President Emmanuel Macron waarschuwde zondag in een toespraak over het geweld in Frankrijk voor extreemlinkse groeperingen. Volgens experts speelt de zogenoemde Black Bloc-beweging een rol bij de gewelddadige demonstraties. Daarnaast grijpen arme jongeren de onrust aan om te plunderen.
Meer dan een half miljoen mensen sloten zich afgelopen weekend bij de demonstraties. Een deel van hen ging over tot geweld en vernielingen. "Er zijn momenteel twee soorten relschoppers in Frankrijk: opportunisten en anarchisten", zegt universitair docent Sarah Wolff.
Met de opportunisten doelt Wolff op arme jongeren uit achterstandswijken die voornamelijk plunderen. De anarchisten zijn volgens haar de gewelddadige demonstranten uit extreemlinkse hoek.
Niek Pas, universitair docent Franse geschiedenis, ziet de opportunisten als "gelegenheidsplunderaars die niet per se politiek gemotiveerd zijn". Ze zijn wel vaak ontevreden, onder meer over het onderwijs of over hun benarde financiële situatie. Dat beaamde Macron ook in zijn speech. Hij beloofde in zijn laatste maanden als president aan die problemen te werken, al noemde hij geen concrete plannen.
Deze jongeren sluiten zich aan bij gewelddadige groepen, waaronder de zogenoemde Black Bloc-beweging. Dat is een anarchistische groep die geweld niet schuwt, zegt oud-AIVD'er Berrie Hanselman. Hij deed bijna veertig jaar onderzoek naar links-extremisme. "De laatste dagen zijn er vooral anarchisten en jongeren uit de banlieues in Frankrijk. Eerder waren er ook 'Gele Hesjes', scholieren en boeren."
De Black Blocs, ofwel Zwarte Blokken, danken hun naam aan hun vaak totaal zwarte kleding. Ze dragen helmen en andere bescherming. Daarbij dragen ze antifascistische symbolen, vertelt Wolff. "Ze zijn extreemlinks en vooral tegen het kapitalisme."
Zwarte Blokken kun je herkennen aan hun "professionele optreden", zegt Pas. Ze zijn "echt voorbereid" op geweld. Zo hebben ze rugzakken mee met water, gereedschap, oogdruppels en professionele maskers tegen traangas. Aanhangers willen "de strijd aangaan met de politie" en zijn tegen de staat, vertelt Pas. "Vrijheid van de mensen staat voorop, maar in de praktijk uit zich dit in geweld en vernieling."
Hanselman ziet een speciale tactiek bij deze groep. "Ze zoeken een grote, vreedzame demonstratie op en verstoppen zich dan in zo'n mars. Als ze dan bij een interessant object komen, bijvoorbeeld een bank, komen ze uit de groep, richten flinke vernielingen aan en kruipen dan heel snel weer terug."
Vervolgens wil de politie hen aanpakken, maar daarvoor pakt zij eerst de buitenkant van de mars aan, legt Hanselman uit. "Op die manier ontstaat chaos en pakt de politie soms onschuldige demonstranten aan. Soms groeit het Zwarte Blok daardoor, omdat mensen zich aansluiten."
Pas vindt het lastig te zeggen hoe groot deze Black Bloc-beweging is, omdat ze zo "ongrijpbaar" zijn. Maar hij stelt dat bekend is dát ze er zijn. Hanselman erkent dat en noemt de Zwarte Blokken in Frankrijk "ontzettend grootschalig". Volgens hem zijn er momenteel "meerdere honderden mensen die zich onder de beweging scharen".
Dat is een flink aantal. In Nederland zijn er soms ook Zwarte Blokken, maar die zijn dan "slechts" twintig tot veertig man groot. De Black Bloc-beweging is grensoverschrijdend. Zo waren er afgelopen weekend in Parijs ook Zwarte Blokken uit Zwitserland, zegt Hanselman.
De term Zwarte Blokken werd in de jaren tachtig gebruikt voor de antikernenergiebeweging in Duitsland. Die beweging is uitgegroeid tot een anarchistische groep, wat in 1999 leidde tot de Battle of Seattle. Daarbij liep een antiglobalistische bijeenkomst finaal uit de hand door de komst van een Zwart Blok.
De Black Bloc-beweging is ook in Frankrijk al zo'n twintig jaar aanwezig en dat leidde al meerdere malen tot escalatie. Zo ook nu, ziet Hanselman, die de aanhangers ook wel "politieke hooligans" noemt. "Ze proberen op allerlei manieren hun gelijk te krijgen en vooral met geweld en vernieling."
In Nederland wordt extreemlinks niet vaak met geweld geassocieerd, stelt de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). Toch past de Black Bloc-beweging onder de noemer 'extreemlinks', zegt Hanselman. "Je kunt ze het beste aanduiden als autonomen of anarchisten die vooral tegen het kapitalisme zijn." Ze willen volgens hem ook vaak grote multinationals aanpakken. De beweging is wat hem betreft niet los te zien van extreemlinks.
Dat denkt ook Wolff. "Ze streven naar het omverwerpen van de autoritaire symbolen en organisaties met macht. Ze zijn voor confrontatie, chaos en geweld." Maar de universitair docent denkt dat het ook een "mengvorm" kan zijn waarbij onder anderen extreemrechtse mensen zich zouden kunnen aansluiten. "Ze willen in ieder geval onrust en chaos."
Het verlangen naar een revolutie past in de Franse cultuur, zegt Pas. "Van oudsher is er in Frankrijk spanning tussen de burgers en de overheid. Er wordt weinig naar elkaar geluisterd. Dat systeem is vastgeroest en moeilijk te veranderen."
De overheid kan dan ook weinig goed doen in de aanpak van het geweld. De regering kijkt vooral naar de politie, die de demonstranten "flink" aanpakt. "De Franse politie is heel interventionistisch en is snel van de harde aanpak met traangas, waterkanonnen en rubberen kogels", zegt Pas. Ook dat past bij de Franse cultuur. "De politie is er niet voor de burger, maar om de staat te beschermen."
De Fransen zijn erg boos over het politieoptreden en de agressie tegen de jonge en vreedzame demonstranten vóór 17 oktober, ziet Wolff. "Daarbij doet partijleider Jean-Luc Mélenchon van de LFI niets om de geëscaleerde protesten aan te pakken."
In Frankrijk wordt de partij aangemerkt als extreemlinks. Veel jongeren en aanhangers van LFI vinden dat de overheid de salarissen, pensioenen en koopkracht moet aanpakken. Maar dat gaat Macron niet meer voor elkaar krijgen in zijn laatste maanden, zegt Pas. "Dat lukte de afgelopen tien jaar ook niet."
Macrons toespraak is volgens Wolff dan ook niet goed ontvangen. De overheid heeft naast een samenscholingsverbod in Marseille nog weinig concrete maatregelen getroffen. Wolff denkt dat de demonstraties op korte termijn dan ook niet zullen stoppen. Zolang er grote protesten plaatsvinden, zullen Zwarte Blokken "heibel willen schoppen", zegt Hanselman.
Source: Nu.nl algemeen