Aanhangers van Lula zetten in Brazilië alles op alles om stemmen te winnen voor de linkse presidentskandidaat die het zondag opneemt tegen de radicaal-rechtse Bolsonaro. Er heerst een sterk gevoel van nu of nooit: ‘Bolsonaro is een gevaar voor onze democratie.’
doet verslag vanuit São Paulo in Brazilië.
‘Zijn jullie er klaar voor?’ Nanda Omiakesi (30) staat woensdag in de hal van station Barra Funda, in de Braziliaanse miljoenenstad São Paulo, en kijkt haar metgezellen indringend aan. ‘Laten we dicht bij elkaar blijven, voor het geval mensen boos worden.’ De anderen knikken, waarna ze de roltrap nemen naar het perron.
De vijf gaan stemmen winnen voor Luiz Inácio Lula da Silva. De linkse huidige president van Brazilië neemt het zondag in de tweede ronde van de presidentsverkiezingen op tegen zijn radicaal-rechtse tegenstander Flávio Bolsonaro. In de peilingen heeft Bolsonaro een nipte voorsprong.
‘Ga niet in discussie met geharde Bolsonaristas, dat heeft geen zin’, adviseert Omiakesi voordat ze de trein instappen. ‘We mikken op zwevende kiezers en mensen die in de eerste ronde thuisbleven.’ Vooral die laatste groep is groot: zo’n vijfde van de kiesgerechtigden. Ze nemen lijn zeven, die via het noorden van São Paulo naar provinciestad Jundiaí rijdt. In de wijken langs die route was de stemonthouding groot.
‘Mijn naam is Danielle, ik ben biomedicus en ik wil jullie iets vragen.’ De treinreizigers kijken verrast op als Danielle Rosa (29), een van de vrienden van Omiakesi, hen met luide stem toespreekt. ‘Wie van jullie maakt gebruik van de publieke gezondheidszorg? Wie heeft er familieleden die medicijnen nodig hebben? Kennen jullie de plannen van Flávio om de zorg te privatiseren?’
Ze begint over de coronapandemie. Toenmalig president Jair Bolsonaro, Flávio’s vader, ontkende de ernst van het virus en weigerde lange tijd om maatregelen te nemen. Doordat de ziekenhuizen volledig overspoeld waren en er gebrek aan zuurstof was, stierf een deel van de 700 duizend doden door verstikking op straat. ‘Herinneren jullie je dat nog?’
Dan neemt Julia Brandão (29) het over. ‘Flávio wil een einde maken aan de verplichte registratie van munitie’, vertelt ze. ‘Dat betekent dat de politie met nog meer straffeloosheid burgers kan vermoorden.’ Haar stem slaat over. ‘Ik vraag jullie niet op Lula te stemmen. Ik vraag jullie om zelf te onderzoeken wie Flávio is en waar hij voor staat. Google hem! Geloof niet alles wat je op sociale media ziet. Zorg dat je zondag goed geïnformeerd gaat stemmen.’
De actie in de trein is onderdeel van de zogenoemde vira voto-golf (‘stem omdraaien’) die Brazilië momenteel in zijn greep heeft. In winkelstraten, in bussen en metro’s, in sloppenwijken, overal gaan Brazilianen het gesprek aan met hun landgenoten in een poging mensen naar de stembus te bewegen en Lula alsnog aan winst te helpen.
Er heerst een sterk nu of nooit-gevoel, ook omdat Bolsonaro’s partij en zijn bondgenoten gezamenlijk een meerderheid hebben behaald in beide Kamers. Als Bolsonaro wint, heeft hij ruimte om de grondwet aan te passen en de samenstelling van het hooggerechtshof naar zijn hand te zetten. Dat, in combinatie met minachting voor burgerrechten van minderheden en vermeende criminelen, doet bij zijn tegenstanders alle alarmbellen afgaan.
Lula’s Arbeiderspartij (PT) is de afgelopen kwarteeuw achttien jaar aan de macht geweest, waarvan Lula twaalf jaar aan de knoppen zat. Hij staat voor uitgebreide sociale programma’s die de armoede flink hebben doen afnemen, maar ook voor een grote overheid met hoge staatsschuld. Ook slaagt hij er nauwelijks in de wijdverspreide corruptie aan te pakken. Bolsonaro belooft een keiharde aanpak van criminaliteit en het in ere herstellen van traditionele familiewaarden (‘een einde aan de genderideologie’).
Maar zijn voornaamste boodschap is: ‘Weg met Lula.’ Dat resoneert onder Brazilianen, die Lula in navolging van Bolsonaro de schuld geven van de hoge prijzen in de supermarkten. ‘Ik heb ook kritiek op de PT’, zegt Omiakesi in de trein. ‘Maar Flávio is een gevaar voor onze democratie, hij wil de grondwet veranderen en ons land uitleveren aan Donald Trump.’ Achterin de coupé staat een man op. ‘En dat is maar goed ook’, schreeuwt hij geïrriteerd. ‘Het is tijd voor verandering!’
De acties in publieke ruimtes zijn hard nodig, zo stellen de activisten in de trein, ook omdat techbedrijven en algoritmes niet in Lula’s voordeel werken. Zo kon Lula gedurende 24 uur zijn Instagram-posts niet boosten, in tegenstelling tot Bolsonaro. Ook weigerde de AI-assistent van Instagrams moederbedrijf Meta pro-Lula-afbeeldingen te creëren; afbeeldingen van Bolsonaro leverden geen problemen op.
Maandagavond demonstreerden duizenden woedende Lula-aanhangers voor het futuristisch ogende kantoor van Meta in São Paulo. ‘Mark Zuckerberg, krijg de klere’, scandeerden ze, zich direct richtend tot de CEO van het Amerikaanse bedrijf. Meta ontkent Bolsonaro te bevoordelen; de gemelde problemen zijn volgens het bedrijf veroorzaakt door een technische kwestie.
De Braziliaanse electorale autoriteiten eisen dat Meta beide kandidaten gelijk behandelt. Ook experts van de Verenigde Naties trokken woensdag bij Meta aan de bel over ‘duizenden accounts en berichten die te maken hebben gehad met schorsingen, verminderde zichtbaarheid en beperkingen’.
In de trein delen Omiakesi en de anderen papiertjes uit met daarop suggesties voor zoektermen die reizigers kunnen googelen om meer te weten te komen over de plannen van Bolsonaro. ‘Wie van jullie heeft een studiebeurs?’, vraagt Rosa. ‘Bedenk voordat je gaat stemmen wie jouw belangen het best vertegenwoordigt.’ Twee jonge reizigers halen breed lachend naar Rosa een Lula-sticker uit hun tas en plakken die op hun shirt.
Na twee uur tot het eindpunt en dezelfde zeventien haltes terug, houdt de groep het voor gezien. ‘Ik vond het goed gaan’, zegt Omiakesi. ‘De vorige keer kreeg ik meer agressieve reacties.’ Ook de anderen zijn tevreden en opgelucht. ‘Morgen kan ik niet’, zegt Julia Brandão. ‘Maar zullen we vrijdag weer gaan?’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant