Wie is verantwoordelijk voor de plunderingen en het geweld waarmee Frankrijk zaterdag te maken kreeg? Het grote politieke vingerwijzen is volop gaande. De gemene deler: de regering en de manier van ordehandhaven ligt van alle kanten onder vuur.
is correspondent Frankrijk van de Volkskrant. Ze woont in Parijs.
‘Kijkend naar de beelden hebben we ons allemaal afgevraagd: wat gaat er in hun hoofd om?’ De verbijstering was nog vers toen president Emmanuel Macron zondagavond het land toesprak. Wie haalt het in vredesnaam in zijn hoofd om hele winkelstraten te plunderen, gemeentehuizen binnen te dringen of zelfs in brand te steken – met als trieste hoogtepunt het instorten van de historische toren van het stadhuis in Limoges?
Waar de Franse regering vanaf het begin van de scholierenprotesten sprak van stedelijk geweld, opgestookt door de radicaal-linkse partij La France Insoumise (LFI), riep Macron zondagavond op de relschoppers niet te verwarren met demonstranten die op legale wijze hun zorgen uiten op straat.
Desondanks is het grote politieke vingerwijzen volop gaande. Premier Sébastien Lecornu, die al vaker in de afgelopen weken zijn pijlen richtte op LFI-leider Jean-Luc Mélenchon, ging er op X met gestrekt been in. ‘Het is UW politieke verantwoordelijkheid’, richtte hij zich tot Mélenchon. ‘U roept degenen die uw strijd delen op om niet aan de plunderingen mee te doen. Begin dan maar eens met het duidelijk aanwijzen van de verantwoordelijken, zij die plunderen en vernielen. We kunnen niet oproepen het geweld te staken, terwijl we degenen die het plegen van excuses blijven voorzien.’
Wat daarachter speelt, is dat de grootste linkse partij van Frankrijk al jaren oproept tot grootschalig burgerprotest, om een eind te maken aan wat zij zien als afbraak van de sociale voorzieningen. Leider Mélenchon gaat bovendien regelmatig te keer over politierepressie. Vanaf het begin van de scholierenprotesten, die de protestdag van zaterdag vleugels gaven, heeft LFI zich achter hen geschaard.
De regering verwijt de partij daarbij een opruiende rol te spelen. Olie op het vuur was de uitspraak van LFI-burgemeester Bally Bagayoko in de Parijse voorstad Saint-Denis. Bij de schoolblokkades eerder deze maand verdedigde hij het uit de hand gelopen protest in zijn gemeente met de woorden dat geweld soms legitiem kan zijn, ook vanuit de demonstranten.
Andersom haalt Mélenchon juist snoeihard uit naar de regering en de manier waarop die de ordediensten aanstuurt. Door te rekenen op het uit de hand lopen van de demonstraties spelen president Macron en premier Lecornu zijns inziens ‘met vuur’.
‘De confrontatie lijkt het doel te zijn van de ordehandhaving,’ was Mélenchons analyse na de dramatisch verlopen zaterdag. ‘Overal waar geen agenten waren, was het rustig.’ Dat de protestmars grotendeels ‘in kalmte’ kon plaatsvinden, was volgens hem te danken aan de ordediensten van vakbonden en burgers die het politiegeweld wisten te beperken.
De lezing van LFI als bron van chaos vindt weerklank bij andere partijen en politici. Raphaël Glucksmann, de linkse kandidaat voor de presidentsverkiezingen in het voorjaar voor onder meer de Parti Socialiste, verweet Mélenchon al jaren op geweld te mikken. Bovendien zou hij, door ‘niet in staat zijn het geweld duidelijk te veroordelen’, de opmars van radicaal-rechts een extra zetje geven. De radicaal-rechtse kandidaat Marine Le Pen noemde LFI ‘sociale pyromanen’ die ‘willen doen geloven dat geweld een legitiem middel is geworden om zich politiek te uiten.’
Toch verschijnen in de strategie om LFI politiek verantwoordelijk te maken ook barstjes, getuige de anonieme verklaring van een minister in Le Parisien. ‘Binnen de regering vrezen we dat als de aandacht te veel op LFI is gericht, we geen gehoor vinden bij de middelbare scholieren.’
Eensgezindheid is er over de constatering dat de ordediensten de controle volledig zijn kwijtgeraakt. Minister van Binnenlandse Zaken Laurent Nuñez bood maandag om die reden zijn ontslag aan bij president Macron, maar die weigerde. Aan Nuñez nu juist de taak een beter antwoord te vinden op de geweldplegers.
Het onderscheid van Macron indachtig, is helder wie zaterdag de vreedzame demonstranten waren. Scholieren en studenten waren in grote getale aanwezig, gesteund door ouders, mensen in gele hesjes en vakbondsleden van de CGT, de tweede vakbond van het land.
Het profiel van de relschoppers is diffuser. De regering spreekt van ultralinkse groepen die georganiseerd te werk gingen en zich richtten op de Franse instituties; zo bestormden zij meerdere gemeentehuizen. Op videobeelden zijn in het zwart geklede personen te zien, vaak gemaskerd en zonder protestborden of spandoeken – herkenbaar als zogeheten ‘black blocs’ – die met geweld op ruiten inslaan.
Een derde groep van jonge gelegenheidsvandalen lijkt zich min of meer spontaan bij de black blocs te hebben aangesloten. In verschillende reportages in Franse media verklaren jongeren die met gestolen goederen uit kapotgeslagen winkels lopen, dat ze voor de demonstraties kwamen, maar vanwege de situatie hun slag wilden slaan.
Een woordvoerder van de Parijse politie duidt deze derde groep aan als delinquenten die doorgaans later komen opdagen, nadat de black blocs het voorbereidende werk hebben gedaan. Waar deze black blocs geweld als legitiem zien om systeemverandering af te dwingen, komt de andere groep vooral voor de spullen.
De zorg onder vreedzame demonstranten is dat de combinatie van relschoppers, plunderaars, en een repressieve doctrine van ordehandhaven het demonstreren steeds meer onmogelijk maakt. Zo moest een orkest dat zaterdag in Parijs op Place de la République voor honderden mensen speelde, het concert staken vanwege inzet van traangas en een waterkanon tegen de eerste black blocs die zich op het plein begaven.
Premier Lecornu heeft de politie-eenheden in verschillende steden gevraagd om op specifieke plekken een avondklok in te stellen, om verdere plunderingen te voorkomen.
Een eerste oproep voor nieuwe protesten is inmiddels gelanceerd door enkele gele hesjes, die komende zaterdag opnieuw acties in heel Frankrijk willen organiseren.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant