Verkiezingen VS Onvrede over dure diesel, de slepende Iran-oorlog, invoerheffingen en corruptie drukken de Republikeinen van president Donald Trump zelfs in de staat Iowa in het defensief. Ook de hoge mate van kanker in de landbouwstaat kan de uitkomst van de verkiezingen bepalen.
Een afwateringssloot, nabij het plaatsje Hampton in Iowa. In deze staat neemt het aantal kankerdiagnoses al jaren verontrustend toe.
Achteraf gezien begonnen Clara Cirks’ symptomen toen ze 29 was. Eerst kreeg ze rugpijn die maar niet over ging. Toen de knobbel in haar borst, het opgeblazen gevoel in haar buik, duizeligheid en kortademigheid. „Op een gegeven moment had ik overal in mijn appartement barkrukken staan omdat ik alleen zittend mijn make-up kon doen of de boodschappen kon uitpakken. Ik moest me vasthouden om naar de badkamer te lopen.”
Haar klachten werden een jaar lang niet serieus genomen. Tot ze begin 2025 op de spoedeisende hulp belandde en, na onmiddellijke scans, de verpletterende diagnose klonk: longkanker, uitgezaaid naar haar botten, borst, eierstokken, lymfeklieren en hersenen.
Chris Henning kreeg als derde van haar zes zussen borstkanker, zonder dat daar in de familie genetische aanleg voor is. Een nichtje heeft het ook.
Susan Voss was 50 toen het haar huisarts opviel hoe gezwollen haar buik was. Het bleek een zeldzame vorm van leverkanker. Inmiddels lijdt haar man Dan Voss aan ongeneeslijke lymfeklierkanker.
Een variant daarvan beheerst ook het leven van Reg Morton. „De meeste mensen hebben er nog nooit van gehoord, maar in deze gemeenschap, is het overal”, zegt hij op zijn boerderij. Hij wijst naar buiten. „Die buurvrouw is net dood. Die buurman heeft kanker. Ten zuiden van hier wel vier buren. Ik wil het niet allemaal toeschrijven aan landbouwchemicaliën, maar we kunnen er ook niet omheen.”
Het enige wat deze patiënten, naast kanker, gemeen hebben is dat ze zijn opgegroeid op het platteland van Iowa. In die agrarische staat midden in de VS neemt het aantal kankerdiagnoses sinds 2013 schrikbarend toe, geheel tegen de landelijke trend dat de ziekte minder vaak voorkomt. Naast ongezonde gewoonten als roken en slecht eten, blootstelling aan het radioactieve edelgas radon en erfelijkheid, is er steeds meer bewijs dat chemicaliën die in hoge mate in de landbouw voorkomen kanker veroorzaken: pesticides, mestnitraat en PFAS. Politici op landelijk en statelijk niveau reguleren die stoffen nauwelijks en handhaven nog minder.
In Iowa raakt de ‘kankercrisis’ niet alleen de gezondheid van bewoners, maar ook hun identiteit. „Door ons uit te spreken tegen hoe hier geboerd wordt, te pleiten voor een verbod op sommige bestrijdingsmiddelen en megastallen, vallen we onze eigen manier van leven aan”, zegt Henning (79), terwijl ze in haar auto een rondleiding geeft langs de lappendeken akkertjes die zij bezit: 130 hectare in totaal. Op andere dagen deze maand rijdt ze op een knalrode maaidorser over haar mais- en sojavelden.
Geen Amerikaanse staat produceert meer maïs, varkensvlees en eieren dan Iowa. Sojabonen en vleeskoeien zijn er ook in overvloed. In dit oogst- én verkiezingseizoen is Iowa van oost tot west en van noord tot zuid aan het maaien, dorsen en hooien. Langs de kaarsrechte wegen door net niet vlakke velden zijn kleine tractoren en gigantische landbouwmachines bezig de sojabonen en maïs binnen te halen. Vrachtwagens rijden af en aan bij graansilo’s, waar bonen en korrels tot veevoer verwerkt zullen worden. Megastallen zijn te zien en te ruiken, maar hun bedrijvigheid wordt aan het oog onttrokken.
Naast dieselprijzen, importheffingen en verdere economische onzekerheid – en de daarmee samenhangende impopulariteit van president Donald Trump – kan kanker hier de uitkomst van de midterms en de machtsverhouding in Washington bepalen. Lokale media staan sinds een jaar vol met persoonlijke verhalen en angstaanjagende statistieken.
Geen politieke kandidaat kan deze campagne om kanker heen. „Is ons drinkwater veilig?”, „Waarom worden zoveel jongeren ziek?”, wordt hen in elk zaaltje, interview en debat gevraagd. De meesten, zowel Republikeinen als Democraten, lopen op hun tenen als ze erover praten. Niemand wil boerenkiezers de schuld geven. De macht van Big Ag, de multinationale, industriële landbouwbedrijven, pesticidefabrikanten en machinebouwers, met hun lobbyisten en campagnedonaties, moet ook niet onderschat worden. Die is vooral verbonden aan de Republikeinse Partij en heeft strengere voorwaarden aan giftige stoffen in Iowa onder hun bewind kunnen tegenhouden.
Reg Morton bij zijn woning in de buurt van Hampton. Hij lijdt aan een vorm van lymfeklierkanker.
Reg Morton legt op zijn keukentafel zijn medicijnen klaar die hij iedere dag moet slikken.
Iowa was lang een ‘paarse’ staat, die zowel door Republikeinen (rood)als Democraten (blauw) werd bestuurd en in Washington vertegenwoordigd. Na twee keer met flinke marges Barack Obama tot president te hebben verkozen, stemden kiezers alle drie de keren dat hij meedeed massaal op Donald Trump en andere Republikeinse politici.
Iowa leek voor Democraten verloren, net als veel andere plattelandsstaten in het Middenwesten. Maar peilingen geven aan dat de verkiezingen van 3 november voor het Congres en gouverneur razend spannend zijn. Alles wat Trump elders wordt verweten, geldt ook hier: de oorlog in Iran, handelsoorlogen, corruptie, Jeffrey Epstein. Bovendien klinkt verontwaardiging over zijn beslissing om, met instemming van het Hooggerechtshof, de fabrikanten van bestrijdingsmiddelen te vrijwaren van civielrechtelijke claims. Het milieuagentschap EPA heeft hij uitgekleed. Juist in de meest rurale delen van Iowa, waar onkruidverdelger glyfosaat veel wordt gebruikt, komt aanzienlijk meer non-Hodgkin lymfoom voor.
Reg Morton (73) heeft een variant daarvan waarbij zijn witte bloedlichamen zijn huid van binnenuit aanvallen. De kanker is met chemokuren en immuuntherapie niet genezen, maar zijn waarden zijn nu goed. Wat niet overging: de permanente jeuk en de blaren. Hij houdt zijn hoofd kaal om er zalfjes op te kunnen smeren en heeft overal in zijn huis, en in zijn auto, borstels liggen waarmee hij de gekmakende kriebel kan verlichten. „Tot bloedens toe.” Op zijn kleine keukentafel staat het assortiment aan medicijnen uitgestald dat hij elke dag moet slikken.
Binnen in de oude boerderij waar Reg Morton met zijn vrouw Jane woont. Op zijn linkerarm een bloeduitstorting.
Morton groeide op in Hampton, in het noorden van de staat, en is ondanks een reizend bestaan als bouwer van boerderijen en megastallen, altijd onderdeel van de lokale gemeenschap gebleven. De oude boerderij waar hij woont, ziet er met glas-in-lood en bloemetjesbehang uit alsof de tijd heeft stilgestaan. Hij trok hier veertig jaar geleden in, met zijn vrouw Jane en hun drie nu volwassen dochters, bij een vriend die hij verzorgde terwijl die aan kanker overleed.
Over kanker praten, laat staan het aan de sector of aan politieke besluitvorming verbinden, is hier taboe. „Ik drink elke week koffie met de boeren in de omgeving, ze weten allemaal dondersgoed wat er aan de hand is, maar ze negeren het.”
„In de agribusiness”, zegt hij, „gaat zoveel geld om. De grote jongens, dat zijn miljoenenbedrijven met grote schulden. Daardoor is het nog veel moeilijker om van chemicaliën af te kicken dan van roken.” Uit onvrede met de politiek in het algemeen en de staatsschuld in het bijzonder, stemde Morton in 2016 op Trump. Daarna nooit meer. Dit keer hebben Democraten zijn stem, al heeft er weinig vertrouwen in dat zij de agrosector werkelijk aan zullen pakken.
Reg en Jane Morton bij hun woning. Reg trok hier in bij een vriend die overleed aan kanker.
Verder ten oosten, op de boerderij in Palo die Dan Voss (71) nog altijd runt met zijn zoon, is het binnenhalen van de soja en maïs in volle gang. De familie doet dat hier sinds 1867, nu op bijna 250 hectare. De goede oogst van dit jaar compenseert de hogere kosten voor met name diesel enigszins, zegt hij, al drukt die ook de prijs die ze per kilo voor hun graan en bonen krijgen.
Hij kan weer iets meer doen op de boerderij sinds zijn lymfklierkanker onderdrukt is, maar zijn handen zien eruit alsof hij reuma heeft. Zijn fijne motoriek is beperkt door de kramp. Susan Voss (64) heeft zoals elke ochtend de veters van zijn witte sportschoenen moeten strikken. Zij is daadwerkelijk ‘schoon’ van de leverkanker, die in 2012 werd vastgesteld, maar elk hardnekkig pijntje doet de angst oplaaien dat er weer iets mis is. „Je lever filtert alles. Aangezien ik niet drink, overgewicht of diabetes heb, moet iets in de omgeving me ziek gemaakt hebben. Het water, ons eten, iets in de lucht? Het niet weten, maakt het zo beangstigend”, zegt zij.
Voss probeert, net zoals Chris Henning, duurzamer te boeren. Mede uit religieuze overtuiging: om het land niet uit te putten. Het helpt niet, zegt hij, dat het „een wij-tegen-zij-verhaal is geworden”. Linksere mensen in de steden, die zich zorgen maken om hun water, lucht en voedsel, hebben volgens hem niet genoeg begrip voor de economische situatie van veel rechtsere boeren. „Terwijl kanker partijloos is.”
De afgelopen verkiezingen stemde hij op kansloze kandidaten die niet bij de Democraten of Republikeinen horen, uit weerzin tegen Trump. Hij zette zich tijdens de Republikeinse voorverkiezingen in 2024 in voor Trumps uitdager Nikki Haley. Dit keer hebben Democraten zijn stem.
Henning, eeuwig Democraat, ziet juist kansen nu mensen in de steden en voorsteden zich zijn gaan opwinden over kanker. „Zij hebben door dat het water dat ze drinken gevaarlijk is en dat de bron daarvan hier ligt.” Ze wijst naar de Raccoon, de rivier die langs haar land loopt voordat die honderd kilometer verderop Iowa’s hoofdstad Des Moines van water voorziet.
Een grindweg strekt zich uit langs de woning van Reg Morton.
Vlak bij die stad is Clara Cirks (31) bij haar vader ingetrokken nadat haar kanker eindelijk werd vastgesteld en behandeld. Ze ziet er, met donker haar van een paar centimeter en een heldere blik, een stuk beter uit dan de foto’s van haar kale en opgezwollen gezicht toen ze zes chemokuren, bestraling, meerdere operaties en immuuntherapie onderging. Haar zorgen zijn niet voorbij. „Ik denk niet meer dat ik doodga aan kanker, maar hoe ik ermee kan leven.” En aan de ziekenhuisrekeningen die ze nog moet betalen.
Toen ze vorig jaar op de spoedeisende hulp terechtkwam, was ze als freelance grafisch ontwerper onverzekerd. Omdat ze niet kon werken, kreeg ze daarna recht op de publieke zorgverzekering Medicaid. „Daar ben ik in januari weer uitgegooid omdat ik te veel bijverdiende om in de bijstand te zitten.” In totaal denkt ze wel honderdduizend dollar uit eigen zak te hebben gespendeerd of nog te moeten aflossen. Ook haar toekomstige, chronische zorg moet ze deels zelf betalen. Het gebrek aan collectieve of betaalbare zorgverzekering voor de middenklasse is een politiek thema waar Democraten ook deze verkiezingen campagne mee voeren.
Over politiek praat Cirks liever niet. „Dat is onbeleefd waar ik vandaan kom, net als praten over geld en geloof.” De Democraten hebben haar niet zomaar gewonnen. „Ik vind het moeilijk om de positie in te nemen dat boeren hier verantwoordelijk voor zouden zijn, want mijn hele familie komt uit de landbouw.”
Senator: Na het vertrek van de Republikeinse senator Joni Ernst hoopt Ashley Hinson haar op te volgen. Deze huidige afgevaardigde is een van de Republikeinen die, vanwege haar eigen verkiesbaarheid, behoorlijke afstand neemt van president Trump. Zo riep zij op tot een „onmiddellijk einde” aan de oorlog met Iran. Haar tegenstander Josh Turek, gematigd Democraat en lid van het Congres van Iowa, werd geboren met een open rug (spina bifida) en schrijft die afwijking toe aan zijn vaders blootstelling aan het chemische wapen Agent Orange in Vietnam. Vooral Turek voert campagne rond Iowa’s kankerstatistieken, maar benadrukt het betaalbaar en toegankelijk maken van gezondheidszorg, niet de mogelijke ‘schuld’ van boeren. Volgens het Cook Political Report is dit een van de zeven senaatsraces waar het kwartje nog beide kanten op kan vallen.
Drie Huiszetels: Op dit moment zijn alle vier de afgevaardigden van Iowa (3,2 miljoen inwoners) Republikeins, maar dat kan drastisch veranderen. Slechts één district lijkt solide rood te blijven, in twee zijn Democraten favoriet en de vierde is onvoorspelbaar.
Gouverneur: Minder relevant voor de machtsbalans in Washington, maar zeker zo bewogen is de strijd tussen Democraat Rob Sand en Republikein Zach Lahn. Zelfverklaard self-made zakenman Lahn deed in de voorverkiezingen het ondenkbare: hij versloeg een kandidaat die Trumps steun genoot. En hij is een van de schaarse Republikeinen die wel kritiek durven te uiten op de agrarische sector (Big Ag) als het op kanker aankomt. Lahn is aanhanger van Robert F. Kennedy’s Make America Healthy Again-beweging (en is ook tegen sommige vaccinaties). Hij en Sand richtten zich allebei op het verbeteren van de waterkwaliteit, meer onderzoek naar oorzaken en mogelijke vervolging van vervuilers.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie