Een groep Palestijnen die naar Nederland mag komen hoopt via de rechter af te dwingen dat het ministerie van Buitenlandse Zaken ze helpt met het vertrek uit Gaza. Het ministerie heeft die hulp na afgelopen zomer weer gestaakt. ‘Nederland heeft de sleutel in handen.’
Jeroen Visser is verslaggever van de Volkskrant.
Het is stil in de Haagse rechtbank donderdag als Hamza Hassouna zijn verhaal doet. De Palestijn, die al elf jaar in Nederland woont, vertelt dat zijn 27-jarige broer drie weken geleden dodelijk is getroffen bij een Israëlische aanval. ‘Hij was op weg naar de noodtent van mijn ouders voor de verjaardag van mijn moeder. Hij was speciaal gekomen omdat het de laatste keer kon zijn voor hun vertrek naar Nederland.’
Hassouna worstelt met het verlies, en met het idee dat het ook anders had kunnen lopen. Zijn ouders en 3-jarige zusje hadden in februari van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) bericht gekregen dat er een machtiging tot voorlopig verblijf (mvv) voor ze klaar lag in de Jordaanse hoofdstad Amman. Met die machtiging mochten ze naar Nederland komen.
‘Maar door de situatie konden zij Gaza niet verlaten’, zegt Hassouna geëmotioneerd. ‘Het is niet eerlijk dat wij grote hoop hadden gekregen door de mvv-belofte, maar dat de Nederlandse staat niet zijn best doet om ons te helpen.’
Het persoonlijke relaas van de Gazaan uit Den Bosch, waar hij als zzp’er in de horeca werkt, staat in groot contrast met de juridische strijd die daarvoor heeft plaatsgevonden. Het betreft een kort geding tegen de Nederlandse staat dat draait om de vraag of Nederland Palestijnen met zicht op een mvv moet helpen om Gaza te verlaten. De stroom aan toehoorders is zo groot dat de rechtbank een tweede zaal opent met een videoverbinding. Achterin de hoofdzaal vertaalt een tolk de zitting voor de vele toehoorders van Palestijnse komaf.
Het gaat in deze zaak om een groep van zeventien Gazanen. Onder hen zijn familieleden van Gazanen die al in Nederland zijn, zoals Hassouna, maar ook een ICT’er die een baan heeft gekregen in de digitale beveiliging bij dagblad Trouw. De groep telt ook een hartpatiënt die een operatie nodig heeft, en studenten die al een plek hebben op een Nederlandse universiteit. Zij hebben allemaal van de IND een brief gekregen dat ze in Amman hun papieren kunnen komen halen.
Alleen: daarvoor zijn ze afhankelijk van Nederland. Vertrekken uit het afgesloten Gaza kan alleen wanneer Nederland aan Israël aangeeft dat de visumhouders welkom zijn. Hulporganisaties kunnen de groep vervolgens naar de grens brengen, waarna Nederland helpt met de voortzetting van de reis en het consulaire proces. Tijdens de zitting ruziën de advocaten hoeveel moeite dit Nederland precies kost.
Zeker is dat het in het afgelopen jaar al tientallen keren is gebeurd. Eind 2025 kwamen bijvoorbeeld zeven Gazaanse studenten met hulp van het ministerie van Buitenlandse Zaken naar Nederland. Daarna staakte het ministerie de hulp weer.
Na een tussentijdse uitspraak van de rechter mochten afgelopen zomer nog eens 42 studenten en kennismigranten komen. Daarna stokte de hulp wederom. Donderdag probeerden de Gazanen en betrokken Nederlandse partijen, zoals de Radboud Universiteit, de hulp via een kort geding weer op gang te brengen.
Volgens de advocaat van de groep zijn de belangen van de Gazanen ‘levensgroot’. ‘Blijven zij daar, met het risico dat de genocide met zich meebrengt, of kunnnen ze zich bij hun familie voegen of hier studeren?’ Nederland heeft volgens haar ‘de sleutel in handen’ en kan met ‘een beperkte inspanning’ de Gazanen helpen.
De landsadvocaat betwist dit. Volgens haar komt er veel kijken bij het faciliteren van de uitreis van de Gazanen: diplomatieke inzet en bemiddeling met Jordanië en Israël, het invliegen van consulaire medewerkers en diplomatieke hulp bij de reis naar Amman.
Daarnaast geeft Nederland volgens haar in principe nooit consulaire bijstand aan derdelanders die een mvv-brief hebben gekregen. Dat de omstandigheden moeilijk zijn in Gaza, is geen argument. ‘In landen als Somalië of Soedan is het vast ook moeilijk om naar de consulaire post te komen.’
Toch is het opmerkelijk dat Nederland eind 2025 korte tijd vrijwillig een andere afweging maakte. ‘Wat maakt het nu anders?’, wil de rechter weten. ‘Ging het toen om een ander type mensen? Lijkt me niet eigenlijk.’
De landsadvocaat noemt de situatie van destijds ‘uitzonderlijk’, omdat de Nederlandse consulaire bijstand voor Gaza toen nog in ‘crisismodus’ zat. ‘We hielpen toen ook Nederlanders, mensen met een verblijfsvergunning en vanaf december 2025 ook mvv’ers met perspectief op gezinshereniging. De staat maakte toen simpelweg een andere keuze.’
Bij dat oordeel speelden verschillende dingen mee, zoals de oorlogssituatie en de inschatting van de risico’s voor ambtenaren. ‘We hebben toen tijdelijk afwijkend gehandeld. Dat is een keuze binnen het buitenlands beleid en er is grote ruimte om die afweging te maken.’
De rechter worstelt ermee, aangezien de uitspraak verstrekkende gevolgen kan hebben voor Gazanen die in de toekomst naar Nederland zouden mogen komen. ‘Het is geen makkelijke beslissing’, verzucht ze.
Hassouna is er na afloop niet gerust op. ‘Ik heb geen verstand van politiek, maar ik heb vandaag veel gehoord dat niet klopt, zoals bijvoorbeeld dat er veel Palestijnen in Nederland zouden wachten op gezinshereniging. Dat valt echt wel mee.’
De rechter doet op 27 november uitspraak.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant