De wetenschapsredactie beantwoordt kleine en grote vragen die lezers bezighouden. Deze week: waarom kan een kamerplant te veel water niet aan?
De natuur is soms maar moeilijk te begrijpen. Neem nou kamerplanten. Volkskrantlezer Erik van den Bosch vraagt zich verwonderd af waarom zijn kamerplanten het loodje leggen als hij ze te veel water geeft, terwijl even verderop waterlelies en lissen uitstekend gedijen met hun wortels in slootwater.
Terechte vraag, bevestigt Theo Elzenga, emeritus hoogleraar ecofysiologie van planten aan de Rijksuniversiteit Groningen. Verdrinking is doodsoorzaak nummer één bij kamerplanten, en het woord ‘verdrinking’ moet je daarbij bijzonder letterlijk nemen, vertelt hij. De manier waarop een kamerplant verzuipt, verschilt weinig van de manier waarop een drenkeling om het leven komt.
Plantencellen hebben zuurstof nodig. Bovengronds komt die zuurstof gewoon uit de lucht. Ondergronds kunnen plantenwortels zuurstof halen uit lucht die in poriën in de bodem zit. Normaal gesproken werkt dat prima, maar het gaat mis zodra een plant met z’n wortels in waterverzadigde bodem staat. Lucht in de bodem komt dan niet meer bij de huidmondjes (stomata) in de wortels, waarna de plantencellen uit zuurstofgebrek energie moeten vrijmaken via anaerobe verbranding.
Bij die anaerobe verbranding ontstaat melkzuur, en door die verzuring sterven uiteindelijk de cellen. Geldt voor kamerplanten, geldt voor jonge sla (net geplant, slap nog, in vochtige bedjes) en het geldt voor mensen.
Waterplanten, maar bijvoorbeeld ook riet en rijst, beschikken over interne kanaaltjes (aerenchyma) waarmee ze zuurstof vanuit bladeren en stengels boven water naar de wortels kunnen verplaatsen. Daarbij gaat het niet alleen om de zuurstof die ze via de stomata uit de lucht halen, maar óók om zuurstof die in de groene delen van de plant wordt gemaakt tijdens fotosynthese. Waterplanten pompen dus hun eigen zuurstof naar hun wortels.
Elzenga noemt nog de reuzenwaterlelie (Victoria amazonica of Victoria regia), een waterplant met bladen tot wel 3 meter groot. Onder water heeft de plant een stelsel van stengels en wortels dat 6 tot 8 meter lang wordt. Zo’n afstand is te groot voor normaal zuurstoftransport. Om toch lucht intern te verplaatsen, maakt de plant gebruik van temperatuurverschil tussen door zonlicht beschenen bladeren en door water gekoelde wortels. Het warmteverschil veroorzaakt een intern drukverschil waardoor lucht onder druk naar de wortels wordt gepompt.
De belangrijkste les voor vraagsteller Van den Bosch is dat kamerplanten vaak gedijen bij iets minder aandacht. Minder vaak en minder veel water geven lijkt het devies.
Je kunt verder kijken dan de vensterbank. In het veenweidegebied tussen Leiden en Roelofarendsveen wordt sinds 2023 geëxperimenteerd met ‘polderrijst’. Om de veenbodem te behoeden voor uitdroging, is een hoge bodemwaterstand nodig, maar met de natte weidegrond valt bijna niets te beginnen. Rijst, dat groeit in natte bodem en via de aerenchyma zuurstof naar de wortels transporteert, lijkt hier een oplossing. Voorlopig is die wel kleinschalig: de eerste Zuid-Hollandse sawa is iets meer dan een halve hectare groot.
Zelf een vraag voor deze rubriek? Mail naar willenweten@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant