Trumps recente beperkingen van hulp aan Oekraïne hebben Europeanen geschokt. Noodgedwongen ontstaat er zo een meer door Europeanen gedragen veiligheidsordening in Europa. Maar Poetin beschouwt dat als een kans om er een Russische orde van te maken.
is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Ooit had het kunnen doorgaan voor een ongeloofwaardige B-film over de ondergang van het Westen, maar de volgende twee scènes zijn echt gebeurd:
Toen vorige week de Starlinkconnectie uitviel langs het front in Oekraïne, vielen er plots tientallen Oekraïense drones uit de lucht. In één klap was niet alleen de verdediging tegen de snelle Russische drones onmogelijk geworden, maar ook het bestoken van de logistieke aanvoerlijnen van Rusland, wat dit jaar had bijgedragen aan weer een mislukt Russisch zomeroffensief.
Tegelijkertijd had de Amerikaanse onderhandelaar Steve Witkoff een onderhoud met Vladimir Poetin waarin hij de Russische president, wiens invasie van Oekraïne wellicht al een miljoen levens heeft gekost, ‘menslievend’ noemde. Uren later bestookte Rusland opnieuw het centrum van Kyiv, ook met de clustermunitie die zo vernietigend is voor burgers.
Het zijn dramatische ontwikkelingen in een week waarin president Volodymyr Zelensky zei te geloven ‘dat er stappen zijn gezet om Oekraïne te dwingen zich over te geven’. Te midden van ontkenningen uit het Witte Huis dat de inlichtingensteun zou zijn stopgezet en beloften dat Starlink weer snel optimaal zou werken – wat volgens Oekraïne vrijdag nog steeds niet het geval was – beleefde ook het diplomatieke overleg tussen Rusland en Oekraïne deze week een wederopstanding, onder Amerikaanse leiding, met een Fins-Noorse bijrol.
Dat overleg, dat tot dusver wordt getypeerd door Amerikaanse druk op Kyiv, moet mede worden gezien tegen de achtergrond van de militaire ontwikkelingen in Oekraïne. Die zijn voor Rusland niet goed. De Oostenrijkse militair expert Franz-Stefan Gady noemt het ‘een grote prestatie’ van de Oekraïense krijgsmacht dat die dit jaar de frontlinie heeft gestabiliseerd en voorwaarden heeft gecreëerd voor tegenaanvallen, terwijl Russische aanvallers relatief grote verliezen zijn toegebracht.
Daarnaast is de Oekraïense campagne tegen de Russische oliedoelen zeer effectief gebleken. Bij de Russische oliegigant Rosneft bestaat zelfs de vrees dat als de oorlog nog enkele maanden voortduurt, de industrie ‘blijvende schade’ kan oplopen, meldt Bloomberg.
De beperkingen in de hulp aan Oekraïne en Trumps druk op Kyiv om de Russische oliesector te ontzien (zonder tegenprestatie) zijn – los van het beoogde effect in de Amerikaanse verkiezingscampagne – directe en concrete assistentie aan Rusland bij het oplossen van acute problemen in Poetins oorlogsmachine.
Oekraïne en andere Europese landen zien dit niet als veelbelovend startpunt voor diplomatieke pogingen de oorlog te beëindigen. Zij zijn ervan overtuigd dat daarvoor juist meer druk, ook economisch, nodig is. De reacties uit Moskou lijken dat te bevestigen: Rusland blijft alle Oekraïense voorstellen inzake een wapenstilstand afwijzen.
Moskou is wel bereid de trilaterale besprekingen te hervatten, maar die moeten dan gaan over een overkoepelend akkoord over de hele Europese veiligheidsarchitectuur. Zulke eisen legde Rusland ook op tafel vóór de invasie in 2022, inclusief terugtrekking van Navo-troepen en zware wapens uit Oost-Europa. Dus ook uit Polen en de Baltische staten. Dat staat ver af van concrete stappen naar beëindiging van de oorlog.
Deze opstelling past goed in de door Poetin aangekondigde intensivering van de luchtaanvallen op Oekraïne. Feitelijk gebruikt Rusland de onderhandelingen als ‘tweede front’ om Oekraïne te breken. Met Trump in het Witte Huis is het diplomatieke spoor een win-winsituatie voor Moskou: het hoeft geen concessies te doen, terwijl Amerika de druk op Oekraïne opvoert.
Rusland beperkt zich ertoe om de onderhandelaars Witkoff en Jared Kushner economische worsten voor te houden en vage beloften te doen inzake een bemiddelingsrol in Iran. Zo suggereerde buitenlandminister Sergej Lavrov deze week in Teheran dat Rusland Irans voorraad van hoogverrijkt uranium onder beheer zou kunnen houden.
De Europeanen hebben zich middels een initiatief van onder anderen de Finse president Alexander Stubb ook weer terug aan tafel geworsteld, terwijl ze achter de schermen poogden, zoals een Europese diplomaat zei tegen de Volkskrant, ‘de temperatuur te verlagen, waardoor weer meer mogelijk is (qua raketverdediging en Starlink, red.)’.
Recente gebeurtenissen hebben Europeanen opnieuw geschokt. Zit Trump dan echt in Poetins broekzak? Mentaal wellicht wel, al heel lang, maar dat is niet het hele verhaal. Vorige week schetste een hoge Amerikaanse Navo-commandant welk vernietigend antwoord zal volgen op een eventuele Russische aanval. Deze week besloot de Navo extra militaire middelen te sturen om de territoriale wateren van Bulgarije en Roemenië te beschermen, waar doden zijn gevallen op vrachtschepen die waarschijnlijk door Rusland zijn aangevallen.
En donderdag werd bekend dat de verwerving van militaire middelen en munitie door Oekraïne verder gestroomlijnd wordt binnen de Navo. Dat bevestigt hoezeer de alliantie, met Amerika nog altijd als leider, steeds meer de logistieke achtervanger is geworden voor de Oekraïense verdediging tegen Rusland.
Trumps tot dusver vruchteloze pogingen Oekraïne tot vergaande en eenzijdige concessies te dwingen, bevestigen ook hoezeer het lot van Oekraïne al geëuropeaniseerd is. Trump heeft de mantel van Amerikaans mondiale leiderschap afgelegd. In de overlevingsstrijd van Oekraïne ontstaat daardoor noodgedwongen een nieuwe, meer door Europa gedragen ordening – gesmeed in Russisch vuur.
Het maakt de dagelijkse realiteit in Oekraïne er niet minder vreselijk op, met de winter in aantocht. Zoals Zelensky zei deze week: ‘We verliezen niet de oorlog, maar we verliezen mensen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant