De voorstelling Begin Again wordt uitgevoerd door acteurs, maar ook door 250 lichtgevende, zingende, trillende en sprekende stenen die worden uitgedeeld aan het publiek. Die verdiepen de ervaring, vertellen de makers. ‘Zo draag je constant een gedeelte van het verhaal met je mee.’
schrijft voor de Volkskrant over theater en podcasts.
Het team van de voorstelling Begin Again is al weken aan het kleien. Ze moeten 250 stenen maken, voor elke bezoeker één. In de repetitiezaal van theater De Stoomfabriek in Dalfsen liggen tientallen stenen die al af zijn of nog in elkaar geschroefd moeten worden. Het zijn objecten zo groot als een pomelo, maar dan zwart, hard en bonkig.
Peter en Mathijs van Til, die het interdisciplinaire kunstenaarsduo BrotherTill vormen, en schrijver Lisa Weeda zijn al anderhalf jaar bezig met de voorstelling. Onderdelen voor de stenen moesten in Hongkong besteld worden, ze moesten een keramiekoven regelen en de juiste software vinden om hun ideeën vorm te geven.
Het trio maakte in 2024 de uitzonderlijke voorstelling Dans dans revolutie, gebaseerd op Weeda’s gelijknamige roman. In het met de Ontwerpersprijs beloonde werk stapten twaalf bezoekers een installatie in met in hun handen een telefoon. Het verhaal over een oma en een kleindochter die de oorlog in het fictieve land Besulia proberen te overleven, speelde zich via TikTok-filmpjes af. De oorlog voelde zo dichtbij en ver weg tegelijkertijd; als kijker werd je geconfronteerd met hoe je de verwoesting van anderen via een scherm consumeert.
Begin Again maakt ook gebruik van technologie om een diepmenselijk verhaal te vertellen, maar is ambitieuzer dan het eerdere werk van het trio: dit keer zijn er live-acteurs, en 250 stenen die van alles doen en zeggen.
‘De stenen die ik heb gekleid zijn een beetje schubbig, het zijn net drakeneieren’, zegt acteur Marius Mensink. Wie Game of Thrones heeft gezien zal inderdaad gelijkenissen zien tussen de stenen en de eieren die Daenerys Targaryen in die serie vastheeft. Alleen zijn de keramieken stenen van Begin Again in de lengte doormidden gebarsten en komt uit die spleet een oranjerode, pulserende gloed.
Tijdens een repetitie krijgt in Dalfsen het handjevol mensen in de zaal ieder een eigen steen. Die is zwaar – het is moeilijk om hem met één hand vast te houden. Algauw blijkt de steen meer te kunnen dan licht geven: hij trilt en er komt geluid uit. Soms muziek, soms gekraak dat het beste te horen is als je de steen dicht bij je oor houdt.
Maar de stenen spreken ook, en zeggen in koor zinnen als: ‘Alles is verbonden. Vloeit en breekt en smelt, stolt en wordt weer hard.’
Het verhaal draait om een moeder (Ria Marks) en haar zoon (Marius Mensink). ‘De moeder voelt nabijheid tot de stenen en wil zich verbinden met de natuur’, vertelt Weeda. Daarom spreken de stenen tot haar. ‘Haar zoon, die beeldhouwer is, vindt het vervelend dat zijn moeder zo met de stenen bezig is en voelt een afstand tussen hen. Hij werkt aan een beeld en wil dat zij dat ziet, dat zij hem ziet.’
Begin Again kent geen duidelijk plot, maar is als een soort trip waarin je verzeild raakt, met poëtische zinnen van Weeda en imponerende muziek van Mathijs van Til. In dit mythische universum, waarin de natuur een stem heeft, voel je de pijn van een moeder en zoon die van elkaar vervreemd zijn geraakt.
Midden op het toneel staat het enorme beeld dat de zoon aan het maken is. Hij klimt een trappetje op en als hij met een hamer op een beitel slaat, vallen brokken steen naar beneden.
Bij elke hamerslag klinkt de harde, schelle toon van metaal op metaal. Op precies datzelfde moment trilt de steen in je hand, alsof al het steen met elkaar verbonden is.
Na de doorloop vertelt Mathijs van Til dat ze de trilelementen in de steen zo hebben geprogrammeerd dat die bewegen bij de geluidsfrequentie van de beitel. Hij laat ook zien hoe hij de 250 stenen in verschillende volgorden of patronen kan componeren. Als je in de zaal zit, hoor je dus soms iets achter je, soms iets links van je en soms iets uit je eigen steen.
Vernuftig is het allemaal zeker, maar Peter van Til benadrukt dat technologie voor hen meer dan een trucje is. ‘Wij zien het als een aparte discipline, zoals dans en acteren. We combineren hier technologie met het analoge, zoals de liveperformance, en proberen zo de intensiteit van de voorstelling voor een bezoeker te verdiepen. Doordat je een zware steen vasthoudt en midden in het geluidsbeeld zit, draag je constant een gedeelte van het verhaal met je mee.’
‘Wat een werk’, is een zin die de steen, de moeder en de zoon voortdurend uitspreken. Voor Weeda omvatten deze woorden alles waar deze voorstelling over gaat: ‘Een zoon opvoeden, diep in de aarde graven, een standbeeld maken, door je moeder gezien worden. Wat een werk om mens te zijn.’
Begin again gaat op 23 oktober in première bij Theater Bellevue.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant