is tv-recensent voor de Volkskrant.
Een programma dat al zo lang een vaste plek in de tv-gids heeft, dat het als een ietwat protserige buffetkast met mijn omgeving versmolten is geraakt. Ik keek ernaar zonder het echt te zíén. Maar deze zondagavond dacht ik opeens: ‘Tussen kunst en kitsch, moet ik daar niet eens kritisch naar kijken om te zien of ik al die tijd niet ongemerkt een meesterwerk voor mijn neus heb gehad?’
Wat direct opvalt, is de datering. 1984, om precies te zijn. Uit die periode zijn maar heel weinig tv-programma’s bewaard gebleven. De presentator is een aantal keer vervangen, maar dat is smaakvol gedaan, met respect voor de kenmerkende toon en stijl. Het decor waarin dit alles zich afspeelt, het Scheepvaartmuseum in Amsterdam, completeert de setting.
En dan het materiaal. Ik zie een vrouw een verroest kanon met een bolderkar het Scheepvaartmuseum insleuren. Het verleden en het heden komen hier prachtig bij elkaar.
Nog zo’n bijzondere compositie: een berg kralenkettingen, uitgestald voor een venster met spectaculair uitzicht op een immense replica van een VOC-schip. Volgens de expert gebruikten Europeanen deze kralen honderden jaren geleden om handel te drijven in West-Afrika, waar ze als exotische objecten erg in trek waren en dus een veel hogere waarde hadden.
De expert wijst op de pijnlijke geschiedenis van de kralen, waar niet alleen goederen mee gekocht werden, maar ook mensen. Ja, vreselijk. Maar wat zijn ze waard?
Toch wel zo’n vijfduizend euro, zegt de expert. De vrouw die ze heeft ingebracht draagt geen sieraden omdat ze dat te veel gedoe vindt. Nu prijst ze zich duidelijk gelukkig met haar beslissing de kralen toch vanuit Nigeria naar Nederland te verschepen, waar ze als historisch object erg in trek zijn, en dus hoger worden gewaardeerd.
Maar de hoofdprijs gaat naar een Brit, die een schetsboek inbrengt dat hij van zijn moeder heeft geërfd. Het bevat aquarellen, in 1860 gemaakt door een Britse officier op ontdekkingsreis in Amerika. Ze bieden een zeldzame inkijk in het leven van de inheemse bevolking van die tijd. Vanwege de cultuurhistorische waarde taxeert de expert het boek op 50 duizend euro.
De Brit buigt nederig het hoofd, zij het met ietwat roodaangelopen wangen. Daarmee valt hij duidelijk buiten de Nederlandse traditie. Zo wordt aan een vogeltekening een waarde van ‘misschien 200 euro’ gehangen. De eigenaar, een Hollandse, schreeuwt uitzinnig in de camera: ‘Dat wordt een frikandel!’ Een onderschatting, lijkt mij, maar ik taxeer tv, geen frikandellen.
Zo treffend de Nederlandse geest vastleggen, daarin schuilt voor mij de waarde van Tussen kunst en kitsch. En die is, als ik er dan toch een prijs aan moet hangen, onbetaalbaar.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant