Servië kiest komende zondag een nieuw parlement. Een nieuwe oppositiepartij, opgericht door studenten, hoopt de partij van oud-president Aleksandar Vučić na veertien jaar te verslaan. Servische kiezers maken zich op voor een nek-aan-nekrace, ziet correspondent Lisa Spit.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Dag Lisa, de nieuwe oppositiebeweging Studentska Lista gaat in de peilingen gelijk op met de partij van Vučić. Waar komt de studentenpartij vandaan?
‘De studentenbeweging – ze noemen zichzelf liever geen politieke partij – is voortgekomen uit de protesten die ontstonden na de ramp in Novi Sad, waar in 2024 zestien doden vielen toen het dak van het gloednieuwe treinstation instortte. De ramp leidde tot maandenlange protesten tegen de toenemende corruptie van de regering van Vučić.
‘Op universiteiten begonnen studenten klaslokalen te bezetten. Vanuit die lokalen zijn ze hun politieke beweging begonnen. Afgelopen zomer dwongen de demonstranten Vučić tot het uitschrijven van vervroegde verkiezingen. In de aanloop naar die verkiezingen hebben de studenten hun beweging Studentska Lista opgericht.
‘De studenten hebben een jaar gewerkt aan hun kandidatenlijst, die is samengesteld via een ingewikkeld democratisch systeem. Ze wilden absoluut niet met bestaande oppositiepartijen samenwerken. Hun beweging moest een nieuwe start worden, zonder corruptie en zonder zittende politici.’
Jarenlang was de Servische oppositie niet in staat om regeringspartij SNS te verslaan. Hoe willen de studentenbeweging de macht van Vučić doorbreken?
‘Studentska Lista heeft een vrij simpel verkiezingsprogramma samengesteld met maar elf punten. Daarbij valt op dat controversiële onderwerpen als de onafhankelijkheid van Kosovo en de Servische toetreding tot de Europese Unie nauwelijks in het programma voorkomen.
‘De partij wil daarmee een zo breed mogelijke groep kiezers aanspreken. Volgens een Servische politicoloog die ik sprak lukt dat ook: waar Vučić vooral ouderen aanspreekt, trekken de studenten kiezers uit alle lagen van de samenleving.
‘Ook houdt Studentska Lista de rol van individuele kandidaten bewust klein. De lijsttrekker is cardioloog Ilija Srdanović van de universiteit van Novi Sad, maar de partij benadrukt voortdurend dat het gaat om de beweging, niet om individuen.
‘Bij de samenstelling van de lijst vonden de studenten het belangrijk dat de kandidaten ‘gewone mensen’ zijn. ‘Mensen die leven van wat ze verdienen’, zoals een student uit de organisatie het tegen mij omschreef. Op de lijst staan dus naast wetenschappers ook een melkveehouder, een islamitische kapster en mijnwerkers.
‘De aanhang bestaat ook uit een bont gezelschap, van vrij conservatieve nationalisten tot heel progressieve studenten. Wat hen bindt, is de hang naar verandering en een nieuw tijdperk.
‘De afgelopen maanden zijn aanhangers van de oppositie door het hele land getrokken om in dorpen langs de deuren te gaan. Ze willen voorkomen dat de partij een elitair, hoogopgeleid imago krijgt. Mede daarom staan er ook geen studenten op de kandidatenlijst. Daarmee voorkomen ze bovendien dat de regering kan zeggen dat het de studenten om macht of geld te doen is, of dat ze te jong en onervaren zouden zijn.’
De verkiezingen beloven zondag bijzonder spannend te worden. Hoe schatten de studenten zelf hun kansen in?
‘De sfeer in Belgrado is vrolijk en optimistisch. Ik ging donderdagavond naar de laatste verkiezingsbijeenkomst van Studentska Lista, op het centrale plein van Belgrado. Op straat zag ik hoe een enorme stoet met vlaggen, fluitjes en buttons zich richting dat plein begaf. Uit de ramen van toeterende auto’s staken handen met drie vingers omhoog, een verwijzing naar het stembiljet waarop de studenten lijst 3 zijn.
‘Het was een gigantische bijeenkomst, die deed denken aan afgelopen mei. Toen gingen bijna tweehonderdduizend Serviërs de straat op tegen de regering.
‘Een opvallend contrast is dat in campagne-uitingen op straat vooral de SNS-partij van Vučić te zien is: op elektrische reclamezuilen, verkiezingsposters en op de voorpagina’s van kranten. De studenten zie je daar eigenlijk nergens. Wel zijn er overal stickers van Studentska Lista te zien en dragen veel mensen op straat buttons. Ik zag een straathandelaar die normaal souvenirs verkoopt aan toeristen, maar die nu alleen maar merchandise voor de studentenpartij had liggen.’
Hoe probeert Vučić zijn positie te redden?
‘De politicoloog die ik sprak zei dat de studenten een grote overwinning zouden behalen als deze verkiezingen een gelijk speelveld zouden zijn. Maar het wordt de oppositiebeweging lastig gemaakt. Zo wordt gevreesd dat Vučić voor de SNS stemmen zal proberen te ronselen, bijvoorbeeld door ambtenaren te dwingen om op de partij te stemmen. Om manipulatie te voorkomen, gaan de studenten met zo veel mogelijk waarnemers naar stembureaus om toezicht te houden.
‘Tijdens de campagne kan Vučić rekenen op de televisie en de kranten, waarin zijn partij voortdurend te zien is. Een student zei dat zijn televisieverslaafde oma het enige familielid was dat hij nog moest overtuigen op de oppositie te stemmen.
‘Toch zijn de meeste studenten ervan overtuigd dat ze zondag kunnen winnen. Daarna is het wel de vraag of Vučić zich bij een eventuele nederlaag neer zal leggen, en hoe de studenten daar dan weer op zullen reageren. Het is mogelijk dat Vučić, net als de Hongaarse oud-premier Viktor Orbán, bij een duidelijke nederlaag zal opstappen. Maar veel burgers zijn bang voor strijd.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant