Door een slootje, eind jaren zestig gegraven net over de grens in Duitsland, verdroogt het beschermde hoogveengebied Aamsveen bij Enschede in snel tempo. Na veel gesteggel wordt vrijdag een begin gemaakt met het dichten van dit lek. Waarom duurde dat zo lang?
is regioverslaggever van de Volkskrant in Oost-Nederland.
Bij een eeuwenoude grenspaal wijst Christoph Rückriem op een problematisch Duits slootje. Over een lengte van niet meer dan 700 meter loopt het waterweggetje pal langs de Nederlandse grens door het natuurgebied Hündfelder Moor, waar bioloog en natuurbeheerder Rückriem werkzaam is namens het Biologische Station Zwillbrock.
Het mag dan een slootje van niks zijn, al decennialang voert het zo veel water af dat pal ernaast het Twentse hoogveengebied Aamsveen volledig verdroogt. En dat is niet zonder gevolgen.
Hoogveenmos en zonnedauw worden verdrongen door berk en pijpenstrootje. Zo kwijnt het 40 hectare grote Nederlandse hoogveen, leefgebied voor de kraanvogel, de Noordse glazenmaker en de adder, gestaag weg. En minstens zo belangrijk: door de verdroging stoot het CO₂ uit terwijl het veen, in goede conditie, dit schadelijke broeikasgas juist kan opslaan.
Het Aamsveen is sinds 2015 een Natura 2000-gebied. Daarmee verplicht Brussel Nederland dit euvel te verhelpen en het hoogveen weer in een gezonde staat terug te brengen. Dit bleek echter niet gemakkelijk in dit grensoverschrijdende natuurgebied met Duitsland, dat door de sloot onnatuurlijk in tweeën is gesneden. Dat de watergang een lek veroorzaakt, was al eind jaren zeventig bekend, maar pas vandaag wordt de eerste stap gezet om het te verhelpen.
De Duitse minister van Milieu en Natuurbescherming van de deelstaat Noordrijn-Westfalen, Oliver Krischer, komt er speciaal voor naar de grens om daar met de Overijsselse BBB-gedeputeerde Maurits von Martels (Landbouw en Natuur) een eerste handeling te verrichten om het lek te dichten.
Eind jaren zestig kampten Duitse boeren aan de grens met Nederland juist met overtollig water. Om meer opbrengst van hun te grond te kunnen halen, werd hun een betere afwatering beloofd. Van grensoverschrijdend natuuroverleg was in die tijd geen sprake en water uit Duitse landbouwgrond moest en zou in een Duitse beek terechtkomen. En dus werd de grenssloot gegraven.
De Duitse graafmachines gingen niet zachtzinnig te werk en beukten dwars door de afdichtende laag onder het veen, met als gevolg dat in grote delen van zowel het Duitse als het Nederlandse natuurgebied het water ineens naar deze sloot stroomde.
Vanaf begin jaren tachtig werden tal van halve maatregelen genomen om dit te verhelpen. ‘Maar nog altijd stroomt er aan het eind van de sloot drie keer meer water weg dan er aan het begin instroomt’, zegt Jacob van der Weele, ecoloog bij Stichting Landschap Overijssel, eigenaar van het Aamsveen.
Onderweg naar de sloot wijst hij op een houten bankje dat zo hoog op zijn poten staat, dat de gemiddelde passant met de voeten niet bij de grond komt. ‘Hier zie je het inklinken van het veen door verdroging.’
Met de oplossing in zicht leggen Rückriem en Van der Weele uit dat er talloze oorzaken zijn voor de lange aanloop en de halfslachtige pogingen om het waterlek te dichten. ‘Met veel hoogveen in Duitsland werd de urgentie in dit relatief kleine Hündfelder Moor (120 hectare) lange tijd niet gevoeld en kwam er geen geld beschikbaar’, zegt Rückriem, terwijl hij met zijn hoge laarzen de sloot nadert.
In Overijssel wilde men tien jaar geleden al aan de slag, maar met alleen Nederlands geld kon men geen Duitse sloot aanpakken. De oplossing werd uiteindelijk gevonden in Brussel, dat 8 miljoen euro van in totaal 13 miljoen euro beschikbaar stelde om in beide gebieden maatregelen tegen verdroging te treffen. Rückriem: ‘We zijn dankbaar dat Overijssel er echt werk van maakte.’
Het Aamsveen en Hündfelder Moor werden in 27 vakken verdeeld. In Nederland is het werk al enige jaren aan de gang. Om de vakken heen is een leemdijk aangelegd met voor elk vak een eigen stuw, zodat het waterpeil per vak te allen tijde op de juiste hoogte kan worden gehouden. De eerste resultaten zijn al zichtbaar, hier en daar komt hoogveenmos op en sterven berkjes af door natte voeten.
Nu zijn de zeven grensoverschrijdende vakken aan de beurt, de delen die last hebben van de problematische sloot. Daar moet eerst een zogenoemde duiker worden verwijderd. Deze buis over de gehele lengte van de sloot werd in de jaren tachtig aangebracht in een poging het weglekken tegen te gaan. Dat bleek echter niet afdoende.
Aan de ambtsdragers uit Overijssel en Noordrijn-Westfalen is vrijdag de taak om symbolisch het eerste stuk van de 700 meter lange buis te verwijderen.
Vervolgens worden langs de sloot de Nederlandse en Duitse gebieden op gelijkere hoogte gebracht. De bodem van de waterweg zelf wordt verhoogd met een nieuwe, waterdichte kleilaag en een dik pak veen erover. Naar verwachting zullen de werkzaamhedentot het eind van dit decennium duren.
De Universiteit van Münster werkt op dit moment aan een meet- en rekenmethode om de precieze CO₂-besparing vast te stellen. Bij de projectaanvraag ging men bij de eerste schattingen uit van 500 ton.
‘Wij moesten vooraf bewijzen dat de maatregelen echt effect zullen hebben’, zegt Rückriem over de complexe Duitse vergunningsprocedures. ‘Mede daarom duurde het zo lang.’ Van der Weele glimlacht. ‘Met twee relatief eenvoudige vergunninkjes waren wij in Overijssel klaar.’
Op de weg terug spreekt een dame met een hond de twee mannen aan met de hoop dat het wegens werkzaamheden afgesloten gedeelte weer snel opengaat. Even verderop leidt het pad langs een dikke eik die er al zeker veertig jaar moet staan.
‘Veelzeggend: een eik die overleeft op hoogveen’, zegt ecoloog Van der Weele. ‘Nog even en die zal omvallen door de nattigheid.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant