Tentoonstelling In Natuurmuseum Fryslân zijn mummies te zien van dieren van divers pluimage. „Mummificatie is een uitzonderlijke vorm van preservatie.”
Wie bij mummies alleen aan Egypte denkt, zit ernaast: ook in Nederland zijn ze volop aanwezig. In de kerk van het Friese Wiuwert bijvoorbeeld, waar in een grafkelder in 1765 elf menselijke mummies werden ontdekt. Hoe het komt dat ze zo goed bewaard zijn gebleven, is nog altijd een raadsel; vermoedelijk speelt de luchtstroom die door de kleine raampjes naar binnen kwam een rol.
Ook in het Natuurmuseum Fryslân liggen mummies. Dierenmummies welteverstaan, van divers pluimage. Een egel met de stekels er nog aan, een otter die ingedroogd werd teruggevonden onder een stapel pallets, een kikker, een hoornaar, een lammetje, een myxomatosekonijn… Tot eind november zijn ze nog te zien op de expositie Mummie Mysteries. Geschikt voor alle leeftijden, al staat in de eerste ruimte wel een bescheiden waarschuwing: van sommige objecten kún je schrikken. Andere objecten zijn vooral vertederend. Het kalfje bijvoorbeeld, dat als lithopedion (‘stenen baby’) al in de baarmoeder mummificeerde. Of de ‘cornflakesvleermuis’, in bruikleen vanuit Het Natuurhistorisch in Rotterdam: gemummificeerd tussen de ontbijtgranen.
Eén ding valt direct op tijdens een bezoek aan de expositie: er zijn veel meer kattenmummies dan hondenmummies. „Logisch”, vertelt conservator Dennis Voeten. „Katten zijn solitaire dieren, en zullen zich terugtrekken als ze zich niet goed voelen. En wie een eenzaam, afgezonderd plekje opzoekt om te sterven heeft een grotere kans om te mummificeren.” Want voordat een dier in een mummie kan veranderen, moet er aan flink wat voorwaarden worden voldaan. Geen roedelgenoten die wel een stukje vlees lusten, geen aaskevers en vooral ook: geen water. „Mummificatie is een uitzonderlijke vorm van preservatie, waarbij de huid – en soms zelfs ook de vacht – bewaard kan blijven. Bijvoorbeeld door hitte, door extreme kou of door zuurstofloze omstandigheden, zoals bij een veenlijk.” Soms verloopt het proces kunstmatig – denk aan de Egyptische mummies, gebalsemd met hars, zout en olie – en soms op natuurlijke wijze.
Beide varianten zijn te zien in het Friese natuurmuseum. Het Leidse Rijksmuseum voor Oudheden heeft pronkstukken beschikbaar gesteld, bewaard in geklimatiseerde vitrines. Voeten: „Bij de Egyptenaren waren dierenmummies vaak offers voor bepaalde goden. De god Sobek, bijvoorbeeld, had een krokodillenkop en was onder andere god van de vruchtbaarheid. In speciale tempels konden koppels met een kinderwens hem een offer brengen.” Ook de valkengod Horus, de kattengod Bastet, de ibisgod Thoth en de slangengod Apep zijn op de expositie vertegenwoordigd. Wie wil kan zijn eigen mummificatie-skills testen met een ‘Bibber & Balsem’-spel, waarbij je zonder te bibberen organen uit een namaakkrokodil moet verwijderen.
De Egyptische god Bastet.
In een aangrenzende zaal is een deel van het Wiuwertse kerkinterieur nagebouwd, met daarin een haan uit de oorspronkelijke grafkelder. Want nadat de menselijke mummies waren ontdekt, besloten wetenschappers door de eeuwen heen om te onderzoeken of ook andere dieren in de kelder zouden mummificeren. Dat bleek het geval. Voeten: „Die haan hebben we hier juist in een niet-geacclimatiseerde vitrine hangen, om te zien of hij buiten de kerk ook intact blijft. Hij hangt er nu bijna negen maanden en vooralsnog zien we geen verschil.”
Mummie Mysteries. Te zien in: Natuurmuseum Fryslân, t/m 22 november 2026
Op de hoogte van kleine ontdekkingen, wilde theorieën, onverwachte inzichten en alles daar tussenin
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie