Een cyberincident leidde deze week tot lege schappen in supermarkten van Albert Heijn. Het laat zien hoe kwetsbaar de Nederlandse voedselvoorziening is, zegt onderzoeker Pieter Zwaan. ‘De voedselzekerheid is nu niet in het geding gekomen, maar het is wel een wake-upcall.’
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Ahold Delhaize, het moederbedrijf van Albert Heijn, werd afgelopen zondag getroffen door wat het bedrijf zelf een ‘cyberveiligheidsincident’ noemt. Albert Heijn haalde de app, website en online bezorging daarna zelf uit de lucht. Ook kwam in meerdere distributiecentra het werk stil te liggen, met lege schappen in AH-filialen tot gevolg.
Over de toedracht van het incident doet Albert Heijn geen uitspraken. Het bedrijf heeft vooralsnog geen aangifte gedaan van de mogelijke hack. Minister van Justitie David van Weel zei vrijdag dat hij hoopt dat die aangifte er nog wel komt. ‘Ik denk dat we nu in rustiger vaarwater komen en dat de tijd komt om ook deze stap te nemen’, aldus Van Weel.
Sinds donderdag is de levering aan winkels weer volledig hersteld, maar de bezorging van boodschappen wordt pas na het weekend hervat. Onderzoeker Pieter Zwaan, verbonden aan instituut Clingendael en de Radboud Universiteit, is verrast dat het herstel zo lang duurt. Zwaan deed dit jaar in opdracht van de overheid onderzoek naar de weerbaarheid van de Nederlandse voedselvoorziening.
‘In ons onderzoek gingen we ervan uit dat zo’n cyberstoring binnen een dag of twee opgelost zou zijn’, zegt Zwaan. ‘In die zin verrast het me dat het bij Albert Heijn nu wat langer duurt.’ Wel benadrukt hij dat de distributie deze week nooit volledig stil heeft gelegen. De gaten in de schappen waren beperkt tot bepaalde producten, vooral op de versafdeling. ‘Als alles helemaal plat was komen te liggen, dan had Albert Heijn misschien anders gehandeld.’
Eenvoudig is dat niet. De distributieketen van Nederlandse supermarkten is grotendeels geautomatiseerd, om zo efficiënt mogelijk te kunnen werken. Dat betekent ook dat winkels en distributiecentra een zo klein mogelijke voorraad aanhouden. ‘Het is lastig om daar een alternatief voor te verzinnen’, zegt Zwaan. ‘Ik kan me niet voorstellen dat we weer terug kunnen naar een situatie waarin een supermarktmedewerker zelf telefonisch de bestellingen doorgeeft aan een distributiecentrum.’
In dit geval werd alleen marktleider Albert Heijn getroffen, waardoor klanten die naast hun broccoli of sla grepen bij een andere supermarkt terechtkonden. De voedselzekerheid is deze week dan ook niet in het geding geweest, zegt Zwaan. ‘Een relatief klein incident, maar dat het mis kan gaan, is hiermee wel goed aangetoond.’
Nederlandse supermarkten hebben voldoende producten op voorraad om in een crisissituatie ongeveer drie dagen te kunnen overbruggen, concludeerden Clingendael en de Erasmus Universiteit in het vorige maand gepubliceerde rapport. Zwaan en zijn collega’s onderzochten in hoeverre het Nederlandse voedselsysteem is berekend op ernstige noodsituaties, zoals een periode van langdurige hevige regenval of een oorlogssituatie.
Een van de belangrijkste conclusies van het rapport is de noodzaak om de voedselvoorraden uit te breiden. Dat kan op meerdere manieren: de overheid kan zelf noodvoorraden inrichten, die voorraden onderbrengen bij supermarkten of zorgen dat burgers thuis een noodpakket aanleggen. De overheid adviseert huishoudens momenteel om voor drie dagen voedsel en water in te slaan. Het rapport stelt voor om dat uit te breiden naar acht dagen.
‘Het voordeel van een noodvoorraad thuis is dat je er altijd toegang toe hebt’, zegt Zwaan. Dat geldt niet voor supermarkten of andere opslagplaatsen, die bijvoorbeeld in het geval van een overstroming onbereikbaar kunnen raken. Het vergroten van de voedselvoorraden bij supermarkten of distributiecentra is ook een optie, maar de vraag is wie in dat geval zou opdraaien voor de kosten van de opslag.
Zwaan wijst op het voorbeeld van Finland, waar op meerdere plekken in de voedselketen extra voorraden zijn. Finland kijkt daarbij voornamelijk naar de dreiging uit buurland Rusland. Door de strategische voedselvoorraad te spreiden, is het moeilijker om die voorraad te raken. Volgens Zwaan is weerbaarheid in Finland meer dan in Nederland onderwerp van het maatschappelijk debat.
De onderzoeker hoopt dat het cyberincident bij Albert Heijn ook hier zal bijdragen aan het bewustzijn over de kwetsbaarheid van de voedselketen. ‘Een paar weken geleden werd online door sommigen lacherig gedaan over ons rapport’, zegt Zwaan. Critici noemden het advies om een voorraad voor acht dagen aan te leggen ‘paniekzaaierij’. ‘Dit soort incidenten kan een wake-upcall zijn voor bedrijven, maar ook voor de burger.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant