Servië
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Met de verkiezingsleus ‘Servië of de maffia’ haalde de Studentska Lista (Studentenlijst) een overtuigende overwinning bij de Servische parlementsverkiezingen van afgelopen zondag. Daarmee kwam een abrupt einde aan de autoritaire regering van president Aleksandar Vucic en diens partij SNS (Servische Progressieve Partij). Vucic domineert al lange tijd de Servische politiek: hij was vicepremier sinds 2012, premier sinds 2014, president sinds 2017. Omdat een derde termijn als president was uitgesloten, hoopte hij bij de tussentijdse verkiezingen opnieuw premier te worden. Het liep anders.
Door het ontbreken van betrouwbare peilingen kwam de ruime winst voor Studentska Lista – met circa 53 procent van de stemmen krijgt ze waarschijnlijk 140 van de 250 parlementszetels – als een verrassing. Ook omdat de nieuwe oppositiepartij grote barrières moest overwinnen: geen aandacht in de door Vucic beheerste media, geen politieke ervaring, geen zichtbaar boegbeeld, intimidatie en fraude op de verkiezingsdag. Even verrassend was Vucic’ snelle erkenning van zijn nederlaag. Anderhalf uur na het sluiten van de stembussen maakte hij bekend dat SNS verloren had, het startsein voor een volksfeest in Belgrado.
Iedereen die democratische waarden koestert, zal de vreedzame omwenteling in Servië toejuichen. De door studenten geleide burgerbeweging, twee jaar geleden ontstaan uit woede over een door corruptie veroorzaakte ramp op het treinstation van Novi Sad, heeft een geweldige prestatie geleverd. Er kwamen veel nieuwe stemmers op af – de opkomst was met bijna 70 procent de hoogste sinds het uiteenvallen van Joegoslavië in 1992 – weten te mobiliseren en een regime verslagen dat de overheid tot politiek instrument had gemaakt. Het is begrijpelijk dat de overwinning van Studentska Lista dezer dagen in één adem wordt genoemd met spannende verkiezingen in Brazilië, Israël en de VS, waar autoritaire leiders het eveneens opnemen tegen min of meer democratische krachten.
Bij het enthousiasme past echter een belangrijke kanttekening, en die betreft het te verwachten buitenlandse beleid van Studentska Lista. In het verkiezingsprogramma van de partij ging alle aandacht naar de corruptie, het gebrek aan openheid en de criminele connecties van de regering. De prioriteit was helder: Vucic moest weg. De eerste en grootste uitdaging voor de academici, artsen, acteurs en andere kersverse politici van de Studentska Lista wordt het terugpakken van overheidsinstellingen en het herstellen van de rechtsstaat.
Tegelijk is de vraag relevant wat de democratische omwenteling in het belangrijkste land van de Westelijke Balkan betekent voor de Europese Unie. Onder Vucic, die de banden met Rusland en China warm hield, was de relatie met de EU moeizaam. Servië onderhandelt sinds 2014 over toetreding tot de EU, zonder veel voortgang. De grootse begrafenis van oorlogsmisdadiger Ratko Mladic, begin september, hielp niet voor de verstandhouding. EU-leiders Ursula von der Leyen en António Costa zijn nu klaar „om samen te werken om Servië’s toekomst in de EU te bespoedigen”, lieten ze zondagavond weten.
De warme woorden uit Brussel stuiten in Belgrado waarschijnlijk op scepsis. Studentska Lista is, anders dan de partij van Péter Magyar in Hongarije, geen pro-Europese beweging. De studenten die de afgelopen twee jaar demonstreerden tegen hun regering, misten steun uit Brussel. De summiere internationale voornemens van Studentska Lista die tot nu toe naar buiten kwamen, staan haaks op EU-beleid: geen sancties tegen Rusland, geen erkenning van de onafhankelijkheid van Kosovo zonder referendum. Veel is nog onbekend over de koers van de nieuwe Servische regering, maar analisten signaleren al twee kampen: een kamp dat toenadering tot de EU wil zoeken versus een nationalistisch georiënteerd kamp. Voor Europa is het te hopen dat het eerste kamp de overhand krijgt.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie