De komende twee weken vindt in Jerevan, de hoofdstad van Armenië, de VN-top over biodiversiteit plaats. De grote vraag is: gaat het lukken om de doelen voor 2030 te halen?
is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft over het Middellandse Zeegebied en migratie.
Het logo van de biodiversiteitstop COP17, die tot 30 oktober plaatsvindt in Jerevan, de hoofdstad van Armenië, is het vlindertje Polyommatus eriwanensis. Een blauwtje dat alleen rond Jerevan voorkomt, en dat met uitsterven wordt bedreigd. De organisatie wil ermee laten zien dat natuurbescherming lokaal moet gebeuren.
Maar ook wereldwijd. Het vlindertje is ingekleurd met 23 kleuren. Dat is symbolisch. In 2022 spraken de 195 landen die zijn aangesloten bij de Conventie voor Biologische Diversiteit een totaal van 23 doelen af voor natuurbescherming. Die actiepunten, die samen het Kunming-Montreal Biodiversiteit Raamwerk heten, staan bij de top in Jerevan centraal.
De doelen zijn verbonden aan het jaar 2030. Dat betekent dat de wereld zich op dit moment halverwege bevindt tussen belofte en uitvoering. Daar hoort bij dat, voor het eerst, wereldwijd de balans is opgemaakt. In het kort blijkt daaruit dat de wereld niet op koers ligt om ook maar één van die doelen te halen – van het beschermen van 30 procent van het aardoppervlak tot het bijeenbrengen van 200 miljard dollar per jaar voor natuurbescherming.
De biodiversiteitstop in Jerevan is daarom ‘een heel belangrijke bijeenkomst’, aldus Astrid Schomaker, uitvoerend secretaris van het biodiversiteitsverdrag, tijdens een persconferentie in september. ‘Nu zal blijken: is de wereld in staat te versnellen?’
Wat volgens Schomaker een ‘gevoel van bemoediging’ oproept, is het feit dat maar liefst 142 landen, en de EU, een tussentijds rapport maakten over hoe het staat met de natuurbescherming – de laatste toevoegingen komen uit Liechtenstein en Oekraïne.
‘Zo’n grote betrokkenheid is nog nooit voorgekomen in de geschiedenis van de conventie’, benadrukt Schomaker. ‘Nog indrukwekkender’ vindt de Duitse secretaris dat meer dan 90 procent van de aangesloten partijen nationale natuurdoelen hebben opgesteld, gebaseerd op de doelen uit het Kunming-Montreal Raamwerk. ‘Het laat zien dat er een groeiende erkenning is van het belang van biodiversiteit’, stelt Schomaker.
Dat beaamt Marcel Kok van het Nederlandse Planbureau voor de Leefomgeving, die heeft geholpen bij het opstellen van het wereldwijde voortgangsrapport. ‘De betrokkenheid bij dit onderwerp is enorm gegroeid’, zegt hij tijdens een videogesprek. ‘Delegaties bij de internationale toppen worden steeds groter.’
Natuurlijk is de geopolitieke context niet gemakkelijk, in een tijd waarin politici de grote economische belangen vaak laten voorgaan. ‘Maar tegelijkertijd vindt er, buiten het zicht van de camera’s, een onderstroom plaats’, zegt Kok. ‘Landen maken afspraken met elkaar, daar gaan ze mee aan de gang, ze bedenken welke natuurgebieden ze gaan beschermen en hoe. Dat is allemaal misschien niet zo sexy, maar het gebeurt wel.’
Zeven vragen over waar de top in Jerevan om draait - mét voorbeelden die laten zien dat de internationale afspraken wel degelijk effect hebben.
Dat zijn dus die 23 doelen. De bekendste is waarschijnlijk de afspraak om 30 procent van het oppervlak van de aarde te beschermen – van het land, de wateren en de zeeën. Een andere afspraak is om 30 procent van de beschadigde ecosystemen te herstellen.
Daarnaast is er de doelstelling om wereldwijd 200 miljard dollar per jaar vrij te maken voor biodiversiteit. Verder is het voornemen om subsidies die schadelijk uitpakken voor de biodiversiteit te verminderen met een bedrag van 500 miljard dollar per jaar.
Niet best. Uit het rapport dat is opgesteld aan de vooravond van de top in Armenië, blijkt dat de wereld voor geen enkel doel op schema ligt. ‘Ik kan niet zeggen dat het fantastisch gaat’, zegt Sanne Kruid, hoofd van de Nederlandse onderhandelingsdelegatie in Jerevan.
Dat betekent niet dat er sinds 2022 helemaal niks is gebeurd. Sommige doelen lijken binnen bereik, terwijl andere nog ver weg zijn. Kruid: ‘Met de traditionele, hardcore natuurdoelen gaat het beter dan met de doelen die betrekking hebben op de onderliggende factoren van biodiversiteitsverlies.’
Wat bijvoorbeeld relatief goed gaat, is het beschermen van de natuur tegen klimaatverandering. Ook is de wereld behoorlijk op weg naar het doel om 30 procent van de aangetaste ecosystemen te herstellen. Maar iets wat tergend langzaam gaat, is het afbouwen van 500 miljard per jaar aan ‘financiële prikkels’ die schadelijk zijn voor de biodiversiteit, zoals subsidies voor de industriële landbouw.
HET GOEDE VOORBEELD:
BRAZILIË
In Brazilië neemt het risico op bosbranden toe door de stijgende temperaturen en droogte, als gevolg van klimaatverandering. Sinds 2014 speelt het Zuid-Amerikaanse land daarop in met ‘integrale brandbeheersing’. Dat wil zeggen: meer brandpreventie, paraatheid, detectie, een snelle respons en herstel na de brand. In de Cerrado, een uitgestrekte bossavanne in het midden van het land, nam het preventief branden tussen 2014 en 2019 met 137 procent toe. Mede daardoor nam het totale verbrande areaal in die jaren met 62 procent af. ‘Het voorbeeld van Brazilië laat zien hoe brandbeheersing de hevigheid en omvang van de natuurbranden kan verminderen’, aldus het voortgangsrapport van de CBD. De bossavannes en andere ecosystemen zijn daardoor beter bestand tegen klimaatverandering.
Nee, daar lijkt het niet op. ‘Als je optelt wat alle landen willen doen, dan kom je uit op 27,5 procent beschermde natuur op land in 2030’, zegt Kok van het Planbureau voor de Leefomgeving, die dit berekende. ‘Dat is dus redelijk dicht bij die 30 procent. Maar wij hebben ook uitgerekend dat, om dit te halen, het toevoegen van nieuwe natuurgebieden vijf keer zo snel moet gaan als in het verleden. Het tempo moet enorm toenemen.’
Ook Nederland zit nog niet aan 30 procent beschermd natuurgebied. ‘Er gebeurt wel iets’, zegt Jelle Behagel, universitair hoofddocent bos- en natuurbeheer aan de Wageningen Universiteit. ‘Nederland staat op 26 procent, dus het kan zeggen: we zijn er bijna. Laatst is er met de Hollandse Duinen nog een nieuw nationaal park gecreëerd. En toch moet er nog meer gebeuren om het biodiversiteitsverlies te stoppen, hier en in de rest van de wereld.’
HET GOEDE VOORBEELD:
SEYCHELLEN
De Seychellen, een archipel voor de kust van Oost-Afrika, halen ruimschoots het doel om 30 procent te beschermen in 2030. Nu al heeft 48,1 procent van het land en 32,6 procent van de zee een beschermde status. Vooral de beschermde mariene gebieden kennen een bijzondere voorgeschiedenis. In 2015 sloten de Seychellen een overeenkomst met de Amerikaanse natuurbeschermingsorganisatie The Nature Conservancy. Die organisatie nam een deel van de nationale schuldenlast over. In ruil beloofden de Seychellen mariene ecosystemen te beschermen met een totale oppervlakte groter dan Duitsland. Visserij, olieboringen en andere economische activiteiten zijn daar aan banden gelegd.
Volgens een recent rapport van de Oeso (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling) is er tussen de 75- en 92 miljard dollar per jaar opgebracht (gemiddelde van de jaren 2023-2025). Dat betekent dat nog niet eens de helft van het doel van 200 miljard dollar per jaar is gehaald. Het grootste gedeelte van dat bedrag gaat naar binnenlandse overheidsuitgaven aan biodiversiteit. Verder zijn er nog internationale overheidsuitgaven (door ontwikkelingshulp) en private uitgaven.
HET GOEDE VOORBEELD:
CHILI
Chili heeft als eerste land in de wereld ‘duurzaamheidsobligaties’ uitgegeven. Daarmee haalde het land al meer dan 8 miljard dollar op. De rente die Chili betaalt is gekoppeld aan bepaalde doelen voor de biodiversiteit. Eén ervan is het beschermen van 30 procent van het grondgebied in 2030 (nu is dat 21 procent). Als Chili dat niet haalt, gaat de rente omhoog. ‘De obligaties hebben het land toegang gegeven tot een bredere groep beleggers, waardoor er bij aanvang een gunstige rente werd verkregen’, meldt de Chileense overheid.
Iedereen is het erover eens: de top in Jerevan is pas een succes als de 195 aangesloten landen beloven méér te doen dan tot nu toe.
‘We willen, en we verwachten, dat deze top in de eerste plaats zal ingaan op de doelen die achterop blijven, en met toezeggingen zal komen om dit aan te pakken’, zei uitvoerend secretaris Schomaker tijdens haar persconferentie. Dat gaat dus onder andere om het financieringsdoel en het schrappen van subsidies die schadelijk zijn voor de biodiversiteit.
Het lijkt erop dat de ‘middenmachten’, een term gemunt door de Canadese president Mark Carney, daarbij het voortouw zullen nemen. Volgens de Nederlandse onderhandelaar Kruid is er een coalitie in de maak van landen die zulke subsidies nu echt willen schrappen. ‘Finland en Colombia hebben daarbij de leiding’, zegt ze. ‘Zoals er bij de klimaattop eerder een High Ambition Coalition ontstond die van fossiele brandstoffen af wil, zo kan nu hetzelfde gebeuren voor die 500 miljard aan subsidies die de natuur bedreigen.’
Wat opvalt, is dat sommige bedrijven en investeerders de wereldleiders smeken om meer actie en meer duidelijkheid. Begin oktober ondertekenden meer dan 130 bedrijven en financiële instellingen een brief waarin ze vroegen om de ‘fiscale en financiële prikkels te hervormen die natuurlijke hulpbronnen uitputten’. Onder de ondertekenaars zijn onder meer de Franse sportwinkelketen Decathlon, de Zweedse modeketen H&M en de Britse multinational Unilever.
‘Er is nog laaghangend fruit te plukken’, zegt universitair hoofddocent Behagel. ‘De voorlopers in het bedrijfsleven willen wel: voor hen is het juist voordelig als álle bedrijven moeten meedoen met de bescherming van biodiversiteit.’
Aan de ambitieuze kant zit de EU, die als een blok onderhandelt, en de Juscanz-coalitie, bestaande uit landen als Japan, Canada en het Verenigd Koninkrijk.
‘Vaak trokken deze groepen ook op met Latijns-Amerika’, weet Kruid. ‘Maar het is afwachten of dat zo blijft: in landen als Colombia en Chili is kort geleden een regeringswisseling geweest.’
De Afrikaanse landen vormen een ander blok. Zij zijn best bereid om hun savannes en regenwouden te beschermen, maar zijn van mening dat daar financieel iets tegenover moet staan. Immers, redeneren ze, door natuurbescherming lopen ze kansen mis om zich economisch te ontwikkelen.
En dan zijn er de Brics-landen (een afkorting van Brazilië, Rusland, India, China, Zuid-Afrika, al doen er inmiddels meer landen mee). ‘Op de toppen geldt vaak: als je de Brics meekrijgt, dan krijg je de rest ook mee’, zegt Kruid. ‘Dat wil niet zeggen dat ze het hele proces dwarsbomen. Sommige landen, zoals Brazilië en Zuid-Afrika, zijn in de uitvoering van de biodiversiteitsafspraken juist erg ambitieus. Maar op de toppen hebben de Brics vaak een wat conservatievere houding.’
De Verenigde Staten nemen niet deel aan de onderhandelingen. Dat land heeft zich nooit aangesloten bij de Conventie voor Biologische Diversiteit.
Hoewel ook Nederland de internationale biodiversiteitsdoelen nog niet haalt, is het een actieve speler op het internationale toneel. In zijn tijd als D66-fractievoorzitter diende Rob Jetten een motie in die opriep tot ambitieuze en vooral bindende biodiversiteitsdoelstellingen. Dus: geen vrijblijvendheid, maar afrekenbaarheid. Die motie werd aangenomen, en groeide uit tot een leidraad voor het Nederlandse kabinet.
Nederland droeg vervolgens zelf financieel bij aan het wereldwijde voortgangsrapport dat dit jaar werd opgesteld. In het voorwoord staat een bedankje.
Ook verzorgde Nederland trainingen voor het Armeense voorzitterschap van de top. Daarbij was onder andere universitair hoofddocent Jelle Behagel betrokken: hij oefende de onderhandelingen aan de hand van een VN-simulatiespel.
D66-minister Jaimi van Essen van Natuur zal met opgeheven hoofd afreizen naar Jerevan. ‘Nederland gaat de nationale plannen voor biodiversiteit opnieuw tegen het licht houden’, vertelt hoofdonderhandelaar Kruid. ‘En waar de inzet het meest achterblijft, gaan we aanvullend actie ondernemen. Daarin kunnen we een voorbeeld zijn voor andere landen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant