nieuwsbriefEuropa
Europa De komende weken beleeft het Europees Parlement zijn eigen midterm-verkiezingen. En ook die leggen iets bloot over de politieke richting van Europa. Met een hoofdrol voor de invloed van radicaal rechts én van de Spaanse premier Pedro Sánchez.
Pedro Sánchez, de laatste linkse leider van een groot Europees land, bij een verkiezingsevenement in oktober 2026. Zijn partij PSOE stevent volgende maand volgens de peilingen af op een flinke verkiezingsnederlaag.
Spanning, sensatie, tientallen zetels. Brussel maakt zich klaar voor de midterms – de Europese midterms, welteverstaan. Oké, er komt geen euro campagnegeld aan te pas, en kiezers zijn er ook niet echt, maar ze doen er toch toe, deze midterms.
Omdat het Europees Parlement bijna halverwege zijn vijfjarige termijn is, worden alle posities binnen het parlement opnieuw verdeeld. Daar stemmen de 720 Europarlementariërs zelf over. En ja, grotendeels is het een administratieve gelegenheid. U hoeft heus niet te weten wie de 78 vicevoorzitters van de parlementaire commissies worden.
Maar dat geldt niet voor drie grote vragen die boven dit potje inside baseball hangen. Eén: blijft Roberta Metsola, tegen de oude afspraken in, de baas van het parlement? Twee: gaat de samenwerking met uiterst-rechts een nieuwe fase in? En drie: verkruimelt de coalitie in het politieke midden van centrum-rechts, centrum-links en liberalen?
Om met Metsola te beginnen: de voorzitter van het Europees Parlement heeft er al twee termijnen op zitten. Een derde termijn voor de Maltese christen-democraat zou een record zijn. Het zou ook ingaan tegen de informele afspraak met de sociaal-democraten om afwisselend de voorzitter te leveren.
Toch wordt haar herverkiezing als een voldongen feit beschouwd. Niet alleen omdat Metsola een degelijke voorzitter is, iemand over wie bovendien gezegd wordt dat ze nog wel eens heel lang in de hoogste politieke kringen van Europa kan blijven vertoeven, maar ook omdat de christen-democraten er zéér sterk voor staan en de sociaal-democraten juist uiterst zwak.
In het parlement vormen de christen-democratische EVP en de sociaal-democratische S&D nog de eerste en tweede partij, maar kijk rond tussen de regeringsleiders en de Eurocommissarissen en de sociaal-democraten zijn er dungezaaid. Het is daardoor maar de vraag of de linkervleugel sterk genoeg staat om iets terug te eisen voor steun aan Metsola.
Integendeel, smalen sommige christen-democraten. De sociaal-democraten hebben immers al een andere Europese toppositie in handen: die van EU-president António Costa. En ook hij moet komend voorjaar formeel herbenoemd worden door de (grotendeels centrum-rechtse) regeringsleiders. Als links Metsola dwarsboomt, kunnen de christen-democraten Costa wippen.
Toch is de stemming nerveus in de christen-democratische hoek, aan de vooravond van deze midterms. Dat heeft alles te maken met de verhouding tot uiterst rechts. Bij de aanvang van deze termijn hield het politieke midden, inclusief de EVP, de deur naar hoge posities in het parlement stevig dicht voor parlementariërs van de uiterst-rechtse Patriotten (de club van o.a. Rassemblement National en PVV) en het kleinere ESN (gedomineerd door AfD). Maar nu?
Uiterst rechts wint aan invloed in Europa, schreef collega Anouk Boone vorige week al. Duidelijk is intussen ook dat de christen-democraten steeds minder schroom voelen voor hun buren ter rechterzijde. Het cordon sanitaire bestaat niet meer. Er wordt samen gestemd, er wordt overlegd over standpunten en de teksten van de EVP vertonen vaker trekjes van de retoriek van uiterst rechts.
Voorstanders van deze beweging zien hier de optimale manier in om de rechterflank de pas af te snijden. Maar tegenstanders vrezen dat de EVP zo veel te veel op die flank gaat lijken.
Het leidt tot een eigenaardige situatie, waarbij de EVP’ers oppermachtig zijn in het parlement (waar ze met het midden én met uiterst rechts een meerderheid kunnen halen) en in het overleg tussen de 27 regeringsleiders (waarvan bijna de helft EVP’er is), maar zich toch in een bijna existentiële crisis over de politieke koers bevinden. Moeten ze verder naar rechts, of juist niet?
De verkiezingen – die anoniem zijn – worden een toets voor die identiteitscrisis, al betekent dat niet dat die nu al tot problemen leidt. Vermoedelijk worden de Patriotten weer buitengesloten. De EVP heeft nu simpelweg weinig te winnen bij een verdere toenaderingspoging. EVP-chef Manfred Weber noemde het geven van topposities aan uiterst rechts in het parlement al „een rode lijn”. (De radicaal-rechtse ECR-groep van Giorgia Meloni valt daar overigens niet onder.)
Is het politieke midden daarmee veilig? Allesbehalve. Links staat er al zwak voor, en dreigt uitgerekend nu verder verzwakt te raken door de verkiezingen in Spanje. Daar stevent Pedro Sánchez, de laatste linkse leider van een groot Europees land, volgens de peilingen af op een nederlaag, met mogelijk grote gevolgen in de EU.
Sánchez’ rol in Europa wordt vaak onderschat. Hij staat in Europese debatten vaak alleen – bijvoorbeeld over defensiegeld en over migratie – maar kan wel akkoorden en compromissen sluiten, die vervolgens beter behapbaar zijn voor de sociaal-democraten in het Europees Parlement.
Wat hem helpt, is dat die Europese fractie geleid wordt door Iratxe García, een partijgenoot van Sánchez. Dat de lijntjes tussen Madrid en de fractie zeer kort zijn, is alom bekend. Zo kan Sánchez op de rem staan als de sociaal-democraten zich al te ver van het midden af bewegen.
Die disciplinerende rol verdwijnt als Sánchez het veld moet ruimen. Bovendien zullen de compromissen van de regeringsleiders zonder zijn bijdrage een minder links tintje krijgen. Waarom zouden de sociaal-democraten, die zich toch al vaak gebruuskeerd voelen door het geflirt tussen centrum-rechts en uiterst rechts, de fragiele middencoalitie dan nog steunen?
Europaredacteuren praten je bij over de belangrijkste ontwikkelingen in de EU
Het vervolgscenario kun je uittekenen. Links stelt zich steeds minder coöperatief op, waarna centrum-rechts kan claimen dat het niet anders kan dan zijn toevlucht zoeken tot radicaal en extreem rechts om zijn gewenste beleid te realiseren. Hoe vaker dat gebeurt, hoe meer de weerzin bij de sociaal-democraten (en de liberalen) zal toenemen. En zo verder.
Deze midterms zal het verbond van het midden nog wel overleven. Of de middenpartijen het ook tot de volgende verkiezingen, in 2029, samen uitzingen, is een reële vraag.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie