De demonstratiedag waarop scholieren en studenten de handen ineensloegen met gele hesjes en demonstranten ‘tegen het dure leven’, ontspoorde zaterdag in geweld en plunderingen. Daartegenover leek de vreedzame protestmars in een deel van Parijs een parallel universum.
is correspondent Frankrijk van de Volkskrant. Ze woont in Parijs.
Over de Parijse zaterdag van 17 oktober zijn twee versies te vertellen. Het loont de moeite beide naast elkaar te zien en van een afstand te bekijken. Maar de vreedzame mars van tienduizenden tieners, hun ouders, ‘gele hesjes’ en muzikanten die zaterdag langs Gare du Nord en de Moulin Rouge voerde, wordt volledig uit beeld gedrukt door het geweld en de ravage die elders in de stad zijn aangericht.
Dat relschoppers zich nadrukkelijk zouden manifesteren, was op voorhand door de regering en de politie voorzien. Maar de schaal waarop gedemonstreerd werd, staat in schril contrast met de voorspellingen. Aan de vooravond van de protestdag hield de regering rekening met 60- tot 100 duizend demonstranten in heel Frankrijk. Zaterdagavond stond de teller alleen al in Parijs op 110 duizend deelnemers. De totale opkomst wordt geschat op 550- tot 800 duizend demonstranten.
In Parijs werd zaterdagavond het stadhuis van het tiende arrondissement bestormd, waar op dat moment een bijeenkomst was in het kader van borstkankermaand. Ordediensten moesten de aanwezigen evacueren. Rond Place de la République werden meerdere winkels geplunderd en probeerden in het zwart geklede relschoppers warenhuis Lafayettes binnen te dringen. Een restaurant, krantenkiosk en auto werden in brand gestoken, demonstranten gooiden vuurwerk en rookbommen naar de politie.
In de Zuidwest-Franse stad Limoges stortte de toren van het negentiende-eeuwse gemeentehuis in als gevolg van brandstichting. Ook in havenstad Marseille drongen demonstranten het stadhuis binnen en trokken de buste van Marianne, het symbool van de Franse Republiek, van haar sokkel. In Lyon werd het toerismebureau in brand gezet, in Lille werd het gemeentehuis met projectielen bekogeld en de entree geforceerd.
In totaal zijn er zaterdag zo’n 1.200 mensen aangehouden, meldde premier Sébastien Lecornu even na middernacht. 150 agenten en gendarmes raakten gewond. Wie vernietigd en geplunderd heeft, zal worden vervolgd en gestraft, bezwoer president Macron. ‘We zullen een front vormen tegen hen die chaos zaaien.’
Het geweld tegen de instituties ontspoort en overstemt de boodschap van de demonstranten, schreef onderwijsminister Édouard Geffray zaterdag op X. Wie hun eisen gebruikt om ‘chaos en geweld te zaaien’, verdedigt hun stem niet, maar ‘ontneemt hen die’.
Vergeleken met de eindstand van zaterdagavond leek de vreedzame protestmars die zaterdag een ander deel van Parijs overnam, een parallel universum. Langs de route, die liep van Place de la République tot aan Place de Clichy, waren de ordediensten in groten getale aanwezig. Met tientallen politiebusjes op de kop van iedere zijstraat en meterslange metalen afzettingen werden de toegangswegen tot het parcours gebarricadeerd.
Vanaf het terras in de herfstzon had het publiek urenlang zicht op de voorbijtrekkende stoet van scholieren, studenten, ‘gele hesjes’, vakbondsleden, muzikanten, ambtenaren, ouders en leraren (in opleiding). In de zee van kartonnen bordjes werd zichtbaar hoeveel stromingen zaterdag op deze plek bijeenkwamen, met de scholieren en studenten voorop – van ‘moeders aan de zijde van scholieren’ tot ‘meer belasting voor de rijken’ en een ‘hoger minimumloon’. Maar vooral: heel veel variaties van kritiek op hoe de Franse regering met protest omgaat.
Terwijl elders in de stad de geur van traangas urenlang de straten vulde en winkelruiten werden ingeslagen, viel in de kalmte van de protestmars juist op hoeveel demonstranten zich zorgen maken over politierepressie en de gevolgen daarvan voor het recht op demonstreren, en alleen om die reden al besloten om zich bij de stoet aan te sluiten.
Zoals Théo Emsellem, die een protestbord in Banksy-stijl ontwierp: een Franse agent van de mobiele eenheid richt zijn vuurwapen op een jonge demonstrant met het bordje ‘Toekomst’ in handen. Uit zijn portemonnee trekt hij een identiteitspasje tevoorschijn van de nationale politie, waar hij als grafisch vormgever trainingen geeft in gebruik van 3D-beelden.
‘Ik zal nooit roepen: iedereen haat de politie, all cops are bastards’, zegt Emsellem. ‘Ik ontmoet veel mensen die oprecht goed willen doen. Ze krijgen veel haat over zich heen, en kampen net als het onderwijs met precaire omstandigheden. De hiërarchie en groepscultuur maken het moeilijk om misstanden aan te kaarten. Waar ik een hekel aan heb, is de regering die de politie onaanvaardbare orders geeft, zoals quota voor het aantal aanhoudingen dat ze moeten verrichten en de manier waarop de fuik-techniek wordt ingezet.’
De politiefuik, la nasse in het Frans, is een zeer omstreden middel waarbij ordediensten een menigte insluiten om geweld te smoren. De Conseil d’État, de Franse Raad van State, heeft in 2021 al opgeroepen om die tactiek te verbieden, omdat het geen onderscheid maakt tussen gewelddadige en vreedzame demonstranten. Of het middel zaterdag ook werd toegepast, is nog niet duidelijk. Maar het is een van de voorbeelden die demonstranten noemen in de zorgen over de vrijheid om te demonstreren.
‘Dit is het moment om partij te kiezen’, zei premier Lecornu even na middernacht over de ontspoorde protestdag. ‘Of men kiest het kamp van de Republiek en dus van de ordehandhavers, van degenen die personen en goederen beschermen en de wet toepassen, óf men kiest het kamp van de relschoppers.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant