Een aanzienlijke minderheid in Nederland voelt zich achtergesteld door de politiek. Opvallend is dat vooral praktisch opgeleide mensen zich tot die groep rekenen. Volgens deskundigen komt dat door een overlap tussen hun gevoel en hun werkelijke positie in de maatschappij.
De meeste Nederlanders voelen zich niet achtergesteld, blijkt uit onderzoek van het Sociaal Planbureau (SCP). Maar er is wel degelijk een groep die het gevoel heeft dat mensen zoals zijzelf worden benadeeld. Vooral op het gebied van wonen (30 procent) en vertegenwoordiging in de politiek (28 procent) ervaren Nederlanders dat ze worden achtergesteld.
In het onderzoek zijn grote verschillen tussen opleidingsniveaus te zien. Een groot deel van de mensen die zich achtergesteld voelen, heeft een mbo-opleiding. Zo zijn mbo-opgeleiden, zowel met als zonder migratieachtergrond, onder meer verontwaardigd over de voorrang voor statushouders op de woningmarkt. Politici besteden volgens hen te veel aandacht en belastinggeld aan nieuwkomers en zijn er niet voor hun "eigen bevolking".
Daarnaast ervaren mbo-opgeleiden zonder migratieachtergrond dat invloedrijke groepen en instituties nieuwkomers voortrekken en dat ze daarmee bijdragen aan het verdwijnen van bepaalde tradities. In interviews wordt onder meer verwezen naar Zwarte Piet en de naamswijziging van negerzoenen, die sinds 2006 chocoladezoenen heten.
Daartegenover staan universitair opgeleiden, die volgens het SCP op veel thema's in een andere "maatschappelijke werkelijkheid" leven. Zo zien veel wo-geschoolden culturele diversiteit eerder als een verrijking dan als een bedreiging en voelen zij zich goed vertegenwoordigd door politieke instituties.
De mensen die in de interviews uiten dat ze zich benadeeld voelen, vinden vaak ook dat anderen onterecht in het voordeel zijn. Dat verbaast Kristof Jacobs niet. Hij is universitair hoofddocent empirische politicologie aan de Radboud Universiteit.
Mensen die praktisch geschoold zijn, komen vaak uit een minder goede sociaaleconomische omgeving en hebben minder grip op hun leven dan iemand met een universitaire opleiding, legt Jacobs uit. "Als je een mbo-opleiding hebt gevolgd, heb je vaak minder opties."
Daardoor kan snel een gevoel ontstaan dat je achteruitgaat of moet concurreren. "Dat voelt voor mensen alsof ze netjes in de rij wachten en er ineens iemand voordringt. Die voordringer is in dit geval bijvoorbeeld iemand met een ander diploma of een nieuwkomer."
Ook het SCP erkent in het onderzoek dat Nederlanders "die het gevoel hebben aan het kortste eind te trekken", zich vaker in een minder gunstige positie bevinden op bijvoorbeeld de woningmarkt. "Ook hebben zij vaker te maken met andere achterstanden, zoals een lager inkomen, een minder goed netwerk of een minder goede gezondheid", staat in het rapport.
Maar het gaat niet alleen om de sociaaleconomische achterstelling, zegt Kjell Noordzij. Hij is universitair docent politieke sociologie aan de Erasmus Universiteit. Het gaat volgens hem ook om een gevoel van erkenning dat praktisch opgeleiden nu maar weinig ervaren in de politiek. Het gevoel dat je wordt achtergesteld, is volgens het SCP dan ook de grootste oorzaak van onvrede over de politiek.
Dat vooral praktisch geschoolden dat ondervinden, is volgens de deskundigen niet verrassend. Ze wijzen erop dat theoretisch geschoolden oververtegenwoordigd zijn in de Tweede Kamer en andere politieke instanties. "Veel praktisch geschoolden vinden dat politici te ver van hun leefwereld afstaan en niet opkomen voor hun belangen", zegt Noordzij.
Ook in het stemgedrag komen de verschillen terug tussen mensen die zich wel en niet achtergesteld voelen. Die eerste groep stemt bovengemiddeld vaak op PVV en FVD of stemt niet. "Partijen als de PVV slagen er vaak beter in om de afstand met de leefwereld van praktisch geschoolden te verkleinen, bijvoorbeeld door direct te spreken of naar het 'volk' te verwijzen", zegt Noordzij.
Maar het gaat volgens de deskundigen ook om de inhoud. "Rechtse partijen hebben meer oog voor praktisch geschoolden dan linkse partijen. PRO is het contact bijvoorbeeld volledig kwijtgeraakt met de arbeiders", zegt politicoloog en socioloog Laurent Chambon Guéguen. "Praktisch opgeleiden hebben vaker een conservatief wereldbeeld en komen zo sneller bij rechtse partijen uit", voegt Noordzij toe.
Het SCP ziet een belangrijke rol voor het kabinet om de "scherpe keuzes over de verdeling van schaarse middelen" goed uit te leggen. "Ervaren onrechtvaardigheid kan het draagvlak voor beleid ondermijnen en groepen tegenover elkaar zetten", staat in het rapport. Maar het gaat volgens de experts om meer dan dat.
"Informatie vanuit de overheid landt slecht bij mensen die zich benadeeld voelen door diezelfde overheid. Het kan werken, maar politici staan al met 2-0 achter", zegt Jacobs. Hij ziet ook kansen in het anders indelen van de kieslijsten. "Als er meer mensen met een mbo-diploma op de kieslijsten komen, kunnen die met voorkeurstemmen ook de politiek in komen."
Daarnaast blijkt uit onderzoek dat mensen zonder universitair diploma positief tegenover referenda staan, zegt Jacobs. Noordzij vult aan dat ook een nieuw perspectief op de waardering van verschillende groepen kan bijdragen aan erkenning, waardoor praktisch geschoolden het gevoel krijgen dat hun stem meetelt in de politiek.
Het gevoel benadeeld te worden is verbonden met de maatschappelijke positie van mensen. Volgens het onderzoek en de deskundigen is het daarom niet voldoende om alleen beleid beter uit te leggen of sociaaleconomische verschillen aan te pakken. Ook meer erkenning en vertegenwoordiging van praktisch opgeleiden zijn nodig om het vertrouwen in de politiek te versterken en de kloof te verkleinen.
Source: Nu.nl algemeen