In een andere zaal zijn video’s te zien van de immense jaarlijkse defilés in de Mexicaanse hoofdstad.
Het Mufea is een van de zes musea van en over de Mexicaanse strijdkrachten in Mexico-Stad. Binnenkort komt daar nummer zeven bij, er moet alleen nog een locatie gevonden worden. Het ministerie van Defensie wilde een museumcomplex bouwen in Parque Chapultepec, het groene hart van de hoofdstad. Daar ging een streep door na tegenstand van milieuorganisaties en omwonenden. Maar dat het complex ergens in de hoofdstad komt, staat vast.
Decennialang waren de Mexicaanse strijdkrachten vrij onzichtbaar. Er was, in tegenstelling tot andere landen in de regio, geen militaire dictatuur; militairen werden vooral ingezet na natuurrampen. Daar kwam verandering in toen president Felipe Calderón in 2006 de ‘oorlog tegen drugs’ begon en militairen de straat op stuurde om steeds machtigere drugskartels in het land aan te pakken. President Andrés Manuel López Obradór (‘AMLO’), die in 2018 aan de macht kwam, ging een stap verder.
Met twee grondwetswijzigingen, twaalf nieuwe wetten en een reeks presidentiële decreten groeide de rol van het leger op veiligheidsgebied, en ook in de economie werd het leger meer zichtbaar. Het beheer van havens en vliegvelden, de aanleg van spoorlijnen, wegen en hotels, de uitvoer van sociale programma’s: de Mexicaanse strijdkrachten worden overal voor gebruikt. Onder president Claudia Sheinbaum, die AMLO opvolgde, is weinig veranderd in Mexico, zegt veiligheidsexpert David Saucedo.
„AMLO wilde Mexico hervormen, en zei dat transformatie in Latijns-Amerika alleen werkt als je het leger aan je zijde hebt. Door de strijdkrachten meer budget en civiele taken te geven, kreeg hij ze mee”, aldus Saucedo. Hij vindt de massale inzet van militairen tegen drugskartels niet logisch, ondanks dat kartels beschikken over raketwerpers, gepantserde voertuigen en zware automatische wapens.
Een Mexicaanse soldaat in een papaverveld in de staat Guerrero, in 2011. Het leger werd in Mexico machtig door zijn rol in de bestrijding van drugscriminaliteit.
„Het is er niet veiliger op geworden sinds Calderón in 2006 zijn troepen het land in stuurde. Kartels werken met cellen van vijftien tot twintig zwaarbewapende mensen, die zich verstoppen tussen burgers of in de bergen. Alsof het guerrillastrijders zijn. Hoewel het leger al twintig jaar tegen kartels strijdt, zijn die organisaties alleen maar groter geworden.” In die periode zijn militairen wel in verband gebracht met duizenden mensenrechtenschendingen, zoals standrechtelijke executies.
Vooral op het schiereiland Yucatán is de groeiende economische rol van het leger goed zichtbaar. President AMLO liet hier een spoorverbinding aanleggen, die armere steden in de regio met elkaar verbindt. De aanleg van deze Mayaspoorlijn en de bouw van de hotels langs de route werden door het leger gedaan, evenals het beheer. Milieubezwaren konden aan de kant geschoven worden door de projecten het predicaat „nationale veiligheid” te geven.
Vanaf 2023 werd de rol van het leger op het schiereiland nog groter, toen de Mundo Maya Group – een bedrijf in handen van de strijdkrachten – elf luchthavens, een nationale luchtvaartmaatschappij en meerdere tankstations in handen kreeg. Wie tegenwoordig naar het toeristische Yucatán vliegt, kan dat doen in een vliegtuig van Mexicana, van het leger, om vervolgens de Mayatrein te nemen, die wordt beheerd door het leger, en te slapen in een hotel van het leger. Intussen mocht het leger ook het nieuwe vliegveld in Mexico-Stad bouwen, een miljardenproject van president AMLO. Daarnaast werden ziekenhuizen, banken en infrastructuur gebouwd.
Mexicaanse militairen zetten een verlaten ranch af in de staat Nayarit, waar vorige maand menselijke resten werden gevonden.
Op het snijvlak van geld en macht ligt corruptie op de loer, zo weet iedere Mexicaan. Dat zelfs de strijdkrachten niet wars zijn van samenwerking met criminele organisaties, bleek eerder dit jaar uit een groot schandaal rond de smokkel van brandstof aan de Amerikaanse grens. Aan dit type smokkel, huachicol genoemd in Mexico, worden miljarden verdiend door bendes. Olie afkomstig uit de VS wordt ingevoerd als goedkope smeerolie om belasting te ontduiken.
Enkele admiralen van de marine bleken betrokken en werden opgepakt. Dat is een zeldzaamheid in het land waar militairen vrijwel nooit vervolgd worden door civiele rechtbanken. Soms worden ze berecht door militaire tribunalen, die vooral disciplinaire maatregelen opleggen.
Een heel andere zaak toont voor veel Mexicanen de onaantastbaarheid van het leger: de verdwijning van 43 studenten uit het plaatsje Ayotzinapa die op weg waren naar een betoging, in 2014. Meer dan tien jaar later is, ondanks internationaal onderzoek, nog steeds niet duidelijk wat er gebeurd is. Internationale experts en familie van de slachtoffers wijzen op de zeer waarschijnlijke betrokkenheid van militairen uit de staat Guerrero, die de studenten mogelijk hebben gedood op hun kazerne bij Iguala.
In september hielden nabestaanden van de 43 vermiste studenten uit Ayotzinapa een protestbijeenkomst in Mexico-Stad. De studenten verdwenen in 2014 toen ze op weg waren naar een demonstratie, en vermoed wordt dat ze door het leger zijn ontvoerd en vermoord.
Het leger weigert onderzoekers toegang te geven tot deze kazerne, en president Sheinbaum zei eerder geen militaire documenten over de zaak meer vrij te willen geven. „Ik ben ervan overtuigd dat het leger een belangrijke rol heeft gespeeld in de dood en verdwijning van de 43 uit Ayotzinapa”, zegt Saucedo. „Maar door de steun die het leger biedt aan de regering is het politiek onhaalbaar voor Sheinbaum om ze te laten vervolgen. Ze zijn te machtig geworden”.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie