Een hoofddoekverbod op Azerbeidzjaanse scholen leidt tot protesten, arrestaties en diplomatieke spanningen. Turkije en Iran veroordelen de maatregel, maar om uiteenlopende redenen
schrijft vanuit Istanbul over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden.
In Turkije is boos gereageerd op het vorige week geïntroduceerde hoofddoekverbod op scholen in Azerbeidzjan. Het herinnert de Turken aan de kwestie die tot vijftien jaar geleden de Turkse samenleving spleet. In Azerbeidzjan dreigt nu iets dergelijks. Gelovige scholieren demonstreren en worden gearresteerd.
De campagne op internet tegen het hoofddoekverbod heeft zich van Azerbeidzjan uitgebreid naar Turkije; de talen van de buurlanden zijn nauw verwant. Ook Ankara bemoeit zich met de kwestie. Okay Saral, een adviseur van president Recep Tayyip Erdogan, noemde de maatregel op X ‘onaanvaardbaar’ en riep Azerbeidzjan op ‘de fout te herstellen’.
Parlementariërs van regeringspartij AKP spraken eveneens hun afkeuring uit. Bij het Azerbeidzjaanse consulaat in Istanbul en de ambassade in Ankara werd door groepjes islamisten gedemonstreerd.
Ook in Azerbeidzjan zelf kwam het vorige week tot betogingen, een zeldzaamheid in het autocratische land. Tientallen betogers, mogelijk zo’n tweehonderd, zijn opgepakt. De meesten zijn scholieren. Zes van hen zouden geprobeerd hebben een school in brand te steken.
Amnesty International hoorde van moslimactivist Aga Huseynov dat zijn echtgenote Shahizyar werd gearresteerd nadat zij bij een school in de hoofdstad Bakoe had geprotesteerd omdat hun dochter de toegang was geweigerd. Ze blijft voorlopig vier maanden in hechtenis.
Amnesty meldt ook de vermissing van Ilkin Huseynov, een activist die docenten als vrijwilligers online in contact bracht met van school gestuurde kinderen. Hij vertrok dinsdag vanuit zijn woning in het gezelschap van onbekenden. Amnesty ziet in het verbod een schending van mensenrechten.
De nieuwe wet noemt de hijab niet letterlijk, maar verbiedt leerlingen zich te kleden op een manier die in strijd is met de seculiere principes van het Azerbeidzjaanse onderwijs. Alleen het officiële schooluniform is toegestaan. Voor leerkrachten is een soortgelijke richtlijn uitgevaardigd.
Hoewel 95 procent van de bevolking moslim is, heeft de voormalige Sovjetrepubliek een seculiere grondwet; staat en godsdienst zijn strikt gescheiden. De regering van president Ilham Alijev wil dat graag zo houden.
De autoriteiten maken zich daarom zorgen over de invloed van buurland Iran. Daar wonen meer etnische Azeri’s dan in Azerbeidzjan zelf. Bovendien zijn de meeste moslims in Azerbeidzjan sjiieten, net als in Iran. Niettemin zijn de betrekkingen tussen beide landen koel.
Mogelijk zijn de striktere kledingregels ingevoerd om Iraanse invloeden en inmenging tegen te gaan. Fazil Mustafa, voorzitter van de parlementscommissie voor religieuze zaken, zei dat de regering zich zorgen maakt over ‘door het buitenland beïnvloede religieuze groepen’. De meeste betogingen vonden plaats in conservatieve wijken van Bakoe en provincies langs de grens met Iran.
Met buurland Turkije is de relatie veel beter. Azeri’s en Turken behoren beide tot de Turkische volken. Beide regeringen spreken over ‘één natie, twee staten’. De economische banden zijn sterk. Turkije is een dankbare afnemer van olie en gas uit Azerbeidzjan. Op militair gebied wordt nauw samengewerkt. Met Turkse steun wist Azerbeidzjan in 2020 de oorlog met Armenië om de enclave Nagorno-Karabach te winnen.
Het geschil over het hoofddoekverbod vormt een fikse kras op het lak van het ‘één natie’. In Bakoe is geërgerd gereageerd op de Turkse kritiek. Regeringspartij YAP noemt de uitspraken van Erdogans adviseur Saral ‘lasterlijk en onverantwoord’. Volgens de partij kan het de betrekkingen tussen de bondgenoten schaden.
Voor de Turken roept de kwestie herinneringen op aan een nog niet zo oud trauma. Zeker twintig jaar lang waren politiek en samenleving in Turkije scherp verdeeld over het hoofddoekverbod in het onderwijs en de ambtenarij. Geen onderwerp was zo polariserend, al was het maar symbolisch.
Seculieren zagen de hijab als de voorbode van de sharia, vrome moslimvrouwen – en hun families met hen – voelden zich door het verbod gediscrimineerd en vernederd. In de jaren 2010-2012 werd het verbod opgeheven. Sindsdien is de hoofddoek geen onderwerp van maatschappelijk debat meer.
Er is een tweede onderwerp dat de relatie tussen de buurlanden dreigt te schaden: Israël. Turkije staat bijna op voet van oorlog met Israël, Azerbeidzjan probeert normale betrekkingen te onderhouden – tot ongenoegen van de Turken. Vanuit Turkse hoek werd op sociale media naar aanleiding van de hijabkwestie geopperd dat Israël probeert te stoken tussen de twee landen. Die bewering stoelt niet zozeer op feiten, als wel op het in Turkije hardnekkige complotdenken.
Ook in Iran klinkt kritiek op het hoofddoekverbod. Ali Akbar Velatyati, adviseur van opperste leider Mojtaba Khamenei, zei dat Azerbeidzjan daarmee de deur sluit naar de islamitische wereld, en kennelijk liever zaken doet met Israël.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant