Is journalistiek van NRC nog van NRC? Toen ik die vraag opschreef, had zich die ochtend in Spanje een rampzalig treinongeluk voltrokken. Bovenaan nrc.nl – deze week vernieuwd – stond een eigen nieuwsvideo, daaronder liep een liveblog: drie redacteuren hadden in twee uur negen bijdragen geschreven. De studio had een kaartje getekend met de spoorroutes en de locatie van de botsing.
Wie op dat moment de ‘AI-modus’ van Google vroeg: ‘Wat zegt NRC over de treinramp in Spanje?’ kreeg zonder omhaal 350 woorden in bulletpoints. Slachtoffers, Ooggetuigen, ‘Politieke en maatschappelijke context’. De bronvermelding verwees naar alle blogposts die NRC-collega’s zojuist hadden gemaakt. Er was wel een waarschuwing bij: „AI-reacties kunnen fouten bevatten.” Fijn om te weten.
Je kon het zien aankomen. „Als een AI-model aan de haal gaat met wat journalisten produceren […] droogt de inkomstenstroom van de nieuwsuitgevers, waar journalisten van betaald worden, op.” Herman Wolswinkel, directeur van brancheorganisatie NDP Nieuwsmedia, waarschuwde al in maart 2023 in NRC voor de gevolgen van wat je toen nog ‘ChatGPT’ noemde.
En nu is het zover: AI begint gaten te slaan in het verdienmodel van journalistieke media, zeggen belangrijke stemmen in de sector. De uitgever van The New York Times, A.G. Sulzberger, hield in juni een toespraak die NRC ingekort op de opiniepagina publiceerde. „De techreuzen plunderen nieuwssites zonder toestemming te vragen of een vergoeding te betalen.” Zijn krant begon al in 2023 een rechtszaak tegen OpenAI en Microsoft, die nog loopt.
Die strijd tussen techbedrijven en media over het gebruik van journalistiek werk leek deze week tot een uitbarsting te komen. Meta, het moederbedrijf van Facebook en Instagram, wilde zijn voorwaarden voor zakelijke gebruikers wijzigen, aanvankelijk vanaf deze vrijdag. Die wijziging zou Meta volop mogelijkheden geven om bij bedrijven online informatie – waaronder dus journalistiek – op te halen en die te exploiteren. Mediabedrijven wereldwijd reageerden woedend, klaagden bij mededingingsautoriteiten en spanden rechtszaken aan: Noorse mediabedrijven wonnen zelfs woensdag al. Die avond maakte Meta bekend dat het de wijziging voor onbepaalde tijd uitstelt.
Ook bij NRC broeit het, en niet alleen vanwege de dreiging rond Facebook en Instagram waar NRC honderdduizenden volgers heeft. ‘Nieuwsconsumenten’ weten de site van de krant steeds minder te vinden, en daar heeft het bedrijf last van. Zie de treinramp in Spanje: doordat Google met AI steeds uitgebreidere samenvattingen oplepelt van nieuwssites, klikt bijna niemand nog door naar de bron. Dat is een wereldwijde ontwikkeling: in januari 2026 meldde het Britse Reuters Institute dat het ‘verkeer’ op nieuwssites dat via Google kwam, wereldwijd in één jaar met 33 procent was ingezakt.
Kenners zien de afname van het Google-verkeer in hetzelfde tempo doorzetten. Daar komt bij dat ook AI-platforms als ChatGPT, Copilot of Claude steeds uitgebreidere nieuwsoverzichten bieden. De gevolgen voor journalistieke media zijn uit te tekenen. Minder verkeer op de eigen sites betekent minder advertentie-inkomsten en bemoeilijkt de werving van nieuwe abonnees. „Op dit moment is het heel ongezond”, zegt directeur Dominic Stas van Mediahuis NRC. „Als dit zo blijft, gaat het ons heel hard raken.”
In een poging de neergang te beperken, sluiten nieuwsmedia juist deals met big tech. Sinds 2024 gingen al meer dan tien grote krantenuitgevers zoals het Franse Le Monde, News Corp (onder meer The Wall Street Journal) en PRISA (onder meer het Spaanse El País) voor vele miljoenen in zee met OpenAI. Ze bieden hun kopij aan als trainingsmateriaal voor taalmodellen én worden prominenter als bron genoemd in AI-nieuwsoverzichten. Maar er wordt in de sector met gemengde gevoelens naar die (tijdelijke) contracten gekeken. Het is serieus geld, maar ze breken de solidariteit, want nieuwsmedia in hetzelfde taalgebied hebben het nakijken. En vooral: die contracten geven de techbedrijven ook meer ruimte om journalistieke bedrijven te beconcurreren.
Bij NRC en bijna alle andere Nederlandse nieuwsmedia viel de afgelopen maanden vooral op dat er een ‘Google-voorkeursknop’ met logo verscheen, ik schreef er vorige maand al over. Het is een poging om de zoekresultaten bij te sturen (zoals in de richting van NRC) die kritiek kreeg, vooral omdat het reclame is voor big tech.
Maar die knop is een zandkorrel in de aardverschuiving die plaatsvindt. Digitaal directeur Christian ten Hoope van NRC, net terug van een studiereis in San Francisco over tech, AI en media, vertelde me dat daar wordt gesproken over agents, bots en consumers als de drie doelgroepen voor journalistiek. Mensen zijn niet meer de enige betalende lezers, het werk moet ook verkocht worden aan AI.
Altijd al doorzocht Google websites vrijelijk voor zijn zoekmachine, en daar profiteerde iedereen van. Die balans is nu verstoord. Google gebruikt de toegang voor zijn eigen AI-overzichten; en dat geldt ook voor AI-bedrijven als OpenAI en Anthropic, die zich in de VS beroepen op het principe van fair use dat daar geldt in het auteursrecht. Dáárop doelde Sulzberger toen hij dit „schaamteloze diefstal” noemde, daar gaat de rechtszaak om die The New York Times voert.
En zo wordt in veel landen juridische strijd gevoerd over het ongevraagd gebruiken van online journalistieke content, waar door de snelle technologische ontwikkelingen nog grote onduidelijkheid over bestaat. Vorige week wonnen de grote Nederlandse krantenuitgevers Mediahuis (van NRC) en DPG Media in hoger beroep een zaak tegen de inmiddels opgeheven online berichtendienst HowardsHome. Binnen NRC klonk grote opluchting, vanwege de erkenning van online auteursrecht. Dat de uitgevers in 2024 bij de rechtbank nog verloren, laat zien dat de reikwijdte van het copyright hier geen uitgemaakte zaak is.
In Europa wordt nu vooral uitgekeken naar een zaak die het Hongaarse nieuwsbedrijf Like Company aanspande tegen Google vanwege een AI-samenvatting. (De zaak draait om een nieuwsverhaal over een knotsgek plan om dolfijnen uit te zetten in het Balatonmeer.) Op korte termijn wordt een belangrijk advies van het Europees Hof van Justitie verwacht.
Enfin, meer duidelijkheid over auteursrecht betekent meer kans voor uitgeverijen om AI-bedrijven gereguleerd toegang te geven tot journalistieke content, en een flinke factuur te schrijven. De AI-bedrijven hebben betrouwbaarheid en actualiteit te winnen. Voor de mediabedrijven is het een kans, maar door deals te sluiten met AI-bedrijven die hen beconcurreren, kunnen ze ook het paard van Troje binnenhalen. Eén ding is hopelijk nu duidelijk: deze kwestie is te groot voor één pagina.
Het waren maar twee brieven, maar dat was genoeg om de ombudsman wakker te maken. Laatste zondag van oktober, de wintertijd ging in, en daar hoorde traditioneel een melding bij in de krant. Nu was dat tekeningetje, een klok met een verschuivende wijzer, nergens te vinden. Eén lezersbrief verscheen al in de dinsdagkrant: „Maar waarom zou u de lezers van het eerste uur deze klassieke service onthouden?” De andere lezer, die vertelde dat haar vader geheugenproblemen heeft, zette de troef in die Caps Lock heet: „WAAROM STOND ER NIKS OP DE VOORKANT?”
Nee, hier was geen zware journalistieke afweging aan vooraf gegaan. Toen ik er op de redactie naar vroeg, bleek allereerst dat niemand wist wie probleemeigenaar was van de klok. De redactie van de weekendkrant? De productieafdeling die de kranten naar de drukker stuurt?
Om dát geheugenproblemen te noemen gaat wat ver, maar de klok was simpelweg vergeten. Informatie over zomer- en wintertijd staat natuurlijk overal online. Een collega opperde nog dat mensen er ook minder acht op slaan omdat klokken tegenwoordig vaak vanzelf vooruit en terug gaan. In huize Ombudsman, wellicht niet helemaal bij de tijd, moesten er toch nog zes met de hand worden verzet.
Terugbladerend in het archief bleek dat ook het ingaan van de zomertijd, eind maart, zich al zonder NRC-klok had voltrokken. Toen had niemand ernaar gevraagd, misschien omdat er geen ombudsman was? De klad zat er toen al een beetje in: in 2024 was de klok ook al eens vergeten.
Maar tot en met 2025 was het inderdaad een goede gewoonte, zij het al sinds 2018 niet meer op de VOORKANT van de zaterdagkrant, maar op pagina 3 – daar is meer ruimte. Hoe dan ook: de redactie (want ja, die gaat er wel degelijk over) heeft er geen enkel probleem mee om volgend voorjaar de klok weer uit de kast te halen. Dienstverlening op slechts 20 vierkante centimeter papier.
De ombudsman opereert onafhankelijk; haar oordeel is persoonlijk en niet dat van de (hoofd)redactie. Kijk hier voor de statuten van de ombudsman. Reacties kunt u mailen naar ombudsman@nrc.nl
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie