Pieter Pauw | universitair hoofddocent TU Eindhoven Na een extreem hete en droge zomer stelt het kabinet extra klimaatbeleid vooralsnog uit. Hoeveel kost ons die politieke aarzeling bij klimaat? Pauw blikt vooruit naar de VN-klimaattop in Antalya, die volgende week begint. „De EU verliest haar geloofwaardigheid.”
Klimaatmars in de herfst van dit jaar in Amsterdam.
Ook na een zomer vol hitterecords blijft de Tweede Kamer diep verdeeld over klimaat, bleek deze week tijdens de begrotingsbehandeling van het ministerie van Klimaat en Groene Groei. PRO en JA21 lieten hun begrotingssteun afhangen van ofwel méér of minder klimaatambitie van het kabinet. Door geopolitieke onrust, netcongestie en zorgen over het concurrentievermogen van de Nederlandse economie twijfelen partijen openlijk over (het tempo van) de klimaattransitie.
Inmiddels schiet – al drie jaar op rij – het Nederlandse klimaatbeleid weinig op. Die straffe conclusie trok het Planbureau voor de Leefomgeving in september. Het kabinet-Jetten zet met geld voor belangrijke verduurzamingssubsidies een goede stap, maar schiet nog tekort om de eigen klimaatdoelen te halen. Ook dreigt de internationale afspraak uit het Klimaatakkoord van Parijs om de opwarming van de aarde tot 1.5 graad te beperken „buiten bereik” te raken, schreef het Planbureau.
Maar nieuwe klimaatplannen uit Den Haag laten even op zich wachten. Het kabinet heeft afgesproken in 2027 met mogelijke maatregelen te komen en de minderheidscoalitie ligt recent vooral met zichzelf overhoop. Coalitiepartijen CDA, D66 en VVD kijken bovendien verschillend naar de noodzaak voor extra klimaatplannen.
Nederland staat daar niet alleen in. Ook bij de internationale klimaattop COP31, volgende week in het Turkse Antalya, wordt een patstelling verwacht. Het lijkt erom te gaan spannen of landen het eens kunnen worden over afspraken om het gebruik van fossiele brandstoffen te beperken.
Wat kost Nederland, en de rest van de wereld, de huidige aarzelingen over de juiste klimaatkoers? Pieter Pauw, universitair hoofddocent klimaatfinanciering aan de TU Eindhoven en co-auteur van het jaarlijkse VN-rapport over de kosten van klimaatadaptatie, ziet hoe klimaatverandering sneller komt en heviger is dan gedacht. „Het gaat niet om veranderende gemiddelden, maar om extreem weer. Plotselinge droogte én hitte.”, zegt Pauw. Dáárop is het lastig voorbereiden.
„Ik ben me rot geschrokken. Droogte, bliksemrecords, tienduizenden hitteslachtoffers. De scheepvaart over de Rijn en Maas die door droogte sterk werd gehinderd. Dit is precies waar klimaatwetenschappers altijd al voor waarschuwden op de lange termijn. Maar klimaatverandering gebeurt nu al. De Nederlandse politiek besteedde alleen weinig aandacht aan het extreme weer.”
„Ik weet het niet precies. In de Miljoenennota lees ik dat klimaatschade om een grotere overheid vraagt. Dat laatste willen we niet, dus we moeten klimaatverandering voorkomen. Ik dacht: als de regering dit frame gebruikt, heb je nog niet door waar de kosten van klimaatverandering werkelijk liggen.”
„Ook bij burgers en bedrijven. Overstromingsrisico bijvoorbeeld heeft een negatieve invloed op de waarde van je huis. Droogte zorgt weer voor funderingsschade. En voor lagere oogsten en voedselprijsinflatie, denk aan koffie en olijfolie. Boeren in Zuid-Duitsland verkochten deze zomer hun koeien; die zagen aankomen dat ze niet genoeg veevoer in de winter zouden hebben. Dit soort ontwikkelingen verstoort de voedselproductie.”
Pieter Pauw.
„Veel, maar er is vooral anekdotisch bewijs. Deze klimaatzomer kostte Nederland 9 miljard euro aan verlaagde arbeidsproductiviteit, want bij hoge temperaturen wordt minder hard gewerkt. En de overstromingsschade in Zuid-Limburg in 2021 bijvoorbeeld kostte zo’n 430 miljoen euro. Het Planbureau voor de Leefomgeving schat dat Nederland 100 miljoen euro per jaar kwijt is aan medische zorg door luchtvervuiling, allergieën en toegenomen UV-straling. Maar we hebben geen totaalcijfers.”
„Klopt. Er zijn directe en indirecte kosten die bij veel verschillende partijen terechtkomen. Huizenbezitters zitten met funderingsschade, supermarkten betalen hoge prijzen voor hun voedsel en bereken die door. De overheid is meer geld kwijt aan Rijkswaterstaat aan infrastructuur, zoals brugonderhoud bij lage waterstanden. Sowieso kennen we de kosten van laag water niet goed. Het begint met minder scheepvaart, maar uiteindelijk krijgen fabrieken hun leveringen niet meer en produceren ze minder.”
„Ja, de echte omvang wordt niet duidelijk en we merken niet dat veel schade op klimaatverandering is terug te leiden. Klimaatschade is een soort sluipmoordenaar. Je hebt het pas door als het te laat is.”
„Opeenvolgende kabinetten passen vooral op de winkel, maar waar moeten we over dertig jaar zijn? En het beleid is kronkelig. De overheid stimuleert elektrisch rijden én verlaagt de brandstofaccijns. Dat is inefficiënt, duur voor de belastingbetaler en ondermijnt het draagvlak voor klimaatbeleid. Uit de Miljoenennota bleek dit jaar bijvoorbeeld dat de fossiele subsidies [gemiste overheidsinkomsten door belastingvoordelen van olie, kolen en gas] nog 30 miljard euro zijn. Zo blijf je elf jaar na het Akkoord van Parijs fossiele consumptie stimuleren.”
Het kabinet Rutte-IV richtte een Klimaatfonds van 35 miljard euro op om structurele verduurzamingsmaatregelen te financieren. Daar zijn veel klimaatplannen mee betaald, maar regeringen gebruikten het fonds ook om compensaties voor energiekosten mee te betalen. De overgebleven 13 miljard euro is gereserveerd voor kernenergie, voor andere plannen is geen geld meer.
„Een Klimaatfonds geeft de zekerheid dat er op lange termijn geld is om iets tegen klimaatverandering te doen. Het risico is alleen dat er een greep uit wordt gedaan, zoals in de afgelopen jaren. Je moet misbruik van zo’n fonds zien te voorkomen, dat is slecht voor het vertrouwen.”
„De druk is groot nu duidelijk is dat de 1,5 graad opwarming van de aarde overschreden wordt. Door het wegvallen van de VS en conflicten in Oekraïne, Palestina en Iran is minder eenheid dan een paar jaar geleden. Landen zoals Saudi-Arabië voelen zich vrijer om onderhandelingen te frustreren. Het zal heel moeilijk worden.”
„Het alternatief is helemaal geen internationale afspraken over klimaat. In het huidige geopolitieke landschap maakt de Amerikaanse president Donald Trump de schouders breed en zegt: hoe machtiger je bent, hoe meer rechten je hebt. Dan hebben kleine eilandstaten of de zuidelijke landen in Afrika, die het meest geraakt worden door klimaatverandering, geen stem meer. De rijkste 0,1 procent van de mensheid stoot nu evenveel uit als de armste 3.5 miljard. Absurd. Dat laat zien hoe belangrijk het is dat je een forum hebt waar alle landen aan tafel kunnen zitten.”
„Je verliest geloofwaardigheid. De EU noemt zich altijd voorloper en wil partner zijn van landen die het meest geraakt worden door klimaatverandering. Dat wordt zo steeds lastiger. En vertrouwen is alles bij deze onderhandelingen. Je kunt zonder vertrouwen niet tot een akkoord komen.”
„Het is een gemiste kans dat Nederland geen einddoel stelt. Nederland kan weinig doen aan de mondiale CO2-uitstoot, maar wel andere landen inspireren meer te doen. Met een gedetailleerde routekaart kun je een voorbeeld zijn. Frankrijk komt wel met een streefjaar.”
„Nou, Ethiopië bijvoorbeeld. In 2024 kwam Ethiopië met een verbod op de import van fossiele auto’s, omdat al die auto’s en brandstoffen enorm veel geld kosten. De regering besloot over te stappen op elektrische auto’s. Oplaadpunten poppen overal in het land op en mensen stappen over. Ethiopië hoort nu bij de koplopers van elektrisch rijden en heeft in twee jaar tijd even even groot aandeel elektrische auto’s rondrijden als in Nederland.”
„Het Verenigd Koninkrijk bijvoorbeeld. Dat land wil over tien jaar minstens 81 procent minder CO2 uitstoten dan in 1990. Van zo’n ambitie sta je met je oren te klapperen. En Duitsland stoot inmiddels evenveel emissies uit als in 1960. Zelfs in de VS gaat 60 procent van de investeringen in energie naar hernieuwbaar. Als de rest van de wereld overstapt en hernieuwbaar steeds goedkoper wordt, geloof ik niet dat een Amerikaanse president dit kan tegenhouden.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie