Wie vogels gaat kijken moet in de eerste plaats leren luisteren. Want als je alleen maar met je ogen vogelt, dan vind je vrijwel niets.
Bij Hart van Nederland, zoals u vast al vermoedde mijn favoriete nieuwssite, zag ik afgelopen weekend een filmpje over de sperweruil. Of beter gezegd: een item over vogelliefhebbers die naar een sperweruil stonden te kijken. Het waren er namelijk honderden, die, voorzien van tienduizenden euro’s aan telelenzen, verrekijkers en telescopen, samendromden in een klein natuurgebied bij Wolvega om zich te vergapen aan een vogel die zich slechts vier keer eerder in Nederland liet zien. Voor het laatst in 2014.
Hoewel je gemakzuchtig allerlei grappen kunt maken over mensen die van heinde en ver komen om weer een nieuwe vogelsoort te scoren voor op hun lijst, vind ik het een bemoedigend teken dat zo veel mensen eropuit trekken om van de natuur in ons land te genieten, ook al is die nog maar een fractie van wat er was voor de industrialisering van de landbouw.
Sinds de coronatijd ben ook ik regelmatig met een verrekijker in de natuur te vinden op zoek naar vogels. Er zijn een paar aspecten in het bijzonder die ik leuk vind aan vogelen, en in alle gevallen hebben ze te maken met het waarnemen van iets dat er altijd al was maar je nooit eerder opviel. Zo was het in het begin voor mij een openbaring dat je gehoor een essentieel zintuig is bij het vogelen. Als je alleen maar met je ogen vogelt, dan vind je vrijwel niets. In de duinen bij Bloemendaal staat op een prachtige plek een houten bank met een gedenkplaatje voor iemand wiens motto luidde: vogels kijken doe je met je oren. Aanvankelijk is het heel lastig om de roepjes en zangfrases van verschillende vogelsoorten uit elkaar te houden, maar na verloop van tijd word je er echt goed in. Het is niet zo dat ik alle vogelsoorten nu foutloos herken, maar het valt me wel meteen op wanneer er een ongewoon geluid klinkt: een bijzondere soort! Ik ervaar ineens een realiteit die er altijd al was maar waar ik me nooit bewust van was, alsof je de wereld ineens in kleur bekijkt.
Als je gaat vogelen kom je er ook snel achter dat het kijken en zoeken naar vogels heel sterk verandert door het jaar heen. Doordat veel soorten vogels trekken, zijn er in het ene seizoen heel andere vogels in ons land dan in het andere. Bovendien zijn sommige soorten er alleen in het voor- of najaar, wanneer ze doortrekken van noord naar zuid, of andersom in het voorjaar. Op dit moment is de najaarstrek voor veel soorten op hun hoogtepunt, en als je deze week bij het juiste weer een dagje vogels gaat kijken in de duinen weet je gewoon niet wat je overkomt. Ook voor dit seizoensritme geldt: het was er altijd maar je zag het nooit eerder.
Ten slotte krijg je na een paar jaar vogelen een goed gevoel voor welke vogels je in welk soort landschap zou kúnnen tegenkomen. Ik wandelde dit voorjaar langs een rietkraag in het Groene Hart en dacht, dit is een prima plek voor een blauwborst. En nog geen minuut later zag ik er eentje zitten. Een fluiter of een zwarte specht kom je ook altijd alleen maar tegen in heel specifieke habitattypes, die je op intuïtie leert kennen naarmate je ze vaker ziet.
Deze drie voorbeelden van persoonlijke ervaringen deden mij al vermoeden dat vogelen goed is voor de verbinding tussen mens en natuur. Je ervaart de natuur met andere zintuigen, en wordt je bewuster van het ritme van de seizoenen. Bovendien maakt vogelen de structuur, samenhang en waarde van natuur en landschap zichtbaar.
Er blijkt dan ook een heel corpus aan wetenschappelijke literatuur te bestaan die deze bevindingen schraagt. Althans, er bestaat uitgebreid bewijs dat tijd doorbrengen in de natuur goed is voor je bloeddruk, stressgerelateerde cortisol verlaagt, dat het je mentale en fysieke gezondheid verbetert, en een goede slaap bevordert. Specifiek voor vogelen is er minder literatuur, maar wát er is duidt op positieve effecten op drie verschillende niveaus. In de eerste plaats zijn er voorzichtige aanwijzingen dat natuur mét vogelgeluid nog net iets heilzamer is dan zonder. Op een hoger niveau verbindt vogelen mensen met elkaar, in clubjes of vogelgroepen. Zelf vind ik dat een zwak punt: dat geldt in grote lijnen voor elke hobby. Maar de laatste bevinding op een nog hoger niveau vind ik dan wel weer interessant: wie gaat vogelen gaat milieuvriendelijker leven. Bovendien worden vogelaars veel vaker lid van natuurorganisaties en schenken ook bovengemiddeld vaak aan natuurprojecten.
Het is dat er al zo’n lange lijst aan onderwerpen is waarvan experts vinden dat er in het onderwijs meer aandacht voor zou moeten zijn, anders zou ik hier zeker pleiten voor verplicht veel meer vogels kijken op school. Probeer het in elk geval eens zelf. Vogels kijken biedt een lichtpunt in woelige tijden. Als je bij het lezen van het nieuws over het klimaat ook steeds vaker denkt, de wereld is gek geworden (zoals wanneer de Duitse regering 2,5 miljard euro uitdeelt aan oliebedrijven om de prijzen aan de pomp te verlagen) raad ik je derhalve aan: ga vogelen. Gegarandeerd minder stress, in elk geval voor even.
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie