Brazilië maakt zich op voor de razendspannende presidentsverkiezing van aanstaande zondag. Wordt het de radicaal-rechtse Flávio Bolsonaro of toch de huidige, linkse president Luiz Inácio Lula da Silva? Voormalig Latijns Amerika-correspondent Marjolein van de Water is teruggekeerd naar Brazilië om de verkiezingen te volgen.
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over Afrika en het Mondiale Zuiden.
Marjolein, je bent nu in São Paulo. Leven de verkiezingen van aanstaande zondag daar al?
‘Absoluut. Je ziet overal verkiezingsposters. Auto’s zijn beplakt met stickers van kandidaten. En muziekwagens rijden door de straten met campagnemuziek op de speakers – samba en baile funk voor links, en cowboymuziek voor rechts. Het is een beetje een cliché, maar in Brazilië worden de verkiezingen beleefd als een soort voetbalwedstrijd. Mensen dragen heel actief uit voor wie ze zijn. Er staat deze verkiezingen ook veel op het spel.
Waarom zijn deze verkiezingen zo belangrijk?
‘Onder de Lula-aanhangers is er diepe angst voor wat winst van Flávio Bolsonaro kan betekenen voor de democratie. Bolsonaro is dikke vrienden met de Amerikaanse president Trump. Zijn partij is samen met aan zijn kandidatuur geallieerde rechtse partijen de grootste in het hele congres, dus hij krijgt min of meer carte blanche om te doen wat hij wil. Mensen zijn ook niet vergeten dat zijn vader, Jair Bolsonaro, bij de vorige verkiezingen een staatsgreep probeerde te plegen, toen hij nipt verloor. Dat alles is, met de dictatuur nog relatief vers in het geheugen, echt een schrikbeeld voor links.
Aan de rechterkant zie je, vooral bij christenen, een oprechte vrees dat links een einde zou willen maken aan het onderscheid tussen mannen en vrouwen of kinderen via seksuele voorlichting op school zou willen aanzetten om homoseksueel te worden. Voor hen staat links symbool voor een zondig leven. Rechtse Brazilianen willen ook een hardere aanpak van criminaliteit en vrezen dat nog vier jaar links daar niet aan bijdraagt.’
Zondag is de tweede verkiezingsronde. In de eerste ronde won Bolsonaro met 47 procent nipt van Lula, die 45 procent had. Hoeveel zegt dat?
‘Wat vooral veelzeggend was: de overige 8 procent van de kiezers koos in de eerste stemronde voor andere kandidaten dan Bolsonaro of Lula, en die waren allemaal rechts of centrumrechts. Veel van hen stemmen komende zondag waarschijnlijk op Bolsonaro.
Lula moet het daarom vooral hebben van de ruim 30 miljoen stemgerechtigden, één op de vijf Brazilianen, die tijdens de eerste ronde niet kwamen opdagen. Als hij hen weet te mobiliseren, kan hij nog winnen. Op basis van de peilingen lijkt hij vorderingen te maken, het verschil tussen Bolsonaro en Lula wordt steeds kleiner. Al moet ik zeggen dat peilingen in Brazilië niet altijd betrouwbaar zijn.’
Hoe proberen Lula en zijn aanhangers de niet-stemmers zover te krijgen om zondag wél naar de stembus te gaan?
‘Lula’s aanhangers zijn heel actief op sociale media en op straat. Ik zag gisteren in een metrostation bijvoorbeeld een jongen een bord omhoog houden met de tekst: ik betaal je 150 Real (30 euro, red.) als je mij een voorbeeld kan geven van een wetsvoorstel van Flávio Bolsonaro dat de arbeiders heeft geholpen. Bolsonaro zit namelijk al lang in de politiek, maar heeft tot nu toe weinig bereikt. Met dat soort ludieke acties proberen Lula-aanhangers anderen daarvan bewust te maken.’
Als Bolsonaro zo weinig heeft bereikt, waarom is zijn aantrekkingskracht dan zo groot?
‘Omdat Bolsonaro zegt: ‘Dit land wordt al zo lang geregeerd door links, ik sta voor verandering’. En dat klopt ook. Links is sinds 2002 aan de macht, op de vier jaar dat Jair Bolsonaro regeerde na.
‘Flávio Bolsonaro belooft economische verbeteringen en een harde aanpak drugscriminaliteit. Hoe hij dat wil doen, legt hij niet uit, maar dat is de kracht van populisme. Hij hoeft geen ingewikkelde verhalen te vertellen. Hij verkondigt de simpele boodschap: stem op mij en je betaalt minder voor je boodschappen en eet weer iedere dag vlees.’
Je zei het al even: de Bolsonaro-familie is close met Donald Trump. Gaat het daar veel over in de campagne?
‘Zeker, maar beide kampen kijken er verschillend naar. Links ziet hoe de Amerikanen azen op grondstoffen in de Amazone en hamert op het belang van Braziliaanse soevereiniteit. Rechts ziet Trump juist als een toekomstige partner in de bestrijding van drugscriminaliteit. Wat de een als een groot gevaar ziet, is voor de ander een kans.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant