Israëlische verkiezingen Het oppositieblok behaalt volgens de exitpolls van de Israëlische verkiezingen een overwinning op het blok van Netanyahu, maar zijn Likud-partij lijkt de grootste te worden.
Aanhangers van premier Netanyahu dinsdagavond na bekendmaking van de exitpolls, op het hoofdkantoor van zijn Likud-partij in Jeruzalem.
Na een verkiezingsdag met de hoogste opkomst (ruim 77 procent) in decennia, sloten om iets na negenen Nederlandse tijd dan toch de stemhokjes in Israël. Premier Benjamin Netanyahu’s Likud-partij had kort daarvoor nog een verzoek ingediend bij het Centrale Verkiezingscomité om de stembussen langer open te houden, maar dat verzoek werd afgewezen.
Daarmee kwam een eind aan een gespannen verkiezingsdag, die de meest bepalende uit Israëls geschiedenis is genoemd. Het was de eerste keer dat Israëliërs naar de stembus gingen sinds de omstreden geplande hervormingen van het Hooggerechtshof door de huidige coalitie, die in 2023 massale protesten ontketenden, en de door Hamas geleide aanval op Zuid-Israël op 7 oktober 2023. De vraag wie voor die aanval de politieke verantwoordelijkheid draagt, was een centraal verkiezingsthema.
Het resultaat: de twee grootste partijen, die van Netanyahu en die van zijn grote opponent Gadi Eisenkot, eindigen in zetelaantal zeer dichtbij elkaar, volgens de eerste exitpolls dinsdagavond, gepubliceerd door verschillende Israëlische televisiezenders. Netanyahu’s Likud-partij had daarin een lichte voorsprong, met enkele zetels meer dan de partij Yashar, van Eisenkot.
Maar wat er werkelijk toe doet is coalitievorming. Zoals verwacht lijkt noch het Netanyahu-blok, noch het oppositieblok van vier zionistische partijen een meerderheid te behalen van 61 zetels in de Knesset. Het oppositieblok heeft volgens de exitpolls wel meer stemmen behaald dan Netanyahu’s blok, dat aanzienlijke verliezen lijdt.
De zetelverdeling van de 120-koppige Knesset kan in de loop van woensdag en donderdag nog flink veranderen, terwijl het tellen van de stemmen doorgaat. Uiterlijk op 4 november wordt de officiële uitslag pas bekendgemaakt.
Netanyahu’s grote opponent Gadi Eisenkot van de Yashar-partij claimde dinsdagavond alvast de overwinning: „De resultaten van de exitpolls wijzen op een compleet gebrek aan vertrouwen in Netanyahu en de regering van 7 oktober.”
Premier Benjamin (‘Bibi’) Netanyahu, die dinsdagavond nog niet had gereageerd, zal eveneens een overwinning bluffen als mogelijke leider van de grootste partij. Maar hij lijkt vooral stemmen te hebben afgesnoept van zijn eigen rechtse coalitiepartners.
De exitpolls wijzen bovenal op het begin van een moeizaam politiek proces naar een nieuwe regering. Netanyahu heeft een klap gekregen, maar is nog niet uitgespeeld. De reacties in Israël waren dinsdagavond dan ook wat gelaten.
Om een coalitie te kunnen vormen zijn de oppositiepartijen afhankelijk van de ongebonden Arabische partijen de Gezamenlijke Lijst en Ra’am, die volgens de polls samen goed zijn voor 17 tot 18 zetels, het resultaat van een eveneens historische opkomst onder de Palestijnse bevolking.
Maar verschillende oppositiepartijen hebben deze partijen bij voorbaat al uitgesloten voor samenwerking. Die weigering om met Arabische partijen te regeren was altijd al een probleem in Israël — met uitzondering van de eenjarige regering Bennett-Lapid in 2021 — maar is consensus geworden sinds 7 oktober 2023.
Netanyahu’s blok heeft er de afgelopen maanden bovendien alles aan gedaan om in de campagne het oppositieblok te delegitimeren met de claim dat dat blok alleen zou kunnen winnen met steun van Arabische partijen. Het speelt daarmee in op anti-Palestijnse sentimenten onder de Israëlische bevolking.
Op verkiezingsdag schreven Netanyahu en zijn extreemrechtse en ultraorthodoxe coalitiegenoten hun socialmedia-accounts vol met waarschuwingen voor de vermeende hoge Arabische opkomst, die een bedreiging zou vormen voor de „Joodse staat”. Netanyahu beschuldigde Arabische en linkse stemmers ervan de verkiezingen te „stelen”.
Een cruciale vraag in de komende weken is daarom of de oppositie zich aan zijn verkiezingsbeloftes houdt, of dat het zijn gewenste overwinning op Netanyahu’s blok toch boven een boycot van Arabische partijen stelt.
Netanyahu’s blok heeft geen haalbaar plan voor een meerderheid. Het sluit samenwerking met Arabische partijen uit, en de overige grotere partijen vormen samen het oppositieblok, met een zeer geringe kans op overlopen.
Een ander scenario is een minderheidsregering met gedoogsteun van de Arabische partijen, zoals eerder gebeurde in de jaren negentig onder premier Yitzhak Rabin. Eisenkot staat daarvoor open, maar zijn oppositiepartners Avigdor Liberman (Yisrael Beiteinu) en Naftali Bennett (Samen) zijn fel tegen.
Ook nieuwe kleine rechtse partijen kunnen in potentie een rol spelen in de coalitievorming. Maar volgens de exitpolls hebben twee nieuwe rechtse partijen, de Reservisten en Amcha Yisrael, de kiesdrempel van 3,25 procent (vier zetels) niet behaald. Als die uitslag klopt, gaan de stemmen voor deze partijen verloren.
Na de officiële uitslag in de komende dagen zal president Isaac Herzog een partijleider — mogelijk Eisenkot — het mandaat geven om een coalitie te vormen. Indien er na 28 dagen een coalitie is, wordt daarover gestemd door de nieuwe leden van de Knesset. Anders volgen er maximaal nog twee pogingen tot coalitievorming.
Vanwege de patstelling rond samenwerking met Arabische partijen stevent Israël mogelijk af op nieuwe verkiezingen in 2027, een scenario waarin Netanyahu als interim-premier aanblijft. Dat is voor de langstzittende premier van Israël en zijn achterban natuurlijk geen verkeerde uitkomst.
Maar voor Israëliërs die snakken naar binnenlandse verandering ligt de herinnering aan de marathon van vijf verkiezingen tussen 2019 en 2022 nog vers in het geheugen. Het zou bovenal een teleurstelling zijn voor het aanzienlijke deel van de bevolking voor wie deze verkiezingen toch vooral een referendum waren om ‘Bibi’ weg te stemmen.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie