Liefdesverdriet is een vorm van rouw met gevolgen voor lichaam en geest. Van paracetamol tot je sociale netwerk: wat helpt volgens de wetenschap bij een gebroken hart?
schrijft voor de Volkskrant over grote en kleine levensvragen.
‘Gedumpt worden is een grote aanslag op je eigenwaarde’, schrijven Susan Smit en Marion Pauw in hun boek Hotel Hartzeer. ‘In de ogen van degene die jij meer dan wie ook lief hebt, voldoe je niet langer. Je voelt je afgewezen. Je bent zo klein geworden als een verdwaald kaboutervrouwtje zonder muts.’
Dat het zelfbeeld bij liefdesverdriet een flinke knauw krijgt, is logisch, zegt Janneke Schokkenbroek, relatieonderzoeker aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en auteur van Appily Ever After. ‘In een relatie bouw je gezamenlijke voorkeuren en routines op, zoals een bezoek aan dat ene restaurantje, en deel je meestal een vriendengroep. Gaat de relatie uit, dan valt niet alleen die speciale persoon weg, maar ook een deel van jou.’
Hartzeer gaat verder dan alleen een naar gevoel; het kan soms voor zo’n heftige stressreactie zorgen dat het de fysieke gezondheid schaadt. Met zelfs hartfunctiestoornissen tot gevolg. De uitdrukking ‘een gebroken hart’ is dus zo gek nog niet. ‘Het is een vorm van rouw die je niet moet onderschatten’, zegt Schokkenbroek.
Afwijzing in de liefde lijkt op sociale afwijzing en daar is veel onderzoek naar gedaan. Wetenschappers keken bijvoorbeeld welke hersengebieden er in het brein oplichten wanneer iemand wordt uitgesloten van een groep. ‘Dat zijn dezelfde gebieden die geactiveerd worden bij fysieke pijn’, zegt psycholoog Freddy van der Veen, die aan de Erasmus Universiteit Rotterdam onderzoek doet naar liefdesverdriet. ‘Ik zeg altijd: een gebroken hart? Neem een paracetamol! Er zijn aanwijzingen dat paracetamol ook werkt bij sociale pijn of liefdespijn.’
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoorden we, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Zelf keek Van der Veen in een experiment hoe mensen reageren op een romantische afwijzing via een datingapp. De verwachting was dat zo’n nare gebeurtenis stress zou opleveren, met bijbehorende lichamelijke reacties, zoals een hogere hartslag. Opvallend was dat het hart juist langzamer ging kloppen. Volgens de wetenschapper vindt er een korte bevriezingsreactie plaats die zich uit in hartslagvertraging en afnemende motoriek. ‘Het idee daarbij is dat je tijd nodig hebt om de afwijzing een plaats te geven in de hersenen.’ Het ging hier slechts om de ‘nee’ van een onbekende. ‘Als de liefde van je leven wegvalt of je verlaat, dan is het verdriet natuurlijk vele malen groter’, zegt Van der Veen.
Hoe heftig iemand reageert op liefdesverdriet, hangt af van allerlei factoren. Kwam het plotseling? Was er keuzevrijheid? Maar ook: hoe ingebed ben je in elkaars leven, inclusief huis en kinderen? Ook speelt iemands kwetsbaarheid mee. Van der Veen: ‘Wie goed in zijn vel zit, reageert anders op een relatiebreuk dan iemand met aanleg voor een depressie.’
Mensen zijn geneigd de duur van negatieve gevoelens na een break-up te overschatten. In een studie werden 69 studenten met een romantische relatie negen maanden gevolgd. Elke twee weken kregen ze de vraag: hoe ellendig zou je je voelen als je relatie over zou gaan? Bij 26 personen eindigde de relatie daadwerkelijk in die periode. Wat bleek? Deelnemers dachten vooraf dat ze zich ellendiger zouden voelen dan ze daadwerkelijk rapporteerden. ‘We blijken opvallend slechte voorspellers van ons eigen liefdesverdriet’, zegt Schokkenbroek. Ze benadrukt dat het hier om een kleine studie gaat, maar wel een waarbij deelnemers langere tijd werden gevolgd. ‘Dat maakt het inzicht waardevol.’
Wat kun je doen om te voorkomen dat je verzwolgen wordt door liefdesverdriet? Toen Schokkenbroek hier zelf mee te maken kreeg, gebruikte haar psycholoog de metafoor van een kano. Naar rechts peddelen staat voor afleiding zoeken, naar links voor stilstaan bij de pijn. ‘Peddel je te veel naar rechts, dan ben je aan het vluchten. En draai je rondjes. Peddel je te veel naar links, dan ga je richting depressie.’ De kunst is om een balans te vinden, zodat je de overkant bereikt. ‘Soms is dat een drankje met vrienden voor de nodige afleiding. Soms praten over wat je voelt.’
Veel stilstaan bij de pijn kan het herstel dus in de weg staan, bijvoorbeeld door het blijven volgen van je ex-partner op sociale media. Uit onderzoek blijkt dat mensen die dat doen, meer verdriet, jaloezie en emotioneel ongemak ervaren. ‘Bij zulke gevoelens is het verstandiger om je ex te ontvolgen.’
Wat helpt wel? Mensen die tevreden zijn over hun eigen netwerk ervaren minder verdriet en boosheid na een break-up, blijkt uit Duits onderzoek naar de impact van sociale steun. Dat komt deels door de afleiding die zo’n sociale kring biedt in zware tijden. ‘Ook is de ontwrichting van het zelfbeeld minder groot. Je hebt immers mensen om je heen die weten wie jij bent, ook zonder je partner’, zegt Schokkenbroek.
In de film Eternal Sunshine of the Spotless Mind staat de vraag centraal of je een verbroken relatie uit je geheugen zou willen wissen, als dat mogelijk was.
Voor sommige mensen is het een aantrekkelijk idee om alle pijnlijke herinneringen uit te gummen. Volgens filosoof Jan Drost, schrijver van Als de liefde voorbij is, is dat zonde. ‘Ik weiger die ooit gelukkige momenten opeens als vuilnis te zien. Koester de herinneringen, maar blijf er niet in hangen.’
Liefdesverdriet is volgens hem óók het bewijs dat iemand in staat is liefde te voelen. ‘En dat is iets goeds.’ Jezelf terugtrekken en harnassen om te voorkomen dat je in de toekomst gekwetst gaat worden, is de slechtste les die je kunt trekken, aldus Drost. ‘We zijn sociale wezens die ons hechten. Natuurlijk mag je je wonden likken met een pak ijs en Netflix. Maar zoek ook anderen op.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant