Soms duikt er een boek in je leven op, waarvan je niet eerder gehoord hebt, terwijl het door anderen een moderne klassieker wordt genoemd. Op zich is dat niet zo vreemd, want mijn 10-delige Moderne Encyclopedie van de Wereldliteratuur staat er vol mee en je kan nu eenmaal niet alles lezen. Maar onlangs werd ik op de verhalenbundel Tell Me a Riddle van de Amerikaanse schrijfster Tillie Olsen (1912-2007) gewezen, die in een mooie vertaling van Juliette van Dijk en Anne Marie Koper verschenen was met als titel Vertel me een raadsel.
Tillie Olsen, die niet in de Moderne Encyclopedie van de Wereldliteratuur voorkomt, was de dochter van Russisch-Joodse revolutionairen die na de mislukte Russische revolutie van 1905 naar de Verenigde Staten emigreerden. Daar belandden ze in de fabrieken van Nebraska, waar ze als arbeiders ternauwernood rond konden komen. Hun dochter Tillie maakte haar school niet af, ging werken en raakte betrokken bij de communistische beweging. Op haar twintigste kreeg ze een kind van een man die niet bij haar bleef en verdiende ze als ongetrouwde moeder de kost met allerlei kleine baantjes. Een paar jaar later trouwde ze met een andere man, van wie ze nog drie kinderen kreeg. Het gezinsleven viel haar zwaar, ook omdat ze wilde schrijven. Pas tegen haar vijftigste, in 1961, verscheen haar debuut: de verhalenbundel Tell Me a Riddle, die meteen succes had.
‘Ik sta te strijken’, de eerste van de vier verhalen in Vertel me een raadsel, leest autobiografisch. Een moeder staat te strijken en blikt terug op haar drukke, chaotische gezinsleven. Centraal in haar herinneringen staat haar inmiddels 19-jarige dochter Emily, haar eerste kind. Als ongetrouwde, werkende moeder kon ze amper voor haar zorgen en werd de kleine Emily steeds bij anderen ondergebracht. Verhuld schuldgevoel spat van de bladzijden in dit relaas, ook al is het met Emily uiteindelijk goed gekomen. En juist dat maakt dit verhaal zo schrijnend.
Ook lees je in ‘Ik sta te strijken’ kritiek op de „nette dames” die geld voor arme kinderen inzamelen, maar vooral met zichzelf bezig zijn. Op zo’n moment laat Olsen haar communistische wortels doorschemeren.
Dat laatste lees je ook in het titelverhaal, dat begint met geweldige zinnen over een 47-jarig huwelijk vol onenigheid. De bejaarde Eva, wier man David tegen haar wil hun grote huis verkoopt zodat ze in een bejaardeninstelling kunnen gaan wonen, zingt op haar ziekbed een idealistisch lied. De tekst daarvan doet denken aan haar socialistische jeugd in Rusland. Met die passage brengt Olsen een eerbetoon aan het revolutionaire gedachtegoed van haar ouders, die een beter leven voor gewone mensen nastreefden. Als bewonderaar van de sociaaldemocratie doet alleen zoiets mijn hart al sneller kloppen. Als het aan mij ligt, krijgt Tillie Olsen dan ook alsnog een plaats in de Moderne Encyclopedie van de Wereldliteratuur.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie