Verenigde Staten In veel landen woeden er cultuuroorlogen zonder dat we ons daar echt van bewust zijn. In deze rubriek staat elke maand een object centraal dat symbool staat voor de cultuuroorlog in een land. Deze keer: de cowboyhoed in de Verenigde Staten.
De cowboyhoed dankt haar bestaan aan tuberculose. Het was John Stetson, zoon van een hoedenmaker, die besloot de wereld te verkennen nadat bij hem tbc was vastgesteld. Hij zette ter bescherming een soort omgekeerde pan met brede rand op zijn hoofd. Tijdens zijn tocht naar het westen van de Verenigde Staten ontmoette hij in Colorado mannen die op zoek waren naar goudklompjes. De bolhoedjes die zij droegen, waren volgens Stetson voor verbetering vatbaar en rond 1865 ontwierp hij de klassieke cowboyhoed.
Stel dat het bij de bolhoed was gebleven, die later mede dankzij Charlie Chaplin een komisch imago kreeg, hoe zou het dan zijn gelopen met de ‘cowboy’? Pioniers met een bolhoed hebben een andere uitstraling en vaandeldragers van weleer – John Wayne, Clint Eastwood en Buffalo Bill – zouden er niet zijn geweest. Een western zonder cowboyhoed is geen western. Amerikaanse MAGA-aanhangers, reizigers buiten de steden en veel countrymuzikanten zijn er nog altijd dol op.
Binnen de countrymuziek waren er ook muzikanten die zich juist met de cowboyhoed niet een traditionele hoek in lieten drukken. In de jaren zeventig was er de ‘outlaw country’, waarvan Johnny Cash niet de eerste maar wel de bekendste vertegenwoordiger was: een rebel die de kant van de gedetineerden koos toen hij in de gevangenis optrad. Van recenter tijd is Margo Price, een zangeres met cowboyhoed en in cowboylaarzen. Ze is niet bang om voor een Amerikaanse vlag te poseren, maar trad ook op bij talkshowhost Jimmy Kimmel na Trumps poging tot cancelen. Daar zong ze ‘Don’t Let the Bastards Get You Down’, voor de gelegenheid werd de tekst: ‘Don’t Let the Fascists Get You Down’.
Clint Eastwood in ‘The Good, the Bad and the Ugly’.
Margo Price tijdens een optreden in Texas, november 2025.
Lang stond de cowboyhoed-man symbool voor het ouderwetse, witte Amerika, die zich het land toe-eigent. „Ik stam voor een deel uit de jaren vijftig en alles wat uit de VS kwam was fantastisch. Ik was als kind groot fan van de Lone Ranger”, vertelt schrijver en programmamaker Roel Bentz van den Berg (1949). „Die Lone Ranger, die voor het eerst in 1933 in een radioprogramma voorkwam, was een soort eenzame kruisridder die tegen het kwaad vocht. In Nederland heette hij ‘De Onbekende Stille’. Hij droeg een witte cowboyhoed, en dat was goed. Mannen met een witte hoed vochten voor het goede, tegen mannen met zwarte hoeden.”
De cowboy stond in verhalen, muziek en films vanaf het begin voor vrijheid, dominantie en strijd, ongeacht of dat was om land te krijgen of om ‘outcast’ te verjagen. Wat Bentz van den Berg betreft zie je die dominantie ook bij politici: „Ze stralen er meer gezag mee uit. Als je wil laten zien dat je een echte Amerikaan of patriot bent, zet je zo’n hoed op.”
De cowboy blijft geliefd, zei ook Ronald Reagan in 1981: „De mannen en vrouwen van het Old West mogen dan niet altijd zo strak zijn geweest als Hollywood ze soms doet voorkomen, ze straalden wel een zekere integriteit uit als je terugkijkt naar de geschiedenis.” Volgens de Reagan Foundation was de oud-president vereerd wanneer hij als cowboy werd gezien. Hij gaf voormalig Sovjetleider Michail Gorbatsjov een witte cowboyhoed cadeau toen hij Reagan opzocht op zijn ranch in 1992. „Daarmee straalde je uit dat Gorbatsjov overruled was, don’t mess with the US”, aldus Bentz van den Berg. Meerdere Amerikaanse presidenten droegen graag cowboyhoeden, zoals vader en zoon Bush, die zich presenteerden als Texaanse cowboys. President Bush jr. bezigde ook graag de taal die daarbij paste: Saddam Hussein was een ‘outlaw’, Osama Bin Laden wilde hij dead or alive.
President Ronald Reagan en Michail Gorbatsjov in 1992.
George W. Bush tijdens een bijeenkomst in Denver, 2002.
Ook J.R., de corrupte oliemagnaat uit de populaire jarentachtigsoap Dallas droeg een hoed. „Daarmee gaf hij aan: ik ben de baas. Hij was een slechterik, maar wel een die bewonderd werd. Die serie werd algemeen cultuurgoed en draaide vooral om JR”, vertelt Bentz van den Berg.
De iconografie veranderde de afgelopen decennia meermaals. Stanley Kubricks satirische anti-oorlogsfilm Dr. Strangelove (1964) eindigt met de vernietiging van de aarde terwijl een Amerikaanse piloot op de atoombom zit. Hij zwaait vrolijk met zijn cowboyhoed als de bom op Rusland valt. Op de achtergrond klinkt Vera Lynss ‘We’ll Meet Again’. Kubrick ridiculiseerde waar de cowboyhoed voor staat.
Een heel andere boodschap wordt er afgegeven door de verteller uit de film The Big Lebowski (1998). Na het verhaal over de wederwaardigheden van de geestige anti-held zit de verteller met witte cowboyhoed, grote snor en zwaar Texaans accent aan de bar van het bowlingcentrum en herhaalt het antwoord van de Dude op de vraag hoe hij er steeds in slaagt het hoofd boven water te houden: „The Dude abides.” (De Dude houdt stand.) „Daar zouden we allemaal troost uit moeten kunnen putten”, zegt Bentz van den Berg hem na.
Nog steeds heeft de cowboyhoed twee gezichten. Aan de ene kant is er Yellowstone, de populaire neo-western over de maffiose rancher John Dutton die het gevoel heeft dat er „een oorlog gaande is tegen zijn manier van leven”. Hij rijdt met cowboyhoed op zijn paard, om zo zijn authenticiteit als nuchtere, hardwerkende man te accentueren. Aan de andere kant staat popicoon Beyoncé, die in haar countryhit ‘Texas Hold ’Em’ een cowboyhoed draagt. Bentz van den Berg: „Ze maakte van de cowboyhoed niet alleen een mode-item, maar heeft die ook onschuldig gemaakt. De cowboyhoed is nu van iedereen, en zo is de hoed als machtssymbool een object van troost en mode geworden.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie