De Japanse meteorologische dienst heeft zich uitvoerig verontschuldigd nadat de dienst het halve land vrijdag ten onrechte de stuipen op het lijf had gejaagd. Acht bange minuten lang dachten miljoenen Japanners dat het land zou worden getroffen door de zwaarste aardbeving ooit gemeten.
is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Rond het middaguur, afgelopen vrijdag, lichtten in Japan de telefoonschermen op: zware aardbeving op komst, zoek dekking. Bij de Koerilen-eilandengroep, ten noorden van Japan, was een aardbeving van kracht 9.9 gedetecteerd, aldus de meteorologische dienst. Dat is vier keer zo zwaar als de zwaarste aardbeving ooit gemeten, de Grote Chileense Aardbeving van mei 1960.
Hier en daar gingen mensen schuilen. Maar voordat er echt paniek kon uitbreken, trok de meteorologische dienst het alarm alweer in: er was sprake van een rekenfout. De beving die uiteindelijk door Japan trok, was nauwelijks voelbaar.
Tijdens een persconferentie en in een reeks berichten ging de dienst uitgebreid in op wat er misging. Het snelwaarschuwingssysteem had een verre aardbeving bij het Russische Kamtsjatka opgepikt, en was daarmee gaan rekenen alsof het een beving vlakbij was. Waarna de berekeningen op hol sloegen en ze de hoogst denkbare waarde voor een aardbeving gaven: een beving 32 keer zo zwaar als de beving bij Fukushima van 2011, die alles wat niet aardbevingsbestendig is gebouwd, zou laten instorten.
Je kunt het de seismologen niet aanrekenen, vindt hoogleraar geologie Douwe van Hinsbergen (Universiteit Utrecht). ‘Mensen verwachten dat je dit feilloos doet, maar je kúnt dit niet feilloos doen’, zegt hij desgevraagd. ‘Bij dit soort grote bevingen heb je geen tijd om de cijfers eerst te checken, het gaat veel te snel. En het zou erger zijn als het andersom was: wel een beving, maar geen waarschuwing.’
Dat neemt niet weg dat er sprake was van ‘de meest uitzinnige valse vroegmelding van een aardbeving ooit’, constateren geologen Judith Hubbard en Kyle Bradley droogjes op hun prominente substack Earthquake Insights. Een beving van 9.9 zou neerkomen op een ondergrondse scheuring van zo’n vijfduizend kilometer lang, schetst Van Hinsbergen, de afstand van Japan tot Alaska. ‘Als dit werkelijk zou gebeuren, zou de ramp niet te overzien zijn.’
Het gebeurt met enige regelmaat dat er flitsmeldingen zijn van aardbevingen die vervolgens uitblijven. Zo kregen miljoenen Japanners, onder wie premier Shinzo Abe, in 2018 de telefoonmelding dat er een grote beving op komst was. De sensoren hadden toevallig twee kleine bevinkjes tegelijk gevoeld en die per abuis bij elkaar opgeteld.
Dergelijke voorvallen zijn er ook buiten Japan. In oktober 2024 vaardigde Israël zijn eerste aardbevingsalarm ooit uit, voor een beving met kracht 5.2 in Libanon. In werkelijkheid was het systeem aangeslagen op de explosie van een ondergrondse munitieopslag van Hamas, in Gaza.
Een jaar eerder werden burgers in drie Amerikaanse staten om half vier ’s nachts wakker gepiept door een aardbevingsalarm. Gewoon een test, die per ongeluk was ingesteld op de Europese tijdzone, en zodoende zeven uur te vroeg afging.
Maar pas op voor laksheid, waarschuwt Van Hinsbergen. Hij herinnert aan de rivierramp in Nepal van vorige maand, met meer dan 1.400 doden en ruim vijfduizend vermisten. ‘De regering reageerde bewonderenswaardig snel, met alarmen en helikopters. Maar een van de redenen dat er zoveel slachtoffers zijn, is dat veel mensen dachten: dit kan nooit – en bij de rivier gingen kijken wat er aan de hand was.’
Zijn advies: ‘Geloof het liever wél als er een waarschuwing komt. En wees vervolgens blij als het niet zo is.’
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant