Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Wie woensdagochtend gespannen over de Amerikaanse verkiezingen wakker werd, kon direct opgelucht adem halen. Al voor zonsopkomst was duidelijk dat er een grote Democratische golf over de VS was gespoeld. De Democraten wonnen de Senaat en kunnen volgens prognoses zelfs de grootste meerderheid in het Huis behalen van deze eeuw. Positief is ook dat de macht van het grote geld op veel plekken is gebroken: de ijzeren wet dat de campagne met de grootste donaties ook de verkiezingen wint, ging in onder meer Texas en Michigan niet op. De uitslag is zelfs ‘too big to rig’: te overtuigend om complottheorieën over stemfraude wortel te laten schieten. Geruststellend is ook dat de verkiezingsdag rustig verliep, zonder de gevreesde inmenging van bijvoorbeeld migratiedienst ICE, en dat Republikeinen hun nederlaag erkenden.
Dat is reden voor grote opwinding en opluchting. De Verenigde Staten en de wereld waren slechter af geweest met een Republikeinse overwinning. De uitslag toont na Hongarije, Polen en Servië ook wederom dat wannabe autocraten zich niet onaantastbaar kunnen wanen. Ook na twee jaar trumpistisch vandalisme heeft de fragiele Amerikaanse democratie stand gehouden.
Tegelijkertijd loert het gevaar dat democraten – met een kleine en grote ‘d’ – zelfgenoegzaam worden in hun gevecht tegen het ontluikende autoritarisme. Allereerst omdat midterms altijd ook opkomstverkiezingen zijn. In districten die de Democratische presidentskandidaat Kamala Harris twee jaar geleden overtuigend won kwamen kiezers nu veel massaler op dan bij de tussentijdse verkiezing van 2022. In Trump-gezinde districten was de toename van de opkomst veel beperkter. Deze uitslag is in eerste instantie dan ook vooral een afrekening van boze kiezers met een impopulaire zittende president die het dagelijks leven duurder heeft gemaakt, een dynamiek die midterms al zeker twee decennia definieert.
Trump staat in 2028 niet op het stembiljet. En deze overwinning biedt voor Democraten niet één antwoord op hoe ze dan zijn politieke nakomelingen kunnen verslaan. Op sommige plekken, die vaak twee jaar geleden nog op Trump stemden, wonnen populistische Democraten uit de school van Bernie Sanders. Maar elders wonnen juist gematigdere kandidaten. Het was knap dat Democraten ondanks die ideologische diversiteit de rijen sloten, maar voor 2028 biedt dat weinig soelaas: dan moet de hele achterban zich immers achter één kandidaat scharen. Als politiek instituut is de Democratische partij volgens peilingen bovendien nog impopulairder dan Trump.
Een andere reden om waakzaam te blijven is dat de Amerikaanse democratie met deze uitslag niet gered is. De Democratische meerderheid zal zelf weinig kunnen uitrichten zonder samenwerking met Trump, die hun wetten kan vetoën. Maar het moet ook blijken in welke mate een Democratisch Congres Trumps beleid kan blokkeren, ook wanneer dat beleid ongrondwettelijk is.
Een grote zwakte in het Amerikaanse systeem is dat de grenzen van de presidentiële macht onvoldoende zijn vastgelegd. Trump interpreteert dit alsof die macht onbeperkt is, en kreeg daarin in 2024 steun van het Hooggerechtshof. Hij liet zich al niet kooien door het Congres, dat hij om toestemming had moeten vragen voor de oorlog in Iran, en soms ook niet door rechters, die zijn beleid op tal van momenten afkeurden. Het moet blijken welke weerstand politieke en rechtstatelijke instituties kunnen bieden als Trump zijn gang blijft gaan. Maar dinsdag bleek ook: zijn grip op de Amerikaanse democratie is níet onbegrensd.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie